Από πότε μιλάμε για Αριστερά (και αριστερούς) στην Ελλάδα;

του Νίκου Σαραντάκου, απο το Red Note Book...

Σε ένα ιστολόγιο που υποτίθεται πως αντιπροσωπεύει ό,τι καλύτερο έχουν να παρουσιάσουν οι φίλοι του ΚΚΕ από πλευράς θεωρητικών επεξεργασιών, διατυπώθηκε πρόσφατα η καινοφανής άποψη ότι η έννοια και η λέξη «Αριστερά» στην Ελλάδα υπάρχει από το 1951 μόνο, όταν ιδρύθηκε η ΕΔΑ, ότι στα ντοκουμέντα του ΚΚΕ της περιόδου 1922-1949 δεν χρησιμοποιείται ο όρος αριστερά,

ότι ο Ριζοσπάστης της εποχής δεν μιλούσε για αριστερά και αριστερούς.

Αυτή η θέση χρησιμοποιείται στη συνέχεια για να διαχωρίσει το ΚΚΕ από την Αριστερά και να φορτώσει όλα τα στραβά κουλούρια του αριστερού κινήματος στην «ηττημένη από γεννησιμιού της» Αριστερά.

Το σημερινό ΚΚΕ και άλλες φορές έχει διαχωρίσει τον εαυτό του από την Αριστερά, και μάλιστα με τον επισημότερο δυνατό τρόπο, με δήλωση της Αλέκας Παπαρήγα («Εμείς δεν είμαστε Αριστερά. Είμαστε Κομμουνιστικό Κόμμα»). Και είναι βέβαια κατανοητό να προσπαθούν κάποιοι να τεκμηριώσουν την αντιενωτική (και θαρραλέα, θα έλεγε κανείς, με έναν τρόπο τουλάχιστο) πολιτική του σημερινού ΚΚΕ, αλλά δεν είναι θεμιτό να επιχειρείται να ξαναγραφτεί η ιστορία.

Αναδιφώντας τις σελίδες του Ριζοσπάστη, που ευτυχώς υπάρχουν ονλάιν στον ιστότοπο της Εθνικής Βιβλιοθήκης, βρίσκει κανείς πάμπολλες αναφορές σε αριστερούς και αριστερά, σαν ένα υπερσύνολο που περιλαμβάνει και τους κομμουνιστές. Μερικά πρόχειρα παραδείγματα:

* Στη δεκαετία του 1920 οι κομμουνιστές δάσκαλοι συμμετείχαν στην Αριστερή Παράταξη. Υπάρχει και σχετικό βιβλίο, έκδοση Σύγχρονης Εποχής, «Η Αριστερή Παράταξη των Δασκάλων στον μεσοπόλεμο».

* Μετά το 1930 και τη διάλυση της Φοιτητικής Συντροφιάς, οι φοιτητές που ανήκαν στην ΟΚΝΕ δραστηριοποιούνταν μέσα από την ενιαιομετωπική Αριστερή Παράταξη. Για παράδειγμα, στον Ριζοσπάστη της 31.3.1934 διαβάζουμε για «Νέα νίκη της Αριστερής Παράταξης στο πανεπιστήμιο … στη διοίκηση βγήκαν 5 αριστεροί φοιτητές και 4 ανεξάρτητοι». Λίγο αργότερα, στις 17 Απριλίου 1934, οι Αριστεροί Σπουδαστές Πολυτεχνείου παίρνουν μέρος στο Πανελλαδικό Αντιφασιστικό Συνέδριο.
* Σε ρεπορτάζ για καπνεργατική απεργία, ο Ριζοσπάστης στις 18.6.1928 γράφει ότι «Αριστεροί και συντηρητικοί αγωνίζονται σκληρά μα αποφασιστικά». Ολοφάνερα, στους αριστερούς περιλαμβάνει και τους κομμουνιστές καπνεργάτες.

Τότε που οι άνθρωποι έγραφαν με το χέρι...

του Νικου Σαραντακου...

