Το 20% του ουρανού...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Σήμερα είναι 8 Μαρτίου, η παγκόσμια μέρα της γυναίκας και μια γρήγορη ματιά στα περιεχόμενα του ιστολογίου μού δείχνει ότι είναι η πέμπτη 8η Μαρτίου από τότε που άρχισε να εκπέμπει το ιστολόγιο (στις 16.2.2009) και δεν έχω ποτέ ανεβάσει κάτι σχετικό με τη σημερινή μέρα -οπότε επανορθώνω σήμερα με ένα πολύ σύντομο θέμα, στο οποίο θα ζητήσω κυρίως τη γνώμη σας.
Σύμφωνα με το γνωστό ρητό, “Οι γυναίκες είναι το μισό του ουρανού”. Εδώ θα ταίριαζε το χαριτολόγημα που λέγαμε στα φοιτητικά μου χρόνια (“το άλλο μισό στην Κίνα βρίσκεται”),
και θα ταίριαζε επειδή το ρητό έχει κινέζικη προέλευση, αφού αν δεν κάνω λάθος το είπε ο Πρόεδρος Μάο. Μάλιστα, η αρχική μορφή είναι: “Οι γυναίκες κρατάνε το μισό του ουρανού”. Είτε έτσι είτε αλλιώς, η φράση “μισό του ουρανού” έχει καθιερωθεί διεθνώς, μάλιστα μια διεθνής ΜΚΟ που προωθεί την ισότητα των φύλων λέγεται Half the sky movement. Το μισό του ουρανού στη θεωρία, στην πράξη αρκετά λιγότερο, καθώς σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου οι γυναίκες έχουν λειψή εκπροσώπηση στα κέντρα λήψης αποφάσεων και στους κρατικούς θεσμούς, ιδίως στα υψηλά κλιμάκια. Οπότε, δεν μπορούμε να μιλάμε για το μισό του ουρανού -ένα 20% μπορεί να είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.
Στη χώρα μας, η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι σοβαρή. Στη Βουλή υπάρχουν μόνο 63 γυναίκες επί 300 βουλευτών (ποσοστό 21%) -αλλά και πάλι καλά να λέμε, διότι τέτοιοι αριθμοί είναι πρωτοφανείς για τα ελληνικά πράγματα και οφείλονται στην εκλογική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ, που εξέλεξε 26 γυναίκες (σε σύνολο 71 εδρών, 36,6%). Στη Βουλή του 2009 είχαμε 52 μόνο γυναίκες, και στα παλιότερα χρόνια ακόμα λιγότερες. Στην τωρινή βουλή, τα μικρότερα κόμματα, με εξαίρεση το ΠΑΣΟΚ (3 στις 28) και φυσικά τη ναζιστική συμμορία (μόνο η σύζυγος του διοικητή), έχουν πολύ καλά ποσοστά εκπροσώπησης των γυναικών, αλλά την πλάστιγγα τη γέρνει η Νέα Δημοκρατία, που έχει ένα ισχνό 15% (18 γυναίκες σε 125 βουλευτές, 14,4% για την ακρίβεια.

Θα κάνει την Ελλάδα αγνώριστη: υπόσχεση ή απειλή;

ΧείριστοΆριστο 

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...

Κατά την παρθενική συνεδρίαση του νέου υπουργικού συμβουλίου της δικομματικής πλέον κυβέρνησης, ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς είπε, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, ότι η κυβέρνησή του θα δώσει προτεραιότητα στις “μεγάλες αλλαγές που θα κάνουν την Ελλάδα όπως τη θέλουμε, αγνώριστη”. Η διατύπωση αυτή είναι ελαφρώς παρεξηγήσιμη, και θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί αν πρόκειται για υπόσχεση ή για απειλή, όπως με εκείνον τον αμφίσημο χρησμό που είχε δώσει του Μαντείου των Δελφών στον Κροίσο της Λυδίας, ότι αν διαβεί τον ποταμό Άλυ θα καταλύσει ένα μεγάλο βασίλειο. Έσπευσε κι αυτός να κηρύξει τον πόλεμο στον Κύρο της Περσίας και ο χρησμός βγήκε αληθινός -μόνο που το μεγάλο βασίλειο που καταστράφηκε ήταν το δικό του. Κάπως παρόμοιο είναι και το ανέκδοτο με εκείνον που, κάνοντας τον απολογισμό από έναν χρόνο εντατικού παιχνιδιού στο χρηματιστήριο, διαπίστωσε ότι βρέθηκε με μια μικρή περιουσία. Ακούγεται καλό -μέχρι να διευκρινιστεί πως όταν ξεκίνησε να παίζει είχε μια μεγάλη περιουσία.
Έτσι και με την αγνώριστη Ελλάδα. Αγνώριστη προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο; (Ας αφήσουμε κατά μέρος ότι και το καλύτερο δεν είναι απόλυτο, αυτό που είναι καλό για τους μεν είναι φριχτό για τους δε). Είναι περίεργο, αλλά από τις φράσεις που έχουμε για τη ριζική, θεαματική αλλαγή, κάποιες χρησιμοποιούνται περισσότερο για θετική μεταβολή και κάποιες άλλες περισσότερο για αρνητική. Κι έτσι, όταν λέμε ότι κάποιος “έγινε αγνώριστος” συνήθως υπονοούμε αλλαγή προς το χειρότερο, όπως θα σας πείσει μια αναζήτηση στα σώματα κειμένων. Λέγεται φυσικά και για αλλαγή προς το καλύτερο, αλλά κυρίως για επιδείνωση το χρησιμοποιούμε, είτε παροδική είτε μόνιμη.
Όταν, ας πούμε, ο εκφωνητής που περιγράφει τον ποδοσφαιρικό αγώνα πει ότι ο τάδε παίχτης “είναι αγνώριστος σήμερα”, στο 90% των περιπτώσεων εννοεί ότι παίζει πολύ χειρότερα από το επίπεδο που μας έχει συνηθίσει, πολύ σπάνια να το πει για έναν παίχτη που κάνει το παιχνίδι της ζωής του. (Πιο σαφώς βέβαια αυτό δηλώνεται, ειδικά σε αθλητικά συμφραζόμενα, με το “είναι σκιά του εαυτού του”).
Παρόμοια, όταν όμως λέμε στον συνομιλητή μας “Δεν σε αναγνωρίζω!” εκφράζουμε τη δυσαρέσκεια και την κατάπληξή μας για την ασυνήθιστη και αλλαγμένη προς το χειρότερο συμπεριφορά του, σχεδόν ποτέ δεν το λέμε με θετική απόχρωση.

