Σώστε την αξιοπρέπεια της δημοκρατίας....

Ρίτσα Μασούρα....

Προσωπα (Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακης 13-11-2011)

Ποιος θα μπορούσε να δώσει απαντήσεις τούτες τις ώρες και ποιος να σηκώσει το βάρος μιας πρόβλεψης για το μέλλον μας και το μέλλον της Ευρώπης; Φοβάμαι πως δεν θα υπάρξει ψυχή ζώσα. Κι όσοι επιχειρούν να προβλέψουν, γίνονται δέσμιοι μιας αόρατης δύναμης που τσαλακώνει τις σημειώσεις τους και τις πετάει στο πρώτο καλάθι των αχρήστων. Είναι, άλλωστε, τόσο πρωτόγνωρη η σημερινή εικόνα της χώρας μας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης! Τα λάθη, η ατολμία, η έλλειψη σπουδής, οι άσκοπες δευτερολογίες, τα δόλια συμφέροντα, τα αδιέξοδα, κυρίως όμως ο φόβος μιας πιθανής ήττας αποτυπώνονται όχι μόνον στους δικούς μας ταγούς, αλλά και σε όσους μας επιπλήττουν. Διόλου τυχαία. Οι διεθνείς αγορές θυμίζουν τίγρεις που ψυχανεμίζονται την αδυναμία του πολιτικού κόσμου και παράλληλα διψούν για αίμα. Στη Φύση, το μέτρο παραμένει η επιβίωση του ισχυρότερου. Αν όμως υπήρχε έστω κι ένας παρατηρητικός άνθρωπος ανάμεσά μας, εύκολα θα διέκρινε τον θυμωμένο Αίαντα που απευθυνόμενος στους τρομοκρατημένους από τους Τρώες Αργείους είναι έτοιμος να φωνάξει «Αιδώς Αργείοι»…
Τελικά, οι τρομοκρατημένοι Αργείοι είμαστε εμείς, οι Ελληνες, οι Ιταλοί, οι Πορτογάλοι, οι Ευρωπαίοι γενικότερα και οι Τρώες είναι οι αμείλικτες αγορές. Οι περισσότεροι διδαχτήκαμε Πλάτωνα και Σωκράτη. Μπολιαστήκαμε με τον Διαφωτισμό. Κυρίως όμως με τον Πλάτωνα, που μίλησε για τη λογική και το παράλογο, τον μύθο και την αλήθεια, αλλά και για τα όρια στις ζωές μας. Ποιος από μας στην παρούσα φάση της ανατρεπτικής ζωής γνωρίζει τα όριά του; Τα ατομικά, τα όρια της ελευθερίας ή τα όρια της δικαιοσύνης; Για τον Αλμπέρ Καμύ , οι Ελληνες έθεταν όρια παντού, χωρίς να λένε ότι δεν θα μπορούσαν ποτέ να ξεπεραστούν. Πίστευαν όμως ότι εκείνος που θα τολμούσε να τα ξεπεράσει, θα κτυπιόταν ανελέητα. Εμείς, λέει ο Καμύ, εκτροχιάσαμε το σύμπαν και τη σκέψη και τώρα γελάμε με την απειλή. Αλλά αυτή είναι εκεί, αποφασισμένη να γράψει Ιστορία, ίσως γιατί στο πέρασμα των αιώνων αντικαταστήσαμε την αρμονία με την άτακτη ορμή του τυχαίου και την αμείλικτη λειτουργία της φονικής λογικής («Το Καλοκαίρι», Αλμπέρ Καμύ, εκδόσεις Πατάκη). Κι αν δεν κάνω λάθος, αυτό ακριβώς ζούμε σήμερα: ξεπεράσαμε τα όριά μας και είμαστε αντιμέτωποι με τη φονική λογική των αριθμών.
Δεν έχει νόημα να αναφερθώ στα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα. Είναι γνωστά και χιλιοειπωμένα. Κάθε Ελληνας είναι από μόνος του μια άποψη και προφανώς η εξαγωγή συμπερασμάτων μοιάζει, κάθε φορά, με άθλο. Ομως, έχω την αίσθηση ότι στην Ευρώπη εμμέσως τίθεται θέμα δημοκρατίας. Κάποιοι από τους Ευρωπαίους ηγέτες ή τους επιτρόπους έχουν απολέσει το μέτρο του λόγου, θυμίζουν ρήτορες που εκβιάζουν ή ακόμη χειρότερα: μοιάζουν με τους αντικρυστές του Χρηματιστηρίου που εκτελούν τις εντολές των πελατών τους: «πούλα, αγόρασε, πούλα». Διαβάζω κάπου: η λιγότερη δημοκρατία κάνει καλό στις αγορές. Τρομάζω, ξεχνώ τα δικά μας ολέθρια λάθη και την πολιτική αβελτηρία κι αρχίζω να παραπαίω ανάμεσα σε εξωφρενικά σενάρια με ανταγωνιστικά προϊόντα και εξαθλιωμένους εργάτες, ελάχιστους πλούσιους να απολαμβάνουν το Macallan Fine and Rare 1926 ουίσκι τους κι έναν μεσογειακό ήλιο που δεν μπορεί πια να παραπέμψει στον Καμύ. Εφιάλτης; Προφανώς. Γι’ αυτό και αρπάζομαι από τον Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας που λέει με όση δύναμη έχει πια η φωνή του: «Σώστε την αξιοπρέπεια της Δημοκρατίας».
Λέει ο Χάμπερμας: Στα φιλελεύθερα κράτη, πάντοτε υπήρξε ένταση ανάμεσα στη δημοκρατία και τον καπιταλισμό. Οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις επιβιώνουν μόνον αν καταφέρουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δημοκρατία και τον καπιταλισμό. Δηλαδή να ισορροπήσουν οι προσδοκίες κέρδους των επενδυτών με τις προσδοκίες των ψηφοφόρων που θέλουν να βλέπουν το βιοτικό τους επίπεδο και την κοινωνική ασφάλιση να εξελίσσονται ομαλά. Σε εποχές κρίσης, αυτοί οι δρόμοι κλείνουν. Και οι πολιτικοί οφείλουν να πάρουν θέση. Με ποιους θα πάνε; Με τις αγορές ή με τον λαό; Κι ο Χάμπερμας καταλήγει: Πολιτικοί που φορτώνουν την τραπεζική κρίση στα υπερχρεωμένα κράτη και επιβάλλουν σε όλη την Ευρώπη προγράμματα λιτότητας αδιαφορώντας για τις απώλειες βλέπουν μόνο τη μία πλευρά… Ναι, γιατί ούτως ή άλλως, εμείς βλέπουμε την άλλη κι αυτήν θα συνεχίσουμε να βλέπουμε ακόμη κι όταν γνωρίζουμε για την άτακτη ορμή του τυχαίου.

