Εικόνες από το (ευρωπαϊκό) μέλλον...

του Λαμπρου Τσουκνιδα, απο την Αυγη...
Θυμάσθε, ασφαλώς, εκείνο το διαφημιστικό σλόγκαν για την προσέλκυση τουριστών: "Ζήσε το μύθο σου στην Ελλάδα". Ξαναέγινε επίκαιρο, ιδίως χθες που οι χρυσές εφεδρείες του συστήματος επιδίδονταν σε αγώνα δρόμου υπέρ της ανάγκης πολιτικής σταθερότητας (και, επομένως, κατά των εκλογών) ώστε να μην πληγεί το τουριστικό ρεύμα που, όπως έλεγαν, είναι η μόνη ελπίδα "να σωθεί η χώρα". Ένας διόλου εύσχημος τρόπος να μεταφέρουν στους πολίτες την αγωνία, και εντολή, των πιστωτών να μην διανοηθεί το κυβερνητικό σχήμα να οδηγήσει τη χώρα στις κάλπες...
"Ζήσε το μύθο σου στην Ελλάδα", λοιπόν, και έλα, Γερμανέ, Δανέ, Σουηδέ, Άγγλε, Αμερικανέ, Κινέζε, Γιαπωνέζε τουρίστα, να δεις
- μια χώρα - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου η δεξιά, και κύρια, συνιστώσα της κυβέρνησης απειλεί να συγκυβερνήσει με ένα πολιτικό μόρφωμα που αρνείται μέσα στη Βούλη το Ολοκαύτωμα και εκθειάζει Χίτλερ, χούντα και Μεταξά χωρίς κανείς, είτε κεντροαριστερός κυβερνητικός εταίρος είτε θεσμικός παράγοντας της Ε.Ε., να ζητεί, τουλάχιστον εξηγήσεις. Πόσο μάλλον να αποδοκιμάζει...
- μια χώρα - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου, χωρίς να ακολουθηθεί καμιά κοινοβουλευτική διαδικασία, με μια "απλή" Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου, που δεν ανταποκρίνεται ούτε στο γράμμα ούτε στο πνεύμα του Συντάγματος, προβλέπεται ο "ξαφνικός θάνατος" δημοσίων οργανισμών και η ομαδική απόλυση εργαζομένων, παρά τα αντιθέτως προβλεπόμενα σε κοινοτικές Οδηγίες που η εν λόγω χώρα έχει ενσωματώσει στην εσωτερική της νομοθεσία.
- μια χώρα - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου πέφτει πραξικοπηματικά "μαύρο" στη δημόσια ραδιοτηλεόραση, συμπαρασύροντας το σήμα θεσμικών ευρωπαϊκών καναλιών, και στη θέση της εμφανίζεται σήμερα εταιρείας που δεν έχει καν συσταθεί νομικά, ενώ τα "χρυσά συμβόλαια" της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης για τη μετάδοση ξένου προγράμματος μεταβιβάζονται στα ιδιωτικά κανάλια που δεν έχουν άδεια και τα οποία εφορμούν πάνω στην ψηφιακή τηλεόραση, με τη συνέργεια της κυβέρνησης.
- μια χώρα - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου όχι μόνον δεν θεωρείται αυτονόητη η άμεση συμμόρφωση της κυβέρνησης σε απόφαση του ΣτΕ, αλλά αποκαλύπτεται η πλαστογράφηση, μέσω του επίσημου κρατικού πρακτορείου ειδήσεων, των διευκρινίσεων του προέδρου του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου χωρίς κανείς από τους κυβερνητικούς εταίρους να εξανίσταται, χωρίς καν το θέμα να θεωρείται άξιο μιας πρωτοσέλιδης αναφοράς από τα έντυπα που συνδέονται με τα ιδιωτικά κανάλια...
- μια χώρα - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου θεωρείται λογικό να συζητάμε την κατάργηση και συγχώνευση νοσοκομείων, τις περικοπή ιατρικών εξετάσεων, την κατάργηση σχολικών μονάδων, τη θεσμοθετημένη καταπάτηση της γης (ακόμα και προστατευόμενων περιοχών Natura) αδιαφορώντας για τη ζωή των ασθενών, τη θεσμοθετημένη προστασία του περιβάλλοντος, το μέλλον μιας ολόκληρης γενιάς.
- μια χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου η δημοκρατική επιλογή για προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία συναρτάται με τις ανάγκες των πιστωτών, τα νέα μέτρα που απαιτούν για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους που δημιούργησαν και τις δικές τους πολιτικές ανάγκες
"Ζήσε το μύθο σου στην Ελλάδα και δες εικόνες από το ευρωπαϊκό μέλλον", θα μπορούσε να είναι το νέο διαφημιστικό σλόγκαν του υπουργείου Τουρισμού. Όποια απόφαση και αν ελάμβαναν οι συγκυβερνώντες κυβερνητικοί εταίροι χθες βράδυ, τα πλήγματα στη δημοκρατική λειτουργία της χώρας και στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα είναι τόσα που οι λαοί της Ευρώπης, και όχι μόνον του Νότου, δεν μπορούν (και δεν πρέπει) να μην ακούσουν το καμπανάκι κινδύνου που χτυπά για τη Δημοκρατία στην ίδια την Ευρώπη. Ένα καμπανάκι που έχουν χτυπήσει ήδη διεθνείς οργανισμοί σαν τον ΟΗΕ...