Από την άλλη πλευρά, όταν λέμε ότι κάποιος “έγινε άλλος άνθρωπος” ή “γίνεται άλλος άνθρωπος”, συνήθως υπονοούμε μεταβολή προς το (πολύ) καλύτερο, παρόλο που η διατύπωση καθαυτή (ή: καθαυτήν αν είστε πουρίστας) δεν δίνει κάποια νύξη.Κάπως ανάλογο και το βιβλικό “απεκδυσάμενοι τον παλαιόν άνθρωπον”: βελτίωση υπονοεί παρόλο που δεν το λέει καθαρά.
Είχε και άλλες δύο παρόμοιες διατυπώσεις η ομιλία του πρωθυπουργού, που επιδέχονται δύο ερμηνείες. “Αυτό που κάνουμε δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα”, ήταν η πρώτη από αυτές. Εννοεί τάχα το 27% της ανεργίας, τα πέντε ή έξι χρόνια ύφεσης, την κατακόρυφη πτώση του βιοτικού επιπέδου ή τις μεταρρυθμίσεις που υπόσχεται; Και, παρομοίως: “να δώσουμε προοπτικές στη νέα γενιά, τέτοιες που δεν τις είχε ποτέ”. Είχε όμως καλύτερες ή χειρότερες;
Φυσικά, όταν ένας πολιτικός παρουσιάζει το πρόγραμμά του πάντα υπόσχεται το καλύτερο για όλους (όσο κι αν αυτό είναι ανέφικτο), οπότε ξέρουμε πως ο κ. Σαμαράς για υπόσχεση το εννοούσε ότι θα κάνει την Ελλάδα αγνώριστη. Αν ένας πολιτικός είχε σκοπό να κάνει τη χώρα αγνώριστη προς το χειρότερο, δεν θα το έλεγε μπροστά στις κάμερες –το άρθρο απλώς επισημαίνει τις ασάφειες, τις αμφισημίες και τα πολλαπλά νοήματα, που μπορεί κανείς να τα εκμεταλλευτεί για χαριτολογήματα, ανέκδοτα κτλ. (ας πούμε, αν σας τύχει το τζίνι με τις τρεις ευχές πρέπει να είστε πολύ προσεχτικοί: αν ζητήσετε να γίνει π.χ. το σπίτι σας αγνώριστο, υπάρχει φόβος να το μετανιώσετε).
Όσο για τη σύνθεση της νέας κυβέρνησης, τα είπαμε και σε συζητήσεις άλλων θεμάτων χτες και προχτές. Δεν θα σταθώ σε πρόσωπα, παρόλο που ο πειρασμός είναι μεγάλος, αλλά θα επισημάνω δυο στοιχεία που μου έκαναν αλγεινή εντύπωση.
Λέμε ότι η κυβέρνηση αυτή θα κάνει πρωτοφανή πράγματα, θα ξεκόψει μια και καλή από τις κακές συνήθειες του παρελθόντος, και άλλα τέτοια ηχηρά, κι όμως, από τα 42 συνολικά μέλη της (αν μέτρησα καλά) βρίσκω τουλάχιστον δέκα που είναι γόνοι βουλευτών και υπουργών -όχι και το καλύτερο μήνυμα για μια κυβέρνηση που υπόσχεται αξιοκρατία και πάταξη της οικογενειοκρατίας! Θα μου πείτε ότι ζητάω πολλά όταν στην πολύ πρόσφατη ιστορία της η χώρα μας φορτώθηκε πρωθυπουργούς που το βασικό τους προσόν ήταν το επώνυμό τους, αλλά όταν κάποιος επαγγέλλεται μια νέα αρχή πρέπει να το δείχνει και έμπρακτα.
Το χειρότερο: και πάλι, η νέα κυβέρνηση Σαμαρά συνεχίζει το άθλιο παράδειγμα της προηγούμενης και περιλαμβάνει ελάχιστες γυναίκες: 4 στις 42, αν μέτρησα καλά. Θα μου πείτε ότι υπάρχει βελτίωση ως προς την προηγούμενη (όπου είχαμε μόλις 2 γυναίκες), αλλά θα σας απαντήσω ότι αν μετρήσουμε μόνο τους υπουργούς (δηλαδή όχι υφυπουργούς και αναπληρωτές) έχουμε επιδείνωση, αφού πριν είχαμε 1 γυναίκα σε σύνολο 17 υπουργών ενώ τώρα έχουμε 1 σε 19, δηλαδή το ποσοστό μειώθηκε, από 5.9% σε 5.3%, που είναι ντροπιαστικά χαμηλό (για να μην πούμε και για τη βαρύτητα των υπουργείων).
Αν κάνουμε μια σύγκριση με άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης (γιατί με τη βόρεια Ευρώπη υπάρχει φόβος να πάθουμε κατάθλιψη), βρίσκουμε τα εξής:
* Η Πορτογαλία έχει 12 υπουργούς, από τους οποίους 2 γυναίκες. 2 στους 12 είναι 16.7%, πολύ πάνω από το θλιβερό 5.3% το δικό μας.
* Η Ισπανία έχει 14 υπουργούς, από τους οποίους 4 γυναίκες. Ποσοστό 28,6% περίπου. Μία από τις υπουργούς είναι και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.
* Η Ιταλία έχει 23 υπουργούς, από τους οποίους 7 γυναίκες. Ποσοστό 30,4%, λίγο καλύτερο από των Ισπανών και απείρως καλύτερο από το απαράδεκτο δικό μας.
Προσέξτε ότι διάλεξα χώρες μεσογειακές, που επίσης αντιμετωπίζουν πολλαπλά προβλήματα και έχουν μπει σε μνημόνιο ή άλλα έκτακτα προγράμματα. Κι όμως, εκεί οι γυναίκες έχουν τριπλάσια ως πενταπλάσια και εξαπλάσια (αναλογικά) συμμετοχή απ’ ό,τι σε μας. Είναι να νιώθεις ντροπή.
Κρίνοντας την προηγούμενη κυβέρνηση Σαμαρά είχα γράψει ότι “κανονικά, κάτι τέτοιο” (δηλαδή η ντροπιαστική υποεκπροσώπηση των γυναικών) “θα έπρεπε να απαγορεύεται από το Σύνταγμα”. Ξέρω ότι υπάρχουν και αντίθετες απόψεις στις ιδέες για καθιέρωση ποσόστωσης, τα έχουμε ξανασυζητήσει άλλωστε. Και ξέρω κι ότι ακόμα κι αν υπήρχε ποσόστωση, θα βρίσκονταν τρόποι καταστρατήγησής της (π.χ. αν έπρεπε το 1/3 των υπουργών να είναι γυναίκες, μπορεί να βλέπαμε διακοσμητικά Υπουργεία για να συμπληρωθεί η ποσόστωση). Όμως, εξακολουθώ να είμαι πεπεισμένος ότι μόνο θετικά μπορεί να έχει η καθιέρωση ποσόστωσης για τις γυναίκες στα αιρετά αξιώματα. Και εξακολουθώ να λυπάμαι βαθύτατα που η νέα κυβέρνηση εξακολουθεί το ιδιότυπο απαρτχάιντ κατά των γυναικών.
Τουλάχιστον, αν καθιερωνόταν η ίση εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών μπορεί να μην γινόταν η Ελλάδα αγνώριστη, αλλά η πολιτική μας ζωή θα μεταμορφωνόταν -προς το καλύτερο, σίγουρα!

Οι άτυχες κόμισσες της φάμπρικας...

της Μαριαννας Τζιαντζη...

 

Πριν από πέντε χρόνια, όταν καιγόταν η Πάρνηθα, ο άνεμος έφερνε τα αποκαΐδια του δάσους στα μπαλκόνια των Αθηναίων. Νεαρά φύλλα και μικροσκοπικές φτέρες σε χρώμα σταχτί. Αλλου είδους αποκαΐδια, σε άλλο τόπο, σκόρπισε η φονική πυρκαγιά στο Τazreen Fashions, ένα εργοστάσιο ενδυμάτων στο Μπανγκλαντές, το προπερασμένο Σάββατο. Καθώς οι νεκροί ξεπέρασαν το ψυχολογικό όριο της εκατοντάδας, η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, μαζί με την πληροφορία ότι εκεί οι πυρκαγιές στις μονάδες κλωστοϋφαντουργίας έχουν γίνει ενδημικό φαινόμενο (πάνω από 500 νεκροί την τελευταία πενταετία).