Για τους νέους του κόσμου!

Ρίτσα Μασούρα...

Δεν είναι εκκωφαντικές οι φωνές. Μάλλον ήπιες και συντεταγμένες είναι.Οι διαδηλωτές πιέζονται, αλλά ο βηματισμός τους είναι ελεγχόμενος. Στις μεγάλες πόλεις της Δύσης, από τη Νέα Υόρκη, την Ουάσιγκτον, ώς τις Βρυξέλλες, το Μπιλμπάο ή τη Λισσαβώνα, οι νέοι άνθρωποι επιχειρούν να σπάσουν προσεκτικά τον φλοιό της ζωής τους. Να σπάσουν το κέλυφος μέσα στο οποίο ασφάλισαν τις σκέψεις τους. Μα ασφαλίζονται οι σκέψεις ποτέ; Κρατούν πλακάτ με συνθήματα, εκφράζουν τους φόβους τους για τη λάσπη και τον ασβέστη – τα συστατικά της ζωής, όπως λένε. Δεν είναι οι νέοι του Μάη του ’68, ούτε οι έφηβοι που έκαιγαν αυτοκίνητα στα γαλλικά προάστια. Είναι η γενιά των σιωπηλών διαδηλωτών. Ως πότε, όμως; Η αίσθηση της αντιπαράθεσης δεν είναι σαφής, η ωρίμανση μιας πράξης επέρχεται σιγά σιγά. Ετσι, δεν ξέρεις αν θα ξεσπάσει κάτι τρομοκρατικό, αν η βία θα μοιάζει κάποια στιγμή με θυμωμένο ποτάμι ή αν θα σιωπήσουν και πάλι οι νέοι πολίτες του κόσμου, διαλυμένοι από τα δακρυγόνα, χτυπημένοι από τα γκλομπ, απογοητευμένοι από την ακαμψία της εξουσίας.
Ναι, η αίσθηση της αντιπαράθεσης δεν είναι σαφής. Είναι όμως σαφές πως την ύστατη τούτη ώρα ο δυτικός κόσμος ακροπατεί στο χείλος του χάσματος που ο ίδιος δημιούργησε. Αραγε, θα χαθεί στο εύρος του, χρεοκοπημένος, χολερικός και ελάχιστος απέναντι στην κρίση, ή θα υπερβεί τα μειονεκτήματά του μέσα από τον χιμαιρικό εαυτό; Σαν μια σκιά χιμαιρική στην άκρη της λίμνης, που λέει ο Λάμπρος Πορφύρας ! Γιατί, στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα, ζωσμένοι με τόνους εκρηκτικών χρεών και ελλειμμάτων, μόνον το μυθικό τέρας η Χίμαιρα με την ουρά του δράκοντα μπορεί να μας σπρώξει έξω από την ακροτελεύτια παράγραφο της δυτικής ιστορίας. Δεν λέω ότι η Δύση θα χαθεί μέσα στη δίνη της χρηματοπιστωτικής της τρέλας. Ποιος αποτολμά προβλέψεις; Λέω όμως ότι η μεταπολεμική εικόνα του δυτικού κόσμου θα αλλάξει γιλέκο και το καινούργιο που θα ραφτεί, θα είναι τελείως διαφορετικό από αυτό που πάνω του εμείς γαζώσαμε αλήθειες και ψέματα.