Έτσι που το γράφω, είναι σαν να αφηγούμαι πανάρχαια περιστατικά, σαν να λέμε τότε που έγραφαν σε παπύρους ή που κυνηγούσαν με το τόξο και τα βέλη, και ομολογώ ότι επίτηδες έδωσα αυτόν τον τίτλο -αλλά το βέβαιο είναι πως οι περισσότεροι που γράφουν στο πλαίσιο του επαγγέλματός τους δεν γράφουν πια με το χέρι.
Αν κρίνω από τον εαυτό μου, η τέχνη της χειρογραφής ξεμαθαίνεται εύκολα. Τα τελευταία χρόνια, αμέσως μόλις χαράξω δυο-τρεις χειρόγραφες αράδες κουράζομαι, ενώ ο γραφικός μου χαρακτήρας καταντάει ιατροπρεπώς δυσανάγνωστος.
Θυμάμαι μια φορά, σχετικά πρόσφατα, σε μια βιβλιοθήκη (δεν θα προσδιορίσω περισσότερο), που δεν μου επιτρέπαν να φωτογραφίσω κάτι επιστολές, αλλά με άφηναν, αν θέλω, να τις αντιγράψω με το χέρι: έκατσα λοιπόν και τις αντέγραψα, με το χεράκι μου, έξι σελίδες σχετικά αραιές, κι ήταν η πιο μαρτυρική ώρα που έχω περάσει εδώ και καιρό -εκτός οδοντιάτρου.
Κι όμως, στα νιάτα μου, όταν δούλευα φριλάνς μεταφραστής, έγραφα σελίδες επί σελίδων με το χέρι, ολόκληρο το Γεράκι της Μάλτας χειρόγραφο το έχω μεταφράσει, και δεκάδες άλλα βιβλία, σε κόλες Α4 που τις δίπλωνα κατά τη μεγάλη τους διάσταση έτσι που μια λωρίδα περίπου το ένα τέταρτο του πλάτους της σελίδας να μένει άδεια για διορθώσεις, και κάθε δέκα κόλες τις συνέραπτα με το συρραπτικό και τις έφτιαχνα τετραδιάκι -αυτά μου τάχε μάθει ένας παλιός και τα εφάρμοζα ευλαβικά. Και το δικό μου άλλωστε πρώτο βιβλίο χειρόγραφο το έδωσα στον εκδότη -αλλά αυτό, πες, ήταν λιγοσέλιδο. Θέλω να πω, κάποτε δεν με τρόμαζε το γράψιμο με το χέρι.
Μπορεί βέβαια να είναι δικό μου κουσούρι, που ξέμαθα να γράφω με το χέρι -στα σχόλια θα μου πείτε αν αυτό συμβαίνει μόνο σε μένα. Πάντως, όλα δείχνουν πως οδεύουμε προς μια κοινωνία που θα γράφει με το χέρι όλο και λιγότερο, παρόλο που, απ’ όσο ξέρω, τα παιδιά στο σχολείο, στην Ελλάδα τουλάχιστον, εξακολουθούν να αφιερώνουν πολλές ώρες, σε πολλές τάξεις, στο γράψιμο με το χέρι.
Φαίνεται πως σε άλλες χώρες τα πράγματα έχουν αλλάξει περισσότερο, και πως ήδη από το δημοτικό σχολείο δίνεται έμφαση στην πληκτρολόγηση και όχι στη χειρογραφή. Πρόσατα δημοσιεύτηκε στη Νιου Γιορκ Τάιμς ένα άρθρο για αυτό το θέμα, που μου φάνηκε αξιόλογο. Ο τίτλος του ήταν What’s lost as handwriting fades, Τι χάνεται καθώς ξεχνιέται το γράψιμο με το χέρι, θα μπορούσαμε να πούμε. Το άρθρο δημοσιεύτηκε διασκευασμένο στο tvxs, με τον τίτλο Τι χάνεται μαζί με την γραφή, που βέβαια δεν είναι σωστός τίτλος, αφού δεν χάνεται η γραφή καθαυτή αλλά η γραφή με το χέρι. Έστω, τι χάνεται μαζί με το χειρόγραφο. Αλλά το βασικό δεν είναι ο τίτλος, είναι ότι το άρθρο του tvxs είναι συρραφή-διασκευή.

Την επαύριο μιας νίκης...

του Νικου Σαραντακου...