Πέρυσι στο PBS (την αμερικανική δημόσια τηλεόραση) και στο ΗΒΟ προβλήθηκαν ντοκιμαντέρ για τα 100 χρόνια από την ιστορική πυρκαγιά στο Τriangle, ένα εργοστάσιο γυναικείων πουκαμίσων στην καρδιά της Νέας Υόρκης. Εκείνο το Σάββατο του 1911, σχεδόν 150 εργάτριες, μετανάστριες και έφηβες οι περισσότερες, έχασαν τη ζωή τους σε πυρκαγιά που ξέσπασε στο πολυώροφο κτίριο εν ώρα λειτουργίας. Αλλες απανθρακώθηκαν ή πέθαναν από ασφυξία, άλλες πήδησαν από τα παράθυρα και σκοτώθηκαν στο πεζοδρόμιο. Ηταν η μεγαλύτερη συμφορά που είχε πλήξει τη Νέα Υόρκη πριν από την τραγωδία των Δίδυμων Πύργων.

Η πυρκαγιά στο Τriangle στάθηκε ορόσημο στην ιστορία της αμερικανικής εργατικής νομοθεσίας, αλλά και του γυναικείου κινήματος. Αργότερα η Φράνσις Πέρκινς, υπουργός Εργασίας επί Ρούζβελτ, η πρώτη γυναίκα υπουργός στις ΗΠΑ, υποστήριξε ότι εκείνο το μαύρο Σάββατο γεννήθηκε το Νιου Ντιλ.

Οι αναλογίες ανάμεσα στα δύο συμβάντα, το ασιατικό και το αμερικανικό, είναι ανατριχιαστικές: πολυώροφα βιομηχανικά κτίρια σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, ανύπαρκτη πυροπροστασία, νεαρές γυναίκες τα θύματα, κλειδωμένες ή ανύπαρκτες έξοδοι κινδύνου, συνωστισμός ανθρώπων και μηχανημάτων, άλματα θανάτου, συνδικαλισμός υπό διωγμόν. Ταυτόχρονα, απελπισμένη ανάγκη για δουλειά, έστω και κακοπληρωμένη, έστω και χωρίς να τηρούνται οι στοιχειώδεις όροι υγιεινής και ασφάλειας. Ομως, έτσι εξασφαλίζονται η ανταγωνιστικότητα και η εξωστρέφεια, καθώς το Μπανγκλαντές, η δεύτερη χώρα στον κόσμο στις εξαγωγές ενδυμάτων, διεκδικεί τον τίτλο του «επόμενου ασιατικού τίγρη», έστω ενός τίγρη που τρώει τα παιδιά του.

Στην Ελλάδα δεν μας καταπίνουν οι φλόγες, μόνον οι περικοπές, οι φόροι, τα χαράτσια και η ανεργία. Τα δικά μας εργοστάσια έχουν κλείσει ή έχουν μεταναστεύσει στα Βαλκάνια. Οι πόλεις δεν κινδυνεύουν από πυρκαγιές, μόνο από ασιατικού τύπου μισθούς και εργασιακές σχέσεις. Εξάλλου, εδώ οι άνθρωποι πέφτουν από τα παράθυρα μόνοι τους, χωρίς να τους απειλούν οι φλόγες.

Εκκωφαντικός ηχεί στα αυτιά μας ο εγχώριος στεναγμός -ποιος ο λόγος να φορτωνόμαστε και τον στεναγμό των ξένων;

Ανέκαθεν η πρόοδος είχε τη σκοτεινή πλευρά της, π.χ. την παιδική εργασία στα χρόνια της Βιομηχανικής Επανάστασης. Μόνο που ό,τι συνέβη στη Δύση στη διάρκεια αρκετών αιώνων, σήμερα σε πολλές χώρες συμβαίνει μέσα σε λίγα χρόνια και με ρυθμούς αδυσώπητους, ρυθμούς στους οποίους κι εμείς στροβιλιζόμαστε, έστω με διαφορετικό τρόπο. Μακριά, πολύ μακριά πέφτει το Τazreen, στο βαθύ παρελθόν ανήκει το Triangle, όμως τα αποκαΐδια τους σκορπίζονται παντού.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 2/12/2012)

1911: το κτίριο του Triangle, μετά την πυρκαγιά.

2012: το Τazreen Fashions,  μετά την πυρκαγιά

Αλληλεγγύη και κανιβαλισμός: δίδυμα παιδιά της κρίσης...

της Μαριαννας Τζιαντζη...

Συχνά μιλάμε για ένα απρόσωπο «σύστημα» που ταπεινώνει τον άνθρωπο, αλλά κάποτε και ο μεμονωμένος άνθρωπος αποδεικνύεται ικανός να ταπεινώνει τον συνάνθρωπό του.

Λένε ότι «τη γυναίκα δεν πρέπει να τη χτυπάς ούτε με ένα τριαντάφυλλο» (με μίσχο δίχως αγκάθια, εννοείται). Ομως, αυτή την εβδομάδα είδαμε σε πολλές εκπομπές ένα βίντεο όπου ένας συνδικαλιστής χαστουκίζει λεκτικά κάποιες συναδέλφους του. Το βίντεο αυτό, με ημερομηνία 8 Νοεμβρίου, απεικονίζει τον πρόεδρο των εργαζομένων στον Δήμο Τρικάλων να «κατεβάζει» τις συναδέλφους του στην απεργία, την οποία αποφάσισε η γενική συνέλευση, επειδή, όπως ειπώθηκε, επίκειται η απόλυση περίπου 200 δημοτικών εργατοϋπαλλήλων. «Ολοι έξω», διατάζει οργισμένος. Κάποιες δεν συμμορφώνονται, θέλουν να εργαστούν. Και αυτός, καθώς βράζει από οργή, τις στολίζει με όχι ιδιαίτερη αβρότητα.

Είναι αυτονόητο ότι κανείς δεν μπορεί να επικροτήσει μια ατομική συμπεριφορά την οποία δεν θα ήθελε να ασκήσει ο ίδιος ή να γίνει αποδέκτης της. Ωστόσο, το περιστατικό αυτό υπερβαίνει το «εγώ καταδικάζω». Το βίντεο δεν δείχνει απλώς το ήθος ή την ιδιοσυγκρασία ενός συνδικαλιστή, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο και ανησυχητικό: ότι και ο χώρος εργασίας γίνεται πεδίο ενός ακήρυχτου πολέμου. Σήκω εσύ, να καθίσω εγώ. Φύγε εσύ, να μείνω εγώ. Ανθρωποι που μέχρι χθες ήταν φίλοι, που έχουν τραγουδήσει κι έχουν πιει κρασί μαζί, τώρα ο ένας γυρίζει την πλάτη στον άλλον (στην καλύτερη περίπτωση). Στη χειρότερη, τον περιφρονεί, τον εξευτελίζει, τον δαχτυλοδείχνει: «Εσύ φταις για όλα, εσύ ο συμβασιούχος, ή εσύ το παιδί του ρουσφετιού, ή εσύ ο εργατοπατέρας, ο βολεμένος ή εγώ ο δίκαιος, εσύ ο προσκυνημένος κ.λπ.».