Τι άλλο είναι η ζωή, αναρωτιέται ο Φρανσουά Ραμπελέ, εκτός από τη χαρά που πηγάζει από την καλοπέραση του σώματος, από τη σοφία που καλλιεργεί η απλότητα της σκέψης, από τον καλό λόγο που κατατροπώνει τη βλακεία και την ψευτιά; Χμ! Μακράν του Ραμπελέ εμείς. Ως πρόσφατα δοξάζαμε την ελευθερία, με την έννοια της ασυδοσίας, στη συνέχεια τον υλισμό ως φιλοσοφία και τέλος την κατανάλωση ως implementation της υλιστικής φιλοσοφίας, για να θυμηθώ βιαστικά την Κριστίν Λαγκάρντ. Τρία στην τιμή του ενός, επομένως. (Σαμπουάν, μαλακτικό και ενισχυτικό της τρίχας). Συνήθως το πληρώναμε το πακέτο. Κι αν κάποια στιγμή δεν είχαμε, είχαν για μας οι τράπεζες. Δανείζεται όμως η ελευθερία; Οχι, αλλά η ασυδοσία ναι. Και φυσικά, κουβέντα για τη σοφία, για τον λόγο που κατατροπώνει τη βλακεία και την ψευτιά. Αντίθετα, ζούσαμε σφιχταγκαλιασμένοι με το δίπτυχο και το διανθίζαμε με δεκάδες άλλα μικρά και μεγάλα κουσούρια, κάνοντας τι; Αίροντας και την τελευταία πιθανότητα να απολαύσουμε την επίγεια αιωνιότητα των ποιητών και των συγγραφέων.
Ο Μποντλέρ έλεγε ότι μπορούμε να θεμελιώσουμε περίλαμπρες αυτοκρατορίες πάνω στον φόνο και ευγενείς θρησκείες πάνω στην αγυρτεία. Το πράξαμε, όχι ομαδικά γιατί δεν μας έπαιρναν τα νούμερα, κατά ομάδες, όμως, ναι, το διαπράξαμε το έγκλημα. Τώρα, σχεδιάζουμε το ακατόρθωτο: να μουμιοποιήσουμε τις πρώην ζωές μας και δίπλα τους να στήσουμε όρθια άψυχα ομοιώματα σαν τα κέρινα ομοιώματα του Μουσείου Τισώ στο Λονδίνο . Ε, λοιπόν, δεν μας παίρνει. Και δεν μας παίρνει γιατί οι εξελίξεις μας έχουν προσπεράσει προ καιρού. Η ορμή του κόσμου, αυτή η φαντασμαγορική κίνηση προς τα εμπρός παραμένει ακαταμάχητη, σαν την αναδυόμενη Αφροδίτη που με ή χωρίς χέρι, με ή χωρίς το ένα στήθος, με ή χωρίς το κεφάλι αντικατοπτρίζει τη φορά του ανθρώπου προς το μέλλον. Ναι, αυτή η ανάδυση είναι το μυστικό του δικού μας κόσμου. Ούτε μούμιες ούτε ομοιώματα. Ζωντανά σώματα που θα μάθουν να καλλιεργούν τη σκέψη χωρίς να αγνοούν τη βιολογική τους σύσταση. Οι νέοι, παντού στον δυτικό μας κόσμο, γνωρίζουν το πώς πρέπει να αναδυθούν. Εμείς οι μεγαλύτεροι, πληγωμένοι όσο ποτέ, οι περισσότεροι χαμένοι από τη χρηματοπιστωτική λαίλαπα της εποχής, ας επιτρέψουμε τη διάθλαση της ελπίδας. Για τους νέους ανθρώπους!