Η επισφαλής επικύρωση μιας μακροχρόνιας ήττας...

Η Αυγή online...

Του Νάσου Ηλιόπουλου*
Πριν κάποιες μέρες προβλήθηκε στη δημόσια τηλεόραση, στο πλαίσιο ενός μικρού αφιερώματος στον Θ. Αγγελόπουλο, η ταινία του «Μια αιωνιότητα και μια μέρα». Μία ταινία που γυρίστηκε το 1998 και αναφέρεται στις αρχές της δεκαετίας του '90, αμέσως μετά δηλαδή την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ. Στη ζωή τού κεντρικού χαρακτήρα της ταινίας «μπλέκεται» ένας μικρός μετανάστης από την Αλβανία που έχει έρθει στην Ελλάδα στην προσπάθειά του να επιβιώσει. Ένα από τα πολλά παιδιά των φαναριών.
Τόσο η συγκυρία στην οποία αναφέρεται η ταινία, όσο κι αυτή στην οποία γυρίστηκε απέχουν πολύ από τη σημερινή κατάσταση. Δεν απέχουν χρονολογικά, αλλά με όρους προοπτικής. Η δεκαετία του '90 ήταν «χρυσή» για τον ελληνικό καπιταλισμό. Μία δεκαετία ανάπτυξης και επέκτασης στις νέες ανατολικές αγορές. Κλάδοι του ελληνικού κεφαλαίου, κυρίως τράπεζες και τηλεπικοινωνίες, αναβάθμισαν τον ρόλο τους με την επιθετική επέκταση στα Βαλκάνια, αλωνίζοντας στις νέες αγορές. Ταυτόχρονα όμως οι ανατροπές στην ανατολική Ευρώπη δημιούργησαν στην Ελλάδα ένα τεράστιο εργατικό δυναμικό, η άνευ όρων εκμετάλλευση του οποίου αποτέλεσε δομικό στοιχείο της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας.
Εκείνα τα χρόνια η ακραία επισφάλεια και η μαύρη εργασία φάνταζαν μια περιθωριακή πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που αφορά μόνο συγκεκριμένα κομμάτια της εργατικής τάξης: τους μετανάστες και τις μετανάστριες. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, ήταν μια εικόνα από το μέλλον συνολικά της εργατικής τάξης. Μια εικόνα που κατάφερε να είναι πολύ καθαρή για όσους ήθελαν να τη δουν και, την ίδια ώρα, ιδιαίτερα θολή για το μεγαλύτερο κομμάτι του οργανωμένου εργατικού κινήματος. Μια εικόνα που κάποιοι αρνούνταν να αναγνωρίσουν ακόμα και όταν 300 μετανάστες έδιναν έναν αγώνα ενάντια στη μαύρη εργασία για το σύνολο της εργατικής τάξης.