Δεν πρόκειται για ανταγωνισμό, αλλά για κανιβαλισμό. Η κρίση γεννά την αλληλεγγύη, που έχει εκφραστεί με πολλά και συγκινητικά δείγματα. Γεννά όμως και την ανθρωποφαγία, όχι μόνο στον επαγγελματικό χώρο, αλλά και στην οικογένεια και στις προσωπικές σχέσεις. Συχνά μιλάμε για ένα απρόσωπο «σύστημα» που ταπεινώνει τον άνθρωπο, αλλά κάποτε και ο μεμονωμένος άνθρωπος αποδεικνύεται ικανός να ταπεινώνει τον συνάνθρωπό του. Στην περίπτωση των Τρικάλων, η ταπείνωση ήταν αμφίδρομη και ας εκφράστηκε με διαφορετικούς τρόπους: με αυταρχική εξαλλοσύνη από τη μία, με σκυμμένο κεφάλι και πνιχτό αμήχανο γέλιο από την άλλη. Δεν νομίζω ότι οι απεργοσπάστες έχουν κάποιο διαφορετικό όραμα για τον συνδικαλισμό. Συνήθως αναγκάζονται να εργαστούν επειδή δεν έχουν την πολυτέλεια να χάσουν έστω και ένα ημερομίσθιο, καθώς οι περισσότεροι είναι βυθισμένοι στα χρέη μέχρι τον λαιμό.

Ας ελπίσουμε ότι δεν θα συμβούν όσα περιγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη: «Φάγαμε άλλος τις σάρκες του γιου του και άλλος τις σάρκες της κόρης του» (Βαρούχ, 2, 3). Εξάλλου, ο προφήτης εννοούσε τη βαβυλώνια και όχι την οικονομική αιχμαλωσία.

(Kαθημερινή, "Εικονογράφημα", 17-11-2012)

Το Μνημόνιο κάνει (;) τα παιδιά μας gay. Ε και;

Των Ντίνα Τζουβάλα, Αλίκη Κοσυφολόγου και Λίνα Θεοδώρου, Red NoteBook...

«Πέστε μου, σας παρακαλώ,  είναι τώρα ώρα να απασχολείτε τις  εργάτριες επί μήνες ολόκληρους για  το πώς αγαπούν και αγαπιούνται, για  το πώς να κορτάρουν και να  κορτάρονται; Και, εννοείται, πως  γίνονταν αυτά στο παρελθόν, πως γίνονται τώρα και πως θα γίνονται  στο μέλλον και μάλιστα στους διάφορους λαούς. Και αυτό, παρακαλώ, το ονομάζουν με καμάρι ιστορικό υλισμό. Τώρα ο νους και ο λογισμός των εργατριών πρέπει να  κατευθύνεται στην προλεταριακή  επανάσταση».

Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν, Συνομιλία με τον Λένιν για το γυναικείο ζήτημα

Η συγκυρία

Μια πρόχειρη αναζήτηση αρνήθηκε να μας αποκαλύψει αν ο σύντροφος Λένιν είχε αποφανθεί και περί της ομοφυλοφιλίας. Αλλά επειδή στην πολιτική δεν υπάρχει κενό, ο πρώην ΠΑΣΟΚ, πρώην ΔΗΜΑΡ και νυν... συνεργαζόμενος Μιχελογιαννάκης έσπευσε να το καλύψει. Πληροφορηθήκαμε, λοιπόν, ότι μια απ’ τις (δυσμενείς;) συνέπειες του Μνημονίου είναι ότι τα παιδιά μας (όχι τα κορίτσια: τα παιδιά) θα γίνουν μαζικά γκέι και οι γυναίκες θα μένουν ανύπαντρες (1). Αυτή η ανθρωπιστική καταστροφή θα επέλθει γιατί οι κανακάρηδες της ελληνικής οικογένειας θα μένουν περισσότερο με την οικογένειά τους, λόγω ανεργίας και ανέχειας, και κάπου στην πορεία θα εκθηλύνονται.

Η παραπάνω δήλωση μας μαθαίνει πολλά. Το πρώτο είναι πως υπάρχει -στα μυαλά διαφόρων, και όχι μόνο στου κυρίου Μιχελογιαννάκη- μια εγγενής σχέση ανάμεσα στο αν κάποιος εργάζεται και κουβαλάει το ψωμί της οικογένειας και στις σεξουαλικές του προτιμήσεις. Ο οικονομικά ανενεργός άντρας χάνει την αρρενοπώτητά του, εκθηλύνεται, γίνεται ...παθητικός. Γι’ αυτό, άλλωστε, η ανεργία θα επηρεάσει μόνο τα ποσοστά ομοφυλοφιλίας των ανδρών. Έτσι κι αλλιώς, στην Ελλάδα λεσβιές δεν υπάρχουν - σύμφωνα πάντα με το συλλογισμό. Η γυναικεία σεξουαλικότητα ορίζεται πλήρως απ’ την αναπαραγωγή και μερικές -προφανώς ντεμέκ- λεσβίες εμφανίζονται μόνο στο πορνό. Προφανώς, βάσει του όλου συλλογισμού, η ομοφυλοφιλία είναι κοινωνικό δεινό, μια «ανωμαλία» στην ομαλή κοινωνική συμβίωση, η οποία στον συγκεκριμένο τομέα είναι ευθεία και αδιαμεσολάβητη αντανάκλαση της φύσης. Έτσι, το ιδανικό θα ήταν να εξαλειφθεί (πώς άραγε;), ή σε κάθε περίπτωση να εφαρμόζεται κάποιο σύστημα ποσόστωσης, ώστε να συγκρατούνται οι αριθμοί.

Και η διαχρονικότητα

Τα τελευταία χρόνια στους κόλπους του ΣΥΡΙΖΑ έχουν γίνει πολλές και χρήσιμες συζητήσεις για την προσφορότητα, την (τεράστια) δυναμική, αλλά και τα όρια του αντι-μνημονιακού μετώπου, ως κύριου άξονα συμμαχιών της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Αυτό το κείμενο δεν σκοπεύει να ανοίξει το ζήτημα απ’ τη βάση του. Παρόλα αυτά, η θέση των έμφυλων (φεμινιστικών) διεκδικήσεων εντός του προγράμματος της Αριστεράς φαίνεται ιδιαίτερα επισφαλής. «Δεν υπάρχει καιρός για τέτοια», ακούμε. Μαθαίνουμε πως αυτά είναι «πολυτέλειες» και «μικροαστισμοί». Μπορεί ακόμα και να ‘ναι θεμιτές διεκδικήσεις, αλλά θα επιλυθούν όταν ξεμπερδέψουμε με τον καπιταλισμό ή με το Μνημόνιο -για τους πιο «μετριοπαθείς».