Η κουλτούρα του τρόμου...

Λαμπρος Τσουκνίδας, απο την Αυγη...

Η είδηση μεταδόθηκε πριν το λουκέτο στην ΕΡΤ: το 56% των Αμερικανών απάντησε στην έρευνα του ινστιτούτου Pew για τη Washington Post ότι το ομοσπονδιακό πρόγραμμα παρακολούθησης των τηλεπικοινωνιών που αποκαλύφθηκε την περασμένη εβδομάδα, παρά την παραβίαση της ιδιωτικής σφαίρας των ανθρώπων, αποτελεί αποδεκτό μέσο έρευνας για την "τρομοκρατική" απειλή. Εύλογο αν αναλογιστούμε τι βλέπουν οι Αμερικανοί: ό,τι μεταδίδουν και τα ελληνικά ιδιωτικά κανάλια. Με διαφορετικό τίτλο και διαφορετικούς ηθοποιούς, όλοι προβάλλουν ένα μείγμα παράνοιας, βίας και αίματος που αποκαλύπτει στον τρομαγμένο τηλεθεατή ότι όλα τον απειλούν "εκεί έξω" (από το σαλόνι του) αν τολμήσει να κινηθεί, να ερωτευθεί, να πλησιάσει οποιονδήποτε "διαφορετικό", πόσο μάλλον αν διανοηθεί να... μπλέξει με τα κοινά.
Ο "μεγάλος αδελφός" του Prism δεν έφτασε ξαφνικά ούτε ήρθε μόνος του. Προηγήθηκε μια συστηματική πλύση εγκεφάλου από την αγοραία ιδιωτική τηλεόραση με μοναδικό στόχο, που φαίνεται να επιτεύχθηκε, να ενσταλάξει τον φόβο στο βαθύτερο είναι τού μέσου πολίτη. Αυτό είναι το ραδιοτηλεοπτικό μοντέλο εισήγαγε και εδώ η "ελεύθερη τηλεόραση", εξοβελίζοντας τον πολιτισμό με -δυστυχώς, είναι αλήθεια- ικανοποιητική τηλεθέαση, αυτήν ακριβώς που επικαλείται ο κάθε Σίμος Κεδίκογλου για να δικαιολογήσει το κλείσιμο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Ο φόβος πουλάει. Και παραλύει...
Με όλα τα στραβά που της φόρτωναν οι κυβερνητικές διοικήσεις, η ΕΡΤ λειτουργούσε στον αντίποδα αυτού του μοντέλου. Πρώτα απ' όλα με τα ντοκιμαντέρ της, που αναδείκνυαν τις επιπτώσεις του νεοφιλελευθερισμού στο περιβάλλον, τη γεωργία, την οικονομία, την κοινωνία σε όλο τον πλανήτη. Αλλά δεν ήταν μόνον αυτά. Ήταν και οι συμπαραγωγές της σε ταινίες παγκόσμιου καλλιτεχνικού βεληνεκούς. Η ΕΡΤ, ως τηλεόραση και ραδιόφωνο, ήταν ο μόνος ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός που έδινε φωνή στην τέχνη που αντιστεκόταν -ως τέχνη, όχι στεγνά πολιτικά- στον φόβο και τον ευτελισμό που προωθούν τα ιδιωτικά κανάλια. Έδινε φωνή στην τέχνη που αναδεικνύει την αξία της ζωής, είτε μιλάμε για εικαστικά, είτε μιλάμε για τζαζ, είτε μιλάμε για παράδοση, είτε για λογοτεχνίες του κόσμου. Ιδίως το ραδιόφωνο, και δεν μιλάμε μόνον για το Τρίτο Πρόγραμμα, λειτούργησε ως σχολείο πολιτισμού για ολόκληρες γενιές. Αυτές οι παραγωγές αποτέλεσαν μια όαση ζωής στο βασίλειο της παράνοιας, του τρόμου και του θανάτου που εξαπλώνεται καθημερινά σαν καρκίνος από τις ιδιωτικές συχνότητες.
Το βίαιο "λουκέτο" που επιφύλαξε στην ΕΡΤ η τρικομματική κυβέρνηση -ο "ξαφνικός θάνατος" φάνηκε πως ήταν αρκούντως προσχεδιασμένος- αφυδατώνει ακριβώς αυτό το άλλο πολιτισμικό πρότυπο που, σε τελική ανάλυση, είναι κάτι παραπάνω: είναι η διαφορετική προσέγγιση της ζωής που η κυβέρνηση Σαμαρά θέλει να σβήσει στο όνομα μιας "χαμηλής τηλεθέασης" που επιδίωξε με κάθε τρόπο. Και όμως, αυτή η διαφορετική προσέγγιση είναι το ζητούμενο κάθε δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, πόσο μάλλον που αποτελεί προαπαιτούμενο για τη διαμόρφωση πολιτών που δεν θα δεχτούν ως αυτονότητη την παραβίαση της ιδιωτικότητας στο όνομα καμιάς ασφάλειας, πολιτών με κριτική σκέψη. Το πόσο συνδέεται ο εξοβελισμός του πολιτισμού με την επιβολή της κουλτούρας του "μεγάλου αδελφού", οι δύσπιστοι μπορούν να το αντιληφθούν ρίχνοντας μια ματιά στις δεξιές "δεξαμενές σκέψης", και εδώ στην Ελλάδα, οι οποίες έσπευσαν από την πρώτη στιγμή να υπερασπιστούν την παρακολούθηση όλων μας από τις κάθε είδους μυστικές υπηρεσίες και τα χρυσοφόρα -για να μην ξεχνιόμαστε- προγράμματά τους που, αποδίδουν δισεκατομμύρια στους κατόχους τους...