Σήμερα, εν μέσω κρίσης, οι περισσότεροι πια δεν παρακολουθούμε την ίδια ταινία με το 1998, ούτε καν με το 2006. Οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί που έχουν εν τω μεταξύ πυροδοτηθεί έχουν αλλάξει το πεδίο κατανόησής της. Σήμερα θα λέγαμε ότι η ταινία του Αγγελόπουλου λειτουργεί σαν μια ενοχλητική υπενθύμιση, μία ανοιχτή πληγή που έρχεται να θυμίσει μία ήττα που υπήρξε χωρίς καν να δοθεί η μάχη.
Εξάλλου, ο Δεκέμβρης του 2008, η πρώτη εξέγερση της κρίσης όπως ονομάστηκε από διεθνή ΜΜΕ, η πρώτη ολοφάνερη απόδειξη ότι κάτι αλλάζει θεμελιακά στην ελληνική κοινωνία και το πρώτο επεισόδιο της τεράστιας κρίσης εκπροσώπησης που ζούμε σήμερα, επισφραγίστηκε από μία μεγάλη ήττα. Τότε που μία γυναίκα μετανάστρια από την ανατολική Ευρώπη, η Κωνσταντίνα Κούνεβα, δέχτηκε επίθεση με βιτριόλι επειδή αποφάσισε να παλέψει οργανωμένα για την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματά της. Μία τεράστια ήττα, μια ακόμη υπενθύμιση για το πόσο έχουν προχωρήσει οι αντίπαλοί μας στον πόλεμο ενάντια στην εργασία. Και για το πόσα λίγα έχουμε κάνει εμείς.
Αυτό που ζούμε σήμερα είναι το επιστέγασμα ενός πολέμου ενάντια στην εργασία που διεξάγεται με μεγάλη συνέπεια από τις αρχές τις δεκαετίας του '90. Η βίαιη υποτίμηση της εργασίας που ζούμε σήμερα αποτελεί τη φυσική κατάληξη μιας μακροχρόνιας και συστηματικής διαδικασίας από τη μεριά του ελληνικού κεφαλαίου εναντίον μας. Αποτελεί και την επικύρωση μιας μακροχρόνιας ήττας και ως τέτοια ενέχει κι έναν βασικό κίνδυνο. Ακριβώς επειδή η συγκεκριμένη διαδικασία επικύρωσης αποτελεί μια συνολική τομή, δημιουργεί πέρα από ευκαιρίες για το κεφάλαιο και κινδύνους. Κινδύνους ως προς τη δυνατότητα έστω και την τελευταία στιγμή ύπαρξης μιας διαφορετικής απάντησης από τη μεριά του κόσμου της δουλειάς. Μιας απάντησης που θα στηρίζεται στην ανασυγκρότηση της διαλυμένης εργατικής ταυτότητας, στην ανασυγκρότηση της ταξικής αλληλεγγύης και στη στοχοποίηση του πραγματικού εχθρού της ίδιας της κεφαλαιοκρατικής σχέσης εκμετάλλευσης.
Υ.Γ. Υπάρχει μια σκηνή από την ταινία που θα μας θυμίζει ότι όσο τεράστιες και αν είναι οι δυσκολίες, ο παλιός κόσμος δεν είναι ανίκητος, ότι τα πάντα μπορούν να αλλάξουν. Είναι η στιγμή που ένας μικρός μετανάστης «σκάει» ένα χαμόγελο.
* Ο Νάσος Ηλιόπουλος είναι γραμματέας του Κ.Σ. της Νεολαίας ΣΥΝ