Το ζήτημα δεν είναι απλώς θέμα αξιών, όπως αναλύει εξαιρετικά ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης, αν και είναι προφανώς και τέτοιο. Ο οικονομισμός υπονομεύει καθοριστικά την ικανότητά μας να αναλύουμε και επομένως να αντιμετωπίζουμε τα κοινωνικά φαινόμενα. Το παράδειγμα της ΧΑ είναι χαρακτηριστικό. Δεν υπάρχει κανένας λόγος εντοπισμένος αποκλειστικά στην οικονομία που να εξηγεί γιατί στην Ελλάδα του 2012 η ΧΑ καλπάζει (έστω και μόνο δημοσκοπικά). Η φτωχοποίηση μεγάλων στρωμάτων της κοινωνίας από μόνη της δεν εξηγεί κάτι. Υπάρχουν δεκάδες ιστορικά παραδείγματα κοινωνιών σε φτωχοποίηση και πολιτική κρίση που γέννησαν από κλασικές επαναστάσεις μέχρι στρατιωτικές δικτατορίες. Αν ο (νεο)ναζισμός είναι μια ειδική μορφή κράτους έκτακτης ανάγκης, πρέπει να εντοπίζουμε που έγκειται αυτή η «ειδικότητα». Η ραγδαία φτωχοποίηση υποτελών τάξεων στην Ελλάδα έχει συναντηθεί με τον αναζωπυρωμένο εθνικισμό του «Μακεδονικού», την ομοφοβία και το μισογυνισμό μιας κοινωνίας που επίσημα ως το 2005 (αλλά και τώρα) θεωρεί ότι ο βιασμός εντός γάμου δεν είναι έγκλημα.

Πριν από 100 περίπου χρόνια στη συζήτησή του με την Κλάρα Τσέτκιν για το γυναικείο ζήτημα, ο Λένιν προέτρεπε τις γυναίκες να σταματήσουν να ασχολούνται με «τις αγάπες και τα κόρτε» και να αφοσιωθούν στην προοπτική της προλεταριακής επανάστασης. 20 χρόνια μετά την πολυπόθητη προλεταριακή επανάσταση (εν έτει 1936), η έκτρωση κηρυσσόταν και πάλι παράνομη.

Η «ελπίδα» όπου υπάρχει

Δε χωρά αμφιβολία ότι τα μνημόνια, ως κορύφωση της υλοποίησης του σχεδίου για την επιβίωση του καπιταλισμού, διαλύουν την κοινωνία. Υπό την έννοια αυτή, είναι λογικό η κατάργηση των μνημονίων να συμπεριλαμβάνεται στους κεντρικούς στόχους μίας ριζοσπαστικής αριστερής πολιτικής. Ωστόσο, δεν πρέπει επ’ ουδενί να παραγνωρίζεται ότι τα αντιμνημονιακά αιτήματα είναι γεννήματα της συγκυρίας, με αφορμή την οποία η αριστερά εκφράζει στο δημόσιο πεδίο διαχρονικά οράματα και αξίες.

Ειδικότερα, σε μία εποχή κατά την οποία οι αντιδραστικές δυνάμεις κεφαλαιοποιούν ακόμη «ζωντανές» πολιτιστικές δομές στην Ελλάδα, όπως για παράδειγμα ο κυρίαρχος ετεροσεξισμός και η πατριαρχική κουλτούρα, η επικράτηση στους κόλπους της αριστεράς μιας οικονομιστικής αντίληψης του αγώνα, καθώς και η υποτίμηση της ανάγκης για ιδεολογική πάλη για τα ζητήματα των έμφυλων σχέσεων, καταλήγει επικίνδυνη. Βάσει των παραπάνω, δεν είναι τυχαίο που στην άλλη όχθη της πολιτικής αντιπαράθεσης, οι αντιδραστικές δυνάμεις του πολιτικού φάσματος, από τη Νέα Δημοκρατία ως τη Χρυσή Αυγή, έχουν κατασταλαγμένες θέσεις σχετικά με τα ζητήματα αυτά. Θεωρούν τα συγκεκριμένα πεδία προνομιακά της παρέμβασης και δόμησης ενός ηγεμονικού λόγου, που περιγράφει γλαφυρά μια αναδίπλωση στους παραδοσιακούς ρόλους και αναδεικνύει την «ελληνική οικογένεια», καθώς αποτελεί άξονα απορρόφησης της νεοφιλελεύθερης επίθεσης στις κοινωνικές ομάδες. Σε αυτό το σκηνικό, που επιφυλάσσει μηδενική ανοχή για συμπεριφορές που εκφεύγουν του αυστηρά ορισμένου έφμυλου και ετεροκανονικού πλαισίου, το δικό μας αντιπρόταγμα δεν μπορεί να αγνοεί αυτό το πεδίο της πάλης. Πρέπει να διεκδικήσει την ηγεμονία.

Στις σημερινές συνθήκες, η πολιτική της ριζοσπαστικής αριστεράς δεν μπορεί παρά να εμπνέεται από ένα συνολικό και πολύπλευρο όραμα για την κοινωνική χειραφέτηση, το οποίο θα περιλαμβάνει ως ισότιμους και καθοριστικούς τους στόχους της κατάργησης της έμφυλης και σεξουαλικής καταπίεσης και της σύγκρουσης με το ρατσισμό. Η πολιτική αυτή θα μπορεί να ενοποιεί τα αιτήματα που εκφράζονται μέσα από την πληθώρα των επιμέρους κινημάτων αντίστασης που αναπτύσσονται, φωτίζοντας την προοπτική της κοινωνίας που θέλουμε να δημιουργήσουμε. Για να μπορούμε να κοιτάμε το φεγγάρι και όχι το δάχτυλο, για να μην καταλήξουμε να διαχειριζόμαστε τον πόνο, αλλά να διαμορφώσουμε τους όρους για την οικοδόμηση του καινούριου.

1. Βλ. http://youtu.be/gzYa9d2Gdl4

Ένας εγκληματίας στην Πάρο...

 Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία...

Ένας πακιστανός 21 χρονών, μετανάστης χωρίς χαρτιά, συνελήφθη από την αστυνομία για την εγκληματική επίθεση και την κακοποίηση της δεκαπεντάχρονης κοπέλας στη Χρυσή Ακτή της Πάρου. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ομολόγησε και μάλιστα περιέγραψε και τις περιστάσεις της επίθεσης, ενώ επίσης φαίνεται ότι και τα δείγματα DNA του νεαρού ταυτοποιήθηκαν με το βιολογικό υλικό που βρέθηκε στην κοπέλα. Η διατύπωσή μου είναι προσεκτική, επειδή το τεκμήριο της αθωότητας εξακολουθεί να ισχύει παρά την ομολογία και την ταυτοποίηση του DNA, όσο κι αν για την οικονομία της συζήτησης συμφωνώ ότι σε χαλαρό στιλ μπορεί κανείς να αναφέρεται σε “δράστη” της υπόθεσης, παραλείποντας αυτό το άβολο “ο φερόμενος ως δράστης”. Τα περισσότερα κανάλια (και γενικώς τα ΜΜΕ), βέβαια, δεν φοράνε γάντια κι έτσι αποφάνθηκαν ότι συνελήφθη ο “δράκος” της Πάρου. Τέλος πάντων, δεν είναι αυτό το θέμα μου ούτε περιμένω άμεμπτη τήρηση της δεοντολογίας από τα σημερινά ιδιωτικά κανάλια. Πάντως να θυμόμαστε, έστω και σαν υποσημείωση, ότι ο πρώτος που αποκλήθηκε “δράκος”, ο Αριστείδης Παγκρατίδης, εκτελέστηκε το 1968 (όχι τυχαία επί χούντας) φωνάζοντας πως είναι αθώος (αρχικά είχε ομολογήσει).
Βέβαια, αυτό που προέχει για την υπόθεση της Πάρου είναι να κερδίσει τη μάχη η κοπέλα και να γίνει καλά, και όπως φαίνεται υπάρχουν αισιόδοξες ενδείξεις. Αλλά γι’ αυτό φροντίζουν οι γιατροί στο Αττικόν, εμείς οι υπόλοιποι τίποτα δεν μπορούμε να κάνουμε εκτός ίσως από το να προσευχόμαστε, όσοι έχουμε έφεση σ’ αυτό. Οπότε, ανθρώπινο είναι, σχολιάζουμε την εγκληματική επίθεση και καταριόμαστε το “κτήνος”. Και ανθρώπινο είναι κι αυτό, υποθέτοντας βέβαια ότι η οργή μας ήταν ίδια και τις προηγούμενες μέρες, οργή απέναντι στον όχι ακόμα εντοπισμένο δράστη. Βέβαια, το κακό είναι ότι κάποιοι κάνουν και άστοχες γενικεύσεις, ενώ ακόμα χειρότερο είναι πως κάποιοι λιγότεροι κοιτάζουν, τώρα που φαίνεται πως εντοπίστηκε ο δράστης, πώς θα αντλήσουν πολιτικά οφέλη από το έγκλημα.
Λέγοντας γενικεύσεις εννοώ απόψεις που διάβασα στα κοινωνικά δίκτυα, ότι αφού ο δράστης (ή ο βιαστής, παρόλο που η επίσημη διατύπωση δεν μιλάει για βιασμό) είναι Πακιστανός (το τεκμήριο της αθωότητας πάει περίπατο στα κοινωνικά δίκτυα), αφού λοιπόν ο δράστης του βιασμού είναι Πακιστανός, όλοι οι Πακιστανοί είναι βιαστές ή έστω υποψήφιοι βιαστές. Η γενίκευση, όπως βλέπετε, πιάνει μόνο την ιδιότητα της εθνικότητας. Κανείς δεν είπε ότι επειδή ο (φερόμενος ως) δράστης είναι 21χρονος, όλοι οι 21χρονοι είναι βιαστές· θα ήταν κωμικό.