Τρία ισοδύναμα οκτάωρα...

Λάμπρος Τσουκνίδας, απο την Αυγη...

Πριν από 120 χρόνια, σε μια Αθήνα των εκατό, άντε εκατόν πενήντα χιλιάδων κατοίκων μαζί με τον Πειραιά, η συγκέντρωση για την Εργατική Πρωτομαγιά μάζευε δυο χιλιάδες (έξι την επόμενη χρονιά), ποσοστό σημαντικότερο απ' αυτό που αντιστοιχεί στις σημερινές συγκεντρώσεις παρ' ότι τα αιτήματα παραμένουν ίδια: κυριακάτικη αργία, οκτάωρη απασχόληση, συντάξεις.
Η ομοιότητα που συμβολικά πιστοποιεί την επιστροφή στις συνθήκες 19ου αιώνα που ανέφερε χθες ο Σάββας Ρομπόλης, ταυτόχρονα με την αντιστρόφως ανάλογη πυκνότητα των συγκεντρώσεων, γεννά προβληματισμό προς πολλές κατευθύνσεις. Πόσο μάλλον που το φαινόμενο δεν είναι αμιγώς ελληνικό, αν και η Ελλάδα -ως... πρωτοπόρος- καταγράφει πλέον τέτοια έκρηξη ανεργίας και μείωσης εισοδημάτων που ο όρος "ανθρωπιστική κρίση" να ακούγεται όλο και συχνότερα, και διεθνώς.
Το γεγονός ότι το τεράστιο "απόθεμα ανέργων" δεν πρόκειται να απορροφηθεί όσες "επανεκκινήσεις της οικονομίας" και αν εξαγγελθούν -με φιέστες και κορδέλες-, ειδικά σε μια περίοδο τεχνολογικής επανάστασης που συμβάλλει στην αύξηση του παραγόμενου πλούτου μειώνοντας τις ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό, επαναφέρει στο προσκήνιο ολόκληρο το αρχικό αίτημα: "8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση και 8 ώρες ύπνο" ήταν το κεντρικό σύνθημα. Το τραγούδι, μάλιστα, έδινε με περισσή σαφήνεια το νόημα: "Όχι πια να μοχθούμε απ' τα χαράματα / Ίσα ίσα για να ζούμε, / Να μην έχουμε ποτέ μια ώρα για να σκεφτούμε".
Η αποδόμηση του ελεύθερου χρόνου, αυτού που δίνει τη δυνατότητα "να σκεφτούμε" (να ασχοληθούμε με τη φιλοσοφία και την πολιτική, κατά πώς έλεγε ο Αριστοτέλης παραδίδοντας τη σκυτάλη στον Μαρξ, που έθετε ως κεντρικό πρόταγμα τη ζωή, την αυτοπραγμάτωση για να μεταμορφώνουμε τον κόσμο) είχε μπει στην καπιταλιστική ημερήσια διάταξη πριν την κρίση που πάτησε πάνω της για να οδηγήσει στην αντίστροφη μεταμόρφωση.