Καθώς περνούν τα λεπτά και οι ώρες, η μόνη αβεβαιότητα που απομένει στην εκλογική μάχη που οδεύει προς το τέλος της φαίνεται να είναι η έκβαση στην περιφέρεια Αττικής όπου όμως η Ρένα Δούρου, ύστερα από μια λαμπρή εκστρατεία, αρχίζει να αποκτά στην καταμέτρηση προβάδισμα που φαίνεται δύσκολα αναστρέψιμο,
αφού με καταμετρημένο το 57% των ψήφων προηγείται με 7300 ψήφους. Στις εκτιμήσεις που ακολουθούν, θα θεωρήσω ότι η κ. Δούρου νίκησε στην Αττική και ελπίζω να μην απογοητευτώ όταν ξημερώσει η μέρα (που βγάζει μητροπολίτη, κατά την παροιμία).
Στις ευρωεκλογές, ο ΣΥΡΙΖΑ πέτυχε την ανατροπή, πέρασε στην πρώτη θέση με διαφορά που βρίσκεται στα όρια του μη διαχειρίσιμου (3,5% την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, με ανοδικές τάσεις). Στα τηλεοπτικά πάνελ, κάποιοι κυβερνητικοί, προσπαθώντας να μαζέψουν τα ασυμμάζευτα, υποστήριζαν ότι δεν μπορεί να μιλάει για νίκη ο ΣΥΡΙΖΑ αφού σημείωσε στασιμότητα του ποσοστού του σε σχέση με τις εκλογές του Ιουνίου 2012. Φυσικά αυτό είναι σόφισμα, που αναδεικνύεται ξεκάθαρα αν επισημάνουμε ότι σε σύγκριση με τον Ιούνιο του 2012 η ΝΔ έπεσε κατά 6,6 ποσοστιαίες μονάδες και κατά άλλες 4 το ΠΑΣΟΚ. Επιπλέον, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε εκτοξευτεί από το 17% του Μαΐου στο 27% του Ιουνίου χάρη στην προοπτική της πρώτης θέσης και του μπόνους των 50 εδρών, δηλαδή χάρη σε έναν παράγοντα που έλειπε από τη χτεσινή αναμέτρηση. Αν χτες πήρε σχεδόν 27% χωρίς πόλωση και μπόνους, ευνόητο είναι ότι σε συνθήκες εθνικών εκλογών τα ποσοστά του θα αυξηθούν πολύ.
Είναι επίσης φανερό ότι η συγκυβέρνηση θα δυσκολευτεί να πάρει δύσκολες αποφάσεις όταν η βασική συνιστώσα της έχει πάψει πια να αποτελεί το πρώτο κόμμα κι όταν ουσιαστικά, αν και όχι ακόμα τυπικά, φαίνεται να έχει χάσει τη δεδηλωμένη. Σε κάθε περίπτωση, είναι σχεδόν αδύνατο να μη γίνουν εκλογές στις αρχές του 2015 ενόψει ή εξαιτίας της αδυναμίας εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας -και από μιαν άποψη, καλύτερα να μη γίνουν τώρα αφού θα είναι δύσκολο (αν γίνουν) να συγκεντρώσει ο ΣΥΡΙΖΑ τέτοια δύναμη σε έδρες που να μπορεί να ξεπεράσει τον σκόπελο της εκλογής ΠτΔ.

Χρυσαβγίτικα λερναία....

Απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...

Πλησιάζουν οι εκλογές, αυτοδιοικητικές και δημοτικές, κι αυτό έχει κάπως επηρεάσει και τα άρθρα του ιστολογίου, αλλά σήμερα θα ασχοληθούμε (έμμεσα) με τις εκλογές και ταυτόχρονα με ένα από τα αγαπημένα θέματα του ιστολογίου, τους γλωσσικούς μύθους, και ανάμεσά τους με το Λερναίο κείμενο, για το οποίο τόσες φορές έχουμε γράψει, και στο εδώ ιστολόγιο και στον παλιό μου ιστότοπο.