Αφού όμως θα ήταν κωμικό να πούμε ότι οι 21χρονοι έχουν έφεση προς τα εγκλήματα, γιατί δεν είναι κωμικό να λέμε ότι οι Πακιστανοί έχουν έφεση προς τα εγκλήματα ή προς τους βιασμούς; Η απάντηση που προβάλλεται στα κοινωνικά δίκτυα από φίλους φίλων, είναι ότι η έφεση που λέγαμε “είναι απόρροια μιας κοινωνίας όπου η αξία της γυναίκας τοποθετείται αρκετά παρακάτω από την αξία ενός μουλαριού”. Να το δούμε λίγο αυτό. Θα λέγαμε τάχα ότι ο Κυριάκος Παπαχρόνης, καταδικασμένος για σειρά από βιασμούς και ανθρωποκτονίες γυναικών (κι αυτός χαρακτηρίστηκε “δράκος” από τα μέσα ενημέρωσης), είναι “απόρροια μιας κοινωνίας όπου η αξία της γυναίκας τοποθετείται αρκετά παρακάτω από την αξία ενός τετρακίνητου;” (ε, όχι και μουλάρι -για ποιους μας περάσατε; ).
Όχι βέβαια, απαντάει ο φίλος του φίλου. Ο Παπαχρόνης (ή ο Μπρέιβικ) ήταν ψυχικά άρρωστοι, αρρώστια θα υπάρχει και στις πιο προχωρημένες κοινωνίες (λέει ο φίλος του φίλου). Αλλά αν είναι έτσι, ωγαθέ, πώς ξέρουμε ότι και ο φερόμενος ως δράστης Πακιστανός δεν είναι κι αυτός εξίσου άρρωστος; Ή οι Πακιστανοί δεν αρρωσταίνουν; (οι μαύροι δεν υποφέρουν, δεν νιώθουν τον πόνο, έλεγαν οι δουλέμποροι πριν από καμιά διακοσαριά χρόνια).
Ναι, αλλά οι μετανάστες είναι πάρα πολλοί και η φτωχή Ελλάδα του μνημονίου και της κρίσης δεν μπορεί να τους δώσει δουλειά και να τους συντηρήσει. Συμφωνούμε. Αλλά οι μετανάστες δεν βλέπουν την Ελλάδα σαν τελικό προορισμό, όπως λένε μερικοί που καπηλεύονται το πρόβλημα, επειδή τάχα βρίσκονται σε διατεταγμένη υπηρεσία για να αλλοιώσουν τη δημογραφική σύνθεση της χώρας ή επειδή έχουν μάθει ότι εδώ είναι ξέφραγο αμπέλι. Αν δεχτούμε ότι όσοι απόκληροι του τρίτου κόσμου ετοιμάζονται να μεταναστεύσουν στην Ευρώπη έχουν μια στοιχειώδη ενημέρωση, και στην εποχή μας έχουν, θα ξέρουν επίσης ότι στην Ελλάδα η μεταχείριση όσων οδηγούνται σε κέντρα κράτησης είναι η χειρότερη στην Ευρώπη, ότι το ποσοστό των αιτήσεων ασύλου που εγκρίνονται είναι το χαμηλότερο στην Ευρώπη. Και φυσικά ξέρουν επίσης τη βαθύτατη οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα. Αν όλα αυτά τα βάλεις στην πλάστιγγα, το υποτιθέμενο πλεονέκτημα της ελληνικής χαλαρότητας εξανεμίζεται: όχι, οι πιο πολλοί νιόφερτοι μετανάστες των τελευταίων 3-4 χρόνων ήρθαν στην Ελλάδα επειδή την είδαν σαν τον προθάλαμο για πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης. Και έμειναν εγκλωβισμένοι εδώ εξαιτίας της συμφωνίας του Δουβλίνου.
Άλλωστε, παρόμοια προβλήματα αυξημένων μεταναστευτικών ροών έχουν και άλλες χώρες, ας πούμε η Ισπανία και η Ιταλία -να το αποδώσουμε τάχα στην χαλαρότητα που επικρατεί και εκεί ή ίσως στο μεσογειακό κλίμα -ή μήπως το κοινό στοιχείο είναι πως και αυτές οι χώρες αποτελούν τις πύλες εισόδου στην πλούσια Ευρώπη; Βέβαια, εκεί οι μετανάστες έρχονται από την Αφρική, σε μας πιο πολύ από την Ασία: λογικό είναι, ο καθένας αναζητεί την κοντινότερη πύλη εισόδου. Και το νέο κύμα προσφύγων από τη Συρία, που έχει περίπου προαναγγελθεί, ασφαλώς δεν έχει την αιτία του στις δήθεν χαλαρές συνθήκες που επικρατούν στη χώρα μας. Η μόνη ιδιαιτερότητα της χώρας μας είναι ότι έχει εκτενέστατα και δυσκολοφύλαχτα σύνορα, κι αυτό δύσκολα μπορούμε να το αλλάξουμε. Αν θέλετε να προσθέσουμε ότι και πολλοί στη γειτονική μας χώρα επωφελούνται από την προώθηση μεταναστών, άρα έχουν κάθε λόγο να κάνουν τα στραβά μάτια, θα συμφωνήσω. Αλλά κι αυτό δεν μπορούμε εύκολα να το αλλάξουμε, και ούτε είναι η βασική αιτία.
Διότι βέβαια, οι μεταναστευτικές ροές οφείλονται σε αιτίες πλανητικής κλίμακας, οπότε οι διάφορες επιχειρήσεις-σκούπα που γίνονται κατά καιρούς φοβάμαι πως είναι απολύτως αναποτελεσματικές, αν υποτεθεί ότι δεν γίνονται αποκλειστικά προς το θεαθήναι και για εσωτερική κατανάλωση. Θα μπορούσαν τουλάχιστον να δώσουν μιαν άλλη κωδική ονομασία σε αυτή την επίδειξη βάναυσης ματαιότητας (ή μάταιης βαναυσότητας;), ο Ξένιος Δίας δεν έφταιγε τίποτα.