Η απουσία ελεύθερου χρόνου, και των κοινωνικών δομών που προάγουν την ψυχαγωγία, το κυνήγι του ατομικού κέρδους για την ικανοποίηση ενός, συν τοις άλλοις περιβαλλοντοκτόνου καταναλωτισμού, διαδραμάτισε σημαντικότατο ρόλο στη γενικευμένη αποχαύνωση. Οι άνθρωποι σταμάτησαν να συναντιούνται, δεν προλάβαιναν να συζητούν, να ανταλλάσσουν προβληματισμούς και γνώσεις, να οργανώνουν εν τέλει τις ιδέες. Η βιομηχανία της διασκέδασης και του αντίστοιχου πολιτισμού, που ανέλαβαν εργολαβικά να μεταδώσουν τα συστημικά ΜΜΕ -δεν είναι καθόλου τυχαίος ο όγκος επενδύσεων, παγκοσμίως, επάνω τους- ανέλαβε ορμητικά να μπαζώσει το κενό φροντίζοντας να τροφοδοτήσει μια ιδεολογία ατομισμού που πηγαίνει χέρι - χέρι με την καλλιέργεια ενός νοσηρού φόβου για τον πλησίον, τον Άλλον, ενώ καλλιεργεί την άγνοια σχετικά με βασικούς μηχανισμούς διαμόρφωσης της κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας. Εύλογο, επομένως, με το ξέσπασμα της κρίσης ο στερούμενος ταξικής συνείδησης εργαζόμενος να παραπατά σαν παραζαλισμένο από τις ντόπες κοτόπουλο που βλέπει στα διπλανά του κοτόπουλα τον εχθρό που του κλέβει τον κρίσιμο χώρο και την τροφή.
Σε μια περίοδο πανευρωπαϊκής έξαρσης της ανεργίας, με την Ελλάδα να σπάει κάθε ρεκόρ, την Ισπανία να ακολουθεί και πίσω τους να έρχονται ακόμα και οι κεντροευρωπαϊκές χώρες -έστω και αν κρύβονται πίσω από τεχνάσματα ανάλογα της ελληνικής τροπολογίας των 427 και 490 ευρώ- φαντάζει εξωπραγματικό να προτάσσει κανείς τον ελεύθερο χρόνο και την ανάπαυση, τα άλλα δυο οχτάωρα. Και όμως. Πέραν του ότι αποτελούν τον ουσιαστικό τελικό στόχο, είναι το κρίσιμο εργαλείο για την αφύπνιση της εργατικής τάξης, αυτής στην οποία -κατά τον Tony Benn- "τελικά ανήκει όποιος χρειάζεται να εργαστεί για να ζήσει".

Νέα συλλογική ενοχοποίηση...

Λάμπρος Τσουκνίδας, απο την Αυγη...

Στα περίφημα "Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα", ο Κάρολος Ντίκενς βάζει το φάντασμα του Μάρλεϊ να κυνηγά ως Ερινύα τον σκληρόκαρδο Σκρουτζ υπενθυμίζοντάς του συνεχώς τα λόγια με τα οποία αρνήθηκε τον οβολό του στον "έρανο για να πάρουμε στους φτωχούς λίγο κρέας και ποτό και κάρβουνο να ζεσταθούν" (1). "Όσοι δεν μπορούν να τα φέρουν βόλτα, καλύτερα να καταφύγουν εκεί", είχε απαντήσει υποδεικνύοντας ως λύση φυλακές, πτωχοκομεία και καταναγκαστική εργασία. Και είχε προσθέσει: "Αν προτιμούν να πεθάνουν, τότε ας πεθάνουν, για να περιοριστεί και ο υπερπληθυσμός"...