Οι γλωσσικοί μύθοι γενικά και το Λερναίο ειδικά βρήκαν τη θέση τους στις προεκλογικές διακηρύξεις δύο υποψηφίων, κάτι που δεν συμβαίνει συχνά. Όπως ίσως ήταν αναμενόμενο, οι δύο πλασιέ των μύθων είναι υποψήφιοι της Χρυσής Αυγής, αν και το Λερναίο κατά καιρούς έχει γοητεύσει ή έχει πείσει ή έχει παρασύρει πολιτικούς σχεδόν από όλο το φάσμα -να θυμίσω μόνο τον κ. Στυλιανίδη και όσα είπε για την πρωτογένεια της ελληνικής (και την ετυμολογία του εντέρου) τότε που ήταν (οΘντκ) υπουργός Παιδείας. (Να κάνω μια παρένθεση εδώ: πριν από μερικά χρόνια είχα πάει σε μια διάλεξη του Μανώλη Γλέζου περί γλωσσολογίας -παρένθεση στην παρένθεση: ο Γλέζος έχει γερή γλωσσολογική κατάρτιση και έχει γράψει βιβλία για τη γλώσσα- και, όπως είναι σχεδόν αναπόφευκτο, όταν ήρθε η ώρα των ερωτήσεων κάποιος από το ακροατήριο άρχισε να λέει για τους υπολογιστές προηγμένης γενεάς που δέχονται μόνο τα ελληνικά, και για την πρωτογένεια της ελληνικής και ο Γλέζος απάντησε ότι “αυτά δεhttp://sarantakos.wordpress.com/wp-admin/post-new.php?post_type=postν ισχύουν” και προχώρησε στην επόμενη ερώτηση).
Ο πρώτος διακινητής γλωσσικών μύθων είναι ο υποψήφιος ευρωβουλευτής της ΧΑ Δρ. Επαμεινώνδας Στάθης, ο οποίος έγραψε εκτενές άρθρο με τίτλο “Συνιστώσα αφελληνισμού η καταστροφή της γλώσσας“. Ο κ. Στάθης, όπως γράφτηκε, είναι γιατρός στο επάγγελμα και διετέλεσε πρόεδρος της ΕΚΟΦ, της φοιτητικής παράταξης δεξιών τραμπούκων στην οποία ανήκε και ο Μιλτιάδης Έβερτ. Το άρθρο του ξεκινάει με μια ομοβροντία αποφθεγμάτων για τη γλώσσα γενικώς και την ελληνική γλώσσα ειδικώς, μερικά από τα οποία είναι ακριβή, άλλα δίνονται λαθεμένα (π.χ. το “παρέξ” στο απόφθεγμα του Σολωμού, λες κι είναι πυρέξ!) ενώ τουλάχιστον ένα, αυτό του Κικέρωνα είναι, όπως έχουμε ξανασυζητήσει εδώ, ανύπαρκτο: μάλιστα, στη χρυσαβγίτικη βερσιόν είναι και στραπατσαρισμένο, διότι αυτό το “ει θεοί διελέγοντο, τη των ελλήνων γλώττη εχρώντο” δεν μου φαίνεται και πολύ καθωσπρέπει, θέλει ένα “αν” στην απόδοση.

Η ΚΝΕ κάνει χιούμορ, ο Άδωνης ξεκαρδίζεται στα γέλια...

Του Νίκου Σαραντάκου, απο το Red Note Book...

Μάλλον θα το είδατε, και μάλλον δεν θα το χαρήκατε. Εννοώ το σύντομο σατιρικό βίντεο που έφτιαξε η ΚΝΕ, στο οποίο σατιρίζει τον ΣΥΡΙΖΑ – ένα βιντεάκι διάρκειας μόλις 32 δευτερολέπτων, που παρουσιάζει ένα μωρό να ακούει, για πρώτη φορά ίσως στη ζωή του, τον ήχο χαρτιών που σκίζονται, και να ξεκαρδίζεται στα γέλια από το πρωτόγνωρο άκουσμα.
Σ’ αυτό το οικογενειακό στιγμιότυπο, που το ψάρεψαν από το Διαδίκτυο, οι… σκηνοθέτες της ΚΝΕ πρόσθεσαν μουσική από μικιμάους, μια κάρτα «Ο ΣΥΡΙΖΑ θα σκίσει τα μνημόνια», μιαν άλλη «Ο ΣΥΡΙΖΑ θα αλλάξει την ΕΕ» και την κατακλείδα: «Γελάνε και τα μικρά παιδιά». Και αυτό το επίτευγμα της εβδόμης τέχνης θεωρήθηκε αξιόλογη είδηση, τόσο ώστε να προβληθεί ολόκληρο και συνοδευόμενο από επαινετικά σχόλια από τα δελτία ειδήσεων του Σκάι και του Μέγκα, ενώ έσπευσε να το αναμεταδώσει και ο (οΘντκ)* υπουργός Υγείας κ. Άδωνης Γεωργιάδης από το Τουίτερ, σχολιάζοντας: «Ότι θα έφτανα στη ζωή μου να πω εύγε στο ΚΚΕ πραγματικά δεν το περίμενα … αλλά με συγχωρείτε σε αυτό έχουν δίκιο».
Δεν είναι βέβαια ειλικρινής ο Άδωνης όταν λέει πως «δεν περίμενε ποτέ» να φτάσει σε θέση να πει μπράβο στο ΚΚΕ. Τουλάχιστον άλλη μια φορά, πέρσι τον Νοέμβριο, και μάλιστα από τα έδρανα της Βουλής παίνεψε τη «συνεπή στάση» που είχε τότε κρατήσει το κόμμα στην τροπολογία για τις τιμές των φαρμάκων. Όμως το θέμα μας δεν είναι η σχέση του Άδωνη με την αλήθεια, που ποτέ δεν ήταν πολύ καλή, αλλά τι κάνει ένα αριστερό κόμμα όταν το επαινούν οι ταξικοί εχθροί του.
Υπάρχει κάτι, ανάμεσα σε ρητό και παροιμία, που κυκλοφορεί μεταξύ των αριστερών: «Όταν σε χειροκροτεί ο εχθρός σου ψάξε να δεις τι λάθος έχεις κάνει». Ομολογώ πως δεν έχω βρει την αρχική του μορφή, ούτε ξέρω ποιος το είπε. Ο πατέρας μου συνήθιζε να το αποδίδει στον Αύγουστο Μπέμπελ, τον μεγάλο ηγέτη της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. «Τι λάθος έκανες καημένε Μπέμπελ για να σε χειροκροτούν αυτοί οι κανίβαλοι», λένε πως είχε πει παλιά ο Μπέμπελ όταν, τελειώνοντας μια εμπνευσμένη αγόρευσή του στο Ράιχσταγκ, αντιλήφθηκε ότι τον είχαν χειροκροτήσει από τη δεξιά πτέρυγα.