Και δεδομένου ότι οι μετανάστες έρχονται στην Ελλάδα για λόγους ανεξάρτητους από τις θέσεις, τις απόψεις και τις πράξεις των κατοίκων της χώρας, και μένουν στην Ελλάδα εγκλωβισμένοι λόγω της συμφωνίας του Δουβλίνου, μου φαίνεται πεπλανημένη (ή ανειλικρινής) η στάση ορισμένων που μέμφονται την αριστερά διότι “προστατεύει” τους “λαθρομετανάστες”. Κάποιοι φτιάχνουν το πολιτικό τους μέλλον καπηλευόμενοι αυτό το πρόβλημα, και δεν εννοώ βέβαια μόνο τη Χρυσή Αυγή -αν και η Χρυσή Αυγή έχει κάνει ένα βήμα παραπέρα, στον ανοιχτό και άδολο ρατσισμό, όπως φαίνεται όχι μόνο από την καπηλεία του μεταναστευτικού αλλά και από τον πόλεμο που έχει ανοίξει με τους Ρομά σε διάφορα μέρη της χώρας -οι οποίοι Ρομά, να θυμίσω, δεν είναι μετανάστες, είναι Έλληνες πολίτες με ίσα δικαιώματα. Βέβαια, και κάποιοι αριστεροί έχουν πολύ εύκολο τον χαρακτηρισμό του ρατσιστή, κι αυτό δεν βοηθάει· αν και δεν είναι αποκλειστικότητα των αριστερών αυτή η ευκολία χαρακτηρισμών. Ξέρω πολλούς φιλελεύθερους, που αν τους πεις αριστερούς θα σου κάνουν αγωγή, οι οποίοι είναι εξίσου ή και περισσότερο εύκολοι στους χαρακτηρισμούς του είδους αυτού.
Για τον δράστη, θα προσέξατε, δεν μίλησα πολύ -είναι αρμόδια η δικαιοσύνη· αν αποδειχτεί η ενοχή του συλληφθέντος μετανάστη, αυτονόητα θα του επιβληθεί η αρμόζουσα βαριά ποινή και φαντάζομαι πως όταν κάποτε αποφυλακιστεί (ο Παπαχρόνης, θυμίζω, είναι έξω εδώ και κάμποσα χρόνια) θα απελαθεί στην πατρίδα του. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι άλλο άξιο σχολιασμού στην υπόθεση, αλλά αν έχετε άλλη γνώμη ευχαρίστως θα σας ακούσω.
Και βέβαια θα κλείσω με την ευχή να γίνει καλά γρήγορα το κορίτσι. Πριν κλείσω όμως, να ξαναγυρίσω στην “κοινωνία που δεν δίνει αξία στις γυναίκες”. Προσοχή, δέχομαι ότι η θέση της γυναίκας βάσει του ισλαμικού δικαίου είναι μειονεκτική, πράγμα που το θεωρώ απαράδεκτο και στίγμα για τη θρησκεία αυτή και για τα κράτη αυτά, χωρίς να εξαιρούμε το ελληνικό κράτος που διατηρεί επίμονα τη σαρία σε ορισμένες πτυχές του οικογενειακού δικαίου της μειονότητας της Θράκης. Ωστόσο, θα επισήμαινα ότι σε χώρες με μουσουλμάνους κατοίκους, και, για να μην πηγαίνουμε μακριά, ακριβώς στο Πακιστάν, έχει αναδειχτεί γυναίκα πρωθυπουργός με εκλογές, η Μπεναζίρ Μπούτο, ήδη από το 1988, όπως και σε πάρα πολλά άλλα κράτη της Ασίας, είτε με μουσουλμανικό πληθυσμό είτε άλλα, όπως είναι η Χαλέντα Ζία στο Μπαγκλαντές, δυο φορές εκλεγμένη πρωθυπουργός, η Τανσού Τσιλέρ βέβαια στη γείτονα Τουρκία, η Χασίνα Βαγιέντ ή όπως αλλιώς προφέρεται, πάλι στο Μπαγκλαντές, κι αυτή δυο φορές, η Μεγκαβάτι Σουκαρνοπούτρι εκλεγμένη προεδρίνα στην Ινδονησία, για να μην αναφέρω την Ίντιρα Γκάντι της Ινδίας, τη Σιριμάβο Μπανταρανάικε της Σριλάνκας και άλλες τόσες ασιάτισσες και αφρικανές πρωθυπουργίνες και προεδρίνες.
Ενώ στην Ελλάδα, που υποτίθεται ότι η κοινωνία δίνει αξία στη γυναίκα, δεν έχει ποτέ στην ιστορία αναδειχτεί γυναίκα πρωθυπουργός. Το “ελληνίδα πρωθυπουργίνα” είναι ανέκδοτο πολύ πιο τρελό από τον αλβανό τουρίστα της παλιάς εποχής· και όχι απλώς πρωθυπουργίνα δεν είχαμε ποτέ αλλά και οι γυναίκες που ανέλαβαν “βαριά” υπουργεία μετριούνται στα δάχτυλα (του ενός χεριού ενός παλαίμαχου πειρατή), ούτε έχει ποτέ αναλάβει γυναίκα την ηγεσία “κόμματος εξουσίας”. Βέβαια, και σε άλλες χώρες του δυτικού κόσμου υπάρχει έντονη ανισότητα: στη Γαλλία ποτέ δεν έχει εκλεγεί προεδρίνα, ενώ μία μόνο γυναίκα έχει αναλάβει πρωθυπουργός, η Εντίτ Κρεσόν, αλλά όχι ύστερα από νίκη σε εκλογές, παρά με διορισμό από τον Πρόεδρο· όσο για τις ΗΠΑ, το “αμερικανίδα προεδρίνα” ή ακόμα και “αμερικανίδα υποψήφια προεδρίνα” είναι κι αυτό τρελό ανέκδοτο εξίσου με το “ελληνίδα πρωθυπουργίνα”. (Άλλες ευρωπαϊκές χώρες βέβαια, ιδίως οι σκανδιναβικές, είναι πολύ-πολύ μπροστά).
Αλλά στην Ελλάδα το (μη θεσμοθετημένο) ιδιότυπο απαρτχάιντ κατά των γυναικών είναι πολύ εντονότερο, όπως φαίνεται π.χ. από τα χαμηλά ποσοστά γυναικών στη Βουλή (εξαιρείται η παρούσα Βουλή, κυρίως λόγω Σύριζα) ή από το τραγικό θέαμα της σημερινής κυβέρνησης, με μία μόνο υπουργίνα ελάσσονος υπουργείου και μία ανθυφυπουργίνα, επί συνόλου σαραντατόσων υπουργών. Ή, ακόμα περισσότερο, από τις σεξιστικές επιθέσεις που γίνονται, συγκαλυμμένα στα ΜΜΕ και απροκάλυπτα στη μπλογκόσφαιρα, ενάντια σε τόσες και τόσες γυναίκες πολιτικούς, όλων σχεδόν των πολιτικών αποχρώσεων: Ντόρα Μπακογιάννη, Ρεπούση, Διαμαντοπούλου, Κανέλλη, Δούρου, Δραγώνα, Γκερέκου. Οπότε, λέω, δεν νομίζω ότι είμαστε σε θέση ως κοινωνία να δίνουμε μαθήματα σε άλλες κοινωνίες για τη θέση της γυναίκας.
Και βέβαια, να γίνει καλά η κοπέλα.