Πέντε παρατηρήσεις...

Η Αυγή online...
ΤΟΥ ΝΑΣΟΥ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ

1. “Να μην ξεχνάμε την πάλη των τάξεων”. Οι πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών, που σχετίζονται με την ανασυγκρότηση του “κόμματος του Mνημονίου”, προκύπτουν ως αναγκαστική απάντηση του αστισμού στην όξυνση των κοινωνικών αντιστάσεων. Η ίδια η όξυνση του κοινωνικού ανταγωνισμού είναι αυτή που πυροδοτεί και επικαθορίζει τις πολιτικές εξελίξεις.
2. Ο Παπανδρέου χρησιμοποίησε την δημοκρατία ως απειλή, με πρώτο αντικειμενικό αποτέλεσμα την άμβλυνση των αντιθέσεων του αστικού μπλοκ και τη συσπείρωση μπροστά στον κοινό κίνδυνο. Όπως με χαρακτηριστικό κυνισμό ανέφερε στην Κοινοβουλευτική του Ομάδα, με αποδέκτες το σύνολο του πολιτικού προσωπικού του αστισμού: “σας άφησα να πάρετε μια μικρή γεύση για το τι θα μπορούσε να συμβεί...”.
3. Με βάση τους σχεδιασμούς της 26ης Οκτωβρίου βρισκόμαστε μπροστά στην εξίσωση:
120% χρέος + δέκα χρόνια λιτότητα = 120% χρέος. Το ποσοστό του χρέους δηλαδή που αποτελούσε καταστροφή και λόγο υπαγωγής μας στον μηχανισμό στήριξης, αποτελεί σήμερα τον καινούργιο εθνικό στόχο για το 2020. Μετά από αυτό, αν συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι το πρόβλημα της κρίσης είναι το χρέος, τότε το πρόβλημα είμαστε εμείς. Η σημερινή κρίση αποτελεί δομική καπιταλιστική κρίση, κάτι που αφήνει μόνο μια διέξοδο για τους από πάνω: συνολική και με κάθε τρόπο υποτίμηση της εργασίας. Το χρέος σε αυτή την στρατηγική χρησιμοποιείται ως ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο.
4. Η περίπτωση της Ιταλίας και η ανάλυση των εκεί εξελίξεων ανοίγει δύο δρόμους. Ο ένας είναι ο δρόμος του Μπερλουσκόνι, που δήλωσε ότι για το ιταλικό χρέος δεν ευθύνεται αυτός, αλλά το ευρώ. Ο άλλος είναι ο δρόμος του Μαρξ, που στο Kεφάλαιο προσέγγιζε το χρέος ως “μοχλό πρωταρχικής συσσώρευσης”. Ως μηχανισμό δηλαδή εσωτερικό σε κάθε κοινωνικό σχηματισμό, που η κύρια λειτουργία του είναι η διεύρυνση της εξουσίας του κεφαλαίου πάνω στην εργασία. Η Ιταλία, αλλά και η Γαλλία, που ετοιμάζεται για τα σκληρότερα μέτρα λιτότητας από το 1945, δείχνουν ακριβώς ότι η επίθεση στην εργασία δεν εδράζεται πρώτα και κύρια σε οργανισμούς εξωτερικούς ως προς τα αστικά κράτη, αλλά στην ίδια την συγκρότησή τους ως εγγυητών της συνολικής καπιταλιστικής αναπαραγωγής
5. Υπό αυτό το πρίσμα ισχυρίζομαι ότι μπορούν να προκύψουν μερικά βασικά στοιχεία για την αριστερή στρατηγική σήμερα. Πρώτο στοιχείο, η ένταση των αγώνων και η οργάνωση των κοινωνικών αντιστάσεων. Δεύτερο στοιχείο, η δημοκρατία, που αποτελεί ταυτόχρονα απειλή για τους από πάνω και δύναμη για εμάς. Τρίτο στοιχείο, η κατεύθυνση της πάλης: έξοδος από την κρίση σε βάρος της κερδοφορίας και των προνομίων του κεφαλαίου, για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των κατακτήσεων του κόσμου της εργασίας και της νεολαίας. Σε αυτή την κατεύθυνση το εργατικό κίνημα προφανώς μπορεί να χρησιμοποιήσει κάθε εργαλείο ή εκβιασμό που μπορεί να έχει στα χέρια του, χωρίς όμως να μετατρέπει τα μέσα σε σκοπό ή να καλούμαστε να επιλέξουμε μορφή υποτίμησης εσωτερική ή νομισματική. Με αυτή την έννοια η σταθερότητα της ευρωπαϊκής ή της παγκόσμιας οικονομίας δεν αποτελεί όριο για το οποίο είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε θυσίες. Η συγκεκριμένη διατύπωση όμως δεν είναι απλώς πολιτικά λειψή, αλλά μπορεί να αποδειχτεί και πολιτικά επικίνδυνη αν δεν συμπληρωθεί ότι δεν είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε καμία θυσία για την κερδοφορία και την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού καπιταλισμού. Φτάνουμε έτσι και στο τέταρτο στοιχείο, που αποτελεί και συμπλήρωμα του ταξικού προσανατολισμού, τον διεθνισμό. Διεθνισμό όχι με την παιδική έννοια της αναμονής μέχρι να συμβεί η ταυτόχρονη και συνολική αλλαγή των συσχετισμών στην Ευρώπη ή τον κόσμο. Διεθνισμό με τον τρόπο που το έθετε ο Λένιν το 1917, ότι διεθνιστικό είναι να αγωνίζεσαι πρώτα από όλα ενάντια στη δική σου αστική τάξη.