Ξανακούγοντας τα λόγια του από το στόμα του Πνεύματος, και αφού είχε δει το μέλλον, ο Σκρουτζ "έσκυψε το κεφάλι πνιγμένος στη θλίψη και την ντροπή", γράφει ο Ντίκενς. Ήταν, βλέπετε, 1843 και οι άνθρωποι θεωρούσαν εύλογο να στηλιτεύεται η εκμετάλλευση… Τώρα, εκατόν εξήντα εννιά Χριστούγεννα από τότε, με Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία να μετράνε -όπως χρόνια τώρα και σε μεγαλύτερο βαθμό, η Αφρική, η Ασία, η Λατινική Αμερική- τον αυξανόμενο αριθμό φτωχών και άστεγων αλλά και όσων  δυσκολεύονται, απλώς, να φάνε όπως πρέπει ή να ζεσταθούν, τώρα τι ακούμε γύρω μας;
Για πολυεθνικές που καλούνται να επενδύσουν με κίνητρο μεγαλύτερη μείωση φορολογίας, μισθούς επιδόματα, κατάργηση εργασιακών δικαιωμάτων -για να γίνουμε ανταγωνιστικοί, λέει. Θυμάστε πως το είχε γράψει, στις αρχές του έτους που τελειώνει, το Bloomberg υποδεικνύοντας εσωτερική υποτίμηση, σε άψογη διάλεκτο Σκρουτζ; "Πρέπει να αποκατασταθεί η ανταγωνιστικότητα πιο βάναυσα: Με την περικοπή των μισθών, η οποία με τη σειρά της απαιτεί επίμονα υψηλό ποσοστό ανεργίας για την καταστολή της διαπραγματευτικής δύναμης των εργαζομένων"…
Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο βαφτίζονται "προνομιούχοι" οι εργαζόμενοι που διεκδικούν απεγνωσμένα να μη φτωχύνουν και άλλο. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ενοχοποιείται η αντίδραση στην επέλαση πολυεθνικών κολοσσών που θα καταπιούν τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και τις όποιες συνεταιριστικές προσπάθειες. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο, με δεδομένη την περικοπή της δημόσιας χρηματοδότησης για έρευνα και παιδεία, εκθειάζεται η ατομική δημιουργικότητα και καινοτομία με τον δημόσιο λόγο να προτρέπει τους άνεργους να ανακαλύψουν την υγιή επιχειρηματικότητα που θα τους επιτρέψει να πουλάνε φανταστικά νέα προϊόντα στους άλλους μισούς -εργαζόμενους- που βλέπουν τα εισοδήματά τους να εξανεμίζονται από περικοπές, φόρους και νέους αυξημένους λογαριασμούς...
Όσο αναγκαία είναι η δημιουργικότητα και η καινοτομία για ένα εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης άλλο τόσο ατελέσφορη, για να ειπωθεί κομψά, είναι σε μικροκλίμακα. Αλλού, και όχι στην προφανή αντίφαση, έγκειται η σημασία αυτού του δημόσιου λόγου που προσπερνά το γεγονός ότι η περιουσία των 20 πλουσιότερων Κροίσων παγκοσμίως ισοδυναμεί με το ΑΕΠ 20 κρατών: στο ότι αποτελεί τη νέα μορφή, τη συνέχεια του διαβόητου "μαζί τα φάγαμε". Αν δεν καταφέρεις να επιβιώσεις, μας λένε, εσύ φταις που δεν σκέφτεσαι δημιουργικά, που δεν στρώνεσαι στη δουλειά χωρίς ωράριο, που αντιστέκεσαι στις επενδύσεις επικαλούμενος, ας πούμε, το περιβάλλον, το δημόσιο συμφέρον, το δικαίωμα στη ζωή.
Σε αυτή την προσπάθεια ενοχοποίησης, 169 χρόνια από τα Χριστούγεννα του Ντίκενς, χρειάζεται απάντηση. Μακάρι με ένα Φάντασμα -όχι αναγκαστικά του Μάρλεϊ...- που θα βοηθήσει να ξαναβρούμε το αξιακό υπόβαθρο ώστε να συνειδητοποιήσουν όλοι οι εργαζόμενοι ποιον και τι πρέπει να ενοχοποιήσουν. Για Καλή Χρονιά...
(1) Τα αποσπάσματα από το «A Christmas Carol» είναι σε μετάφραση Μάρθας Αβενήρ.