Η γυναίκα χριστουγεννιάτικο δέντρο...

Protagon...
της Ρέας Βιτάλη

Photo: Jan de Brauw

Περπατάω. Σαν σε πόλη από πίνακα του Ντε Κίρικο. Έρημη. Νομίζεις αν φωνάξεις θα βαρεθείς ν΄ακούς την ηχώ σου. Ενοικιάζεται. Πωλείται. Ενοικιάζεται. Πωλείται. Εναλλάξ στα μαγαζιά. Και σ΄όσα είναι ανοιχτά μια πωλήτρια να σε κοιτάει με θλίψη. Τόσα χρόνια είχα να λέω για αγενείς πωλήτριες. Τώρα με πονάει η απελπισία τους. Κρέμονται από το -ναι- ή το –όχι- σου. Περπατάω, σκουντουφλάω. Πεζοδρόμια σπασμένα. Ένας σκασμός λεφτά πέρασε από τα χέρια των αρχόντων. Χρόνια! Ούτε μ΄ένα πεζοδρόμιο της προκοπής δεν μας φιλοδώρησαν. Περπατάω. Κάποιος ψάχνει στα σκουπίδια. Με αργές κινήσεις πια. Άλλαξε ο ρυθμός με τα χρόνια. Κωλώνει η ματιά μου. Μετά σαν βιαστικός προβολέας στρέφομαι και καλά κάπου αλλού. Κάνω ότι δε βλέπω. Και ντρέπομαι. Απόλυτα. Κυρίως για το ότι προσποιούμαι ότι δε βλέπω.
Περπατάω. Γκρι το πλάνο. Κι ας έχει χρώματα. Γκρι βγαίνει. Όπως όταν ταξίδευα παλιά, πολύ παλιά σε ανατολικές χώρες. Ότι χρώματα και νάβλεπα, γκρι έφταναν στη μνήμη οι εικόνες. Περπατάω. Και ξαφνικά, στο βάθος, μια σκηνή παράταιρη. Μια γυναίκα. Πώς να το πω; Χριστουγεννιάτικο δέντρο! Με ασημόχαρτα στο κεφάλι, κορδέλες, κορδέλες ασημένιες και μια πετσέτα μπάνιου άσπρη στους ώμους, να καπνίζει. Λύθηκε το μυστήριο. Μπορεί να έχετε δει και σεις κάτι ανάλογο. Από την ώρα που τα κομμωτήρια απαγόρευσαν το τσιγάρο, έβγαλαν τραπεζάκι και καρεκλίτσα στο πεζοδρόμιο για να ξεχαρμανιάζουν οι πελάτισσες. Και καθώς η μόνη διαδικασία που παίρνει πια χρόνο αναμονής είναι οι ανταύγειες συναντάς όλο και πιο πολλές γυναίκες με αλουμινόχαρτα στο κεφάλι, με ρόμπα και πετσέτα στο σβέρκο να καπνίζουν. Σαν περίεργα Χριστουγεννιάτικα δέντρα!
Τη χαζεύω. Πεσμένοι οι ώμοι της, μελαγχολικά τα μάτια, καπνίζει και σκέφτεται. Μου θυμίζει τις Δεσποινίδες της Αβινιόν του Πικάσο. Αδιέξοδες οι μέρες μας, σ΄αδιέξοδο κι η δική της ζωή κι ωστόσο στέκεται με τ΄ αλουμινόχαρτα στο κεφάλι. Την προσπερνάω. Μια σκέψη γαργαλάει το μυαλό. Πώς θάταν ο κόσμος μας χωρίς γυναικείες ματαιοδοξίες; Πώς θα γύριζε η γη μας χωρίς αυτό το παράλληλο σύμπαν καλλωπισμού; Πόσο απόλυτα σουρεάλ είναι το να κόβεις τα πετσάκια, να βάζεις αστεράκια, να προσθέτεις νύχι πάνω στο νύχι ενώ ο κόσμος χάνεται; Πώς θάτανε ο κόσμος μας χωρίς τις γυναίκες ως καταναλώτριες; Χωρίς εκείνα τα λατρεμένα τους «το βρήκα μεγάλη ευκαιρία!»;
Η κυρία Χριστουγεννιάτικο δέντρο με τ΄ασημόχαρτα στο κεφάλι. Ίσως νάναι η ίδια που σάρκαζα χρόνια. Με την πέτσινη πιστωτική κάρτα, τα δεκαοκτάποντα, τα παντελόνια έμπλαστρο, το διπλό παρκάρισμα και την όλο θράσος φράση «Ένα λεπτό έκανα! Σιγά!». Που μιλούσε για Βουλγάρες και Γεωργιανές υπηρέτριες. Και εξοχικά στη Μύκονο. Που δήλωνε «low profile». Που είχε εγκαταλείψει την εστία ως ακυβέρνητο καράβι κυνηγώντας λαχανιασμένα σημαδούρες κατανάλωσης ως τρόπαια. Αν είχα γράψει. Αν της είχα αφιερώσει. Ίσως νάναι η κυρία Κολιομπούρδα μου. Αλλά τόσα που άλλαξαν στις μέρες μας… Άλλαξε και η ματιά μου. Γλύκαναν οι κρίσεις κι οι επικρίσεις. Ίσως νάναι η κυρία. Ίσως νάταν!
Γιατί τώρα είναι αυτή που βάζει τα χέρια στη φωτιά να πιάσει κάστανα. Που πρέπει να κρατήσει την οικογένεια της ενωμένη. Που πρέπει να δώσει δύναμη, κουράγιο. Που πρέπει να δώσει ρυθμό και βήμα. Το βήμα στα οικογενειακά ταμεία το δίνουν οι γυναίκες. Που πρέπει να στηρίξει. Ν΄ αγκαλιάσει. Να παρηγορήσει. Πρέπει να εκβράζει τα καταχωνιασμένα στοιχειά της φύσης της. Τα εφτάψυχα. Της αντοχής, του ενστίκτου, της αυτοάμυνας, της πολυπλοκότητας στη σκέψη, της προσαρμοστικότητας, της αίσθησης του χρόνου και του τόπου. Κάπου εκεί ανάμεσα πρέπει να βάψει και τα μαλλιά της. Να βρεθεί με κορδέλες ασημένιες στο κεφάλι.
Περπατώ σε μια πόλη έρημη σαν πίνακας του ΝτεΚίρικο. Πωλείται. Ενοικιάζεται. Εναλλάξ. Βλέμματα θλιμμένα πωλητών, απεγνωσμένα αφεντικών, πεζοδρόμια σπασμένα, όλα στο πλάνο γκρι. Κι έτσι όπως την είδα με γερμένους τους ώμους, ένα τσιγάρο στα χέρια, βυθισμένη σε σκέψεις, με τ΄ αλουμινόχαρτα στο κεφάλι σαν περίεργο Χριστουγεννιάτικο δέντρο. Αιμοδότη μιας οικονομίας που ξεψυχάει σαν λαβωμένο φίδι. Πρώτη φορά, μα τω Θεώ, μου ήρθε να της φιλήσω τα χέρια!
Τι διαδρομή της έλαχε να βγάλει…