Lordon Frédéric, μεταφραση Χαρης Λογοθέτης, απο monde diplomatique.gr...
Για να μην προσθέσει κανείς οτιδήποτε του φαίνεται
σωστό, στην ήδη τεράστια φιλολογία για το έθνος, μπορεί να προσεγγίσει
το ζήτημα περισσότερο εννοιολογικά, ξεκινώντας, για παράδειγμα, από τη
σαφή υπενθύμιση του Μπαρούχ Σπινόζα στη Θεολογικο-πολιτική Πραγματεία : « Η φύση δεν δημιουργεί έθνη [1] ».
Καταρχάς, διαπιστώνει κανείς ότι δεν υπάρχει καλύτερος
τρόπος για να ξεκόψει κατηγορηματικά από τις ουσιοκρατικές ή τις
εθνοκεντρικές αντιλήψεις. Στη συνέχεια, μαθαίνει ένα μάλλον καλό νέο :
όσον αφορά τα έθνη, τίποτε δεν κρατάει για πάντα, αφού, εφόσον δεν είναι
η φύση, αλλά η ιστορία που τα δημιουργεί, κάτι τέτοιο σημαίνει ότι οι
λαοί, όπως δημιουργούνται, έτσι μπορούν και να εξαφανιστούν, καθώς
επίσης και να μετεξελιχθούν. Ειδικότερα, τίποτε δεν απαγορεύει να
εξεταστεί η υπόθεση της δημιουργίας ενός λαού από ήδη υπάρχοντες λαούς
-πρόκειται, μάλιστα, όπως έχει δείξει ιδιαίτερα ο Έρικ Χόμπσμπαουμ [2],
για διαδικασία συνηθισμένη στην ιστορία. Επομένως, η ιδέα της
συγκρότησης ενός ευρωπαϊκού λαού, μολονότι, προφανώς, δεν είναι
αυτονόητη, δεν έχει και τίποτε το παράλογο στην ουσία της.
Η φύση δεν δημιουργεί έθνη, λέει ο Σπινόζα, αλλά πολύ
περισσότερο δεν τα δημιουργούν τα ζήματα της νομικιστικής
ορθολογικότητας, σύμφωνα με το πρότυπο της οικειοθελούς, ελεύθερης και
διαφανούς ένωσης, το οποίο διαμόρφωσε τα ποικίλα σχήματα του
« κοινωνικού συμβολαίου ». Και τότε, τι ; « Αφού οι
άνθρωποι επηρεάζονται περισσότερο από το συναίσθημα παρά από τη λογική,
συνεπάγεται ότι η πολλαπλότητα εναρμονίζεται με φυσικό τρόπο και θέλει
να πορεύεται ως μια ψυχή όχι με την καθοδήγηση της λογικής, αλλά κάποιου
κοινού συναισθήματος [3] ». Οι πολιτικές κοινότητες, οι εθνικές κοινότητες, είναι θεμελιωδώς κοινότητες συναισθηματικές.
Υπάρχουν, βέβαια, αρκετές παγίδες σε μια τέτοια
διατύπωση. Πρώτον, πρέπει να προσέξουμε τον ενικό : το κοινό συναίσθημα
που προσφέρει στην κοινότητα (τη συγκεντρωμένη πολλαπλότητα) τη
συνεκτική αρχή της είναι ένα σύνθετο συναίσθημα -ή μια συναισθηματική
σύνθεση. Έχει ως αντικείμενο διάφορους τρόπους :
τρόπους να νιώθεις, τρόπους να σκέφτεσαι και να κρίνεις -να κρίνεις το
καλό και το κακό, το κατάλληλο και το επιλήψιμο, το θεμιτό και το
αθέμιτο. Άρα, το κοινό συναίσθημα έχει τη θέση μιας συλλογικής ηθικής
τάξης.