Μπαλταδιές...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...

Σαν μπαλτάς ή μάλλον σαν βόμβα έπεσε η είδηση για την κρυφά βιντεοσκοπημένη συνομιλία μεταξύ του χρυσαβγίτη βουλευτή Ηλία Κασιδιάρη και του γενικού γραμματέα της κυβέρνησης Παναγιώτη Μπαλτάκου -όχι μόνο και όχι τόσο επειδή τα όσα διαμείβονται στη μεταξύ τους συνάντηση είναι απαράδεκτα για μια χώρα με σύγχρονο ευρωπαϊκό δημοκρατικό πολίτευμα, αλλά επειδή είναι από αυτά που υποψιαζόμαστε μεν πως γίνονται αλλά που ποτέ δεν περιμέναμε να δούμε να διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια μας.
Αν δεν είδατε το βίντεο, μπορείτε να το δείτε εδώ, όπου επίσης υπάρχει μεταγραφή του διαλόγου -και, πέρα από τις λέξεις, αξίζει να προσέξει κανείς το φιλικό κλίμα που επικρατεί, τον συμβουλευτικό, σχεδόν πατρικό τόνο του επιστήθιου φίλου του πρωθυπουργού προς τον χρυσαβγίτη βουλευτή, τόνο που διαψεύδει τη χλομή δικαιολογία που παρουσίασε ο κ. Μπαλτάκος στην επιστολή παραίτησής του, ότι, τάχα, του απηύθυναν (sic) πιέσεις τα μέλη της ΧΑ και εκείνος προσπαθούσε να απαλλαγεί.
Και βέβαια, ο κ. Μπαλτάκος δεν είναι κάποιο τυχαίο πρόσωπο, ούτε ένας άχρωμος γραφειοκράτης, όπως προσπάθησε να μας πείσει ένας δημοσιογράφος στο πλυντήριο του Σκάι. Μπορεί οι προκάτοχοί του να μην έχουν χαραχτεί στη μνήμη μας, αλλά ο μέχρι χτες γενικός γραμματέας της κυβέρνησης και, επαναλαμβάνω, παλαιός και στενός φίλος του πρωθυπουργού, μόνο αθόρυβος δεν ήταν. Δεν έχουν περάσει πολλές μέρες από τότε που πρωταγωνίστησε στο αλαλούμ σχετικά με την κατάθεση της ρατσιστικής τροπολογίας στο άρθρο 19 του Κώδικα Μεταναστών (που αναμένεται αυτές τις μέρες να επανέλθει προς ψήφιση), ούτε έχουν ξεχαστεί οι επίσης πρόσφατες δηλώσεις του όπου επαιρόταν ότι γεννήθηκε και θα πεθάνει αντικομμουνιστής -δηλώσεις οι οποίες, πρέπει να το πούμε, έγιναν δεκτές με τσιρίδες χαράς από τον κ. Άδωνη Γεωργιάδη (“Ο καλύτερος είναι ο Τάκης ο Μπαλτάκος. Ψηφίζω Μπαλτάκο!” στο 2.25 του στιγμιότυπου).
Το ιστολόγιο δεν παρακολουθεί πάντοτε την επικαιρότητα, κάποτε μάλιστα την αποφεύγει, αλλά σκέφτηκα ότι το χτεσινό θα θέλατε κι εσείς να το σχολιάσετε -οπότε, ενώ κάτι άλλο είχα κανονίσει για σήμερα, άλλαξα το πρόγραμμα, ώστε να μη φανώ εντελώς εκτός τόπου και χρόνου.

Το 20% του ουρανού...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Σήμερα είναι 8 Μαρτίου, η παγκόσμια μέρα της γυναίκας και μια γρήγορη ματιά στα περιεχόμενα του ιστολογίου μού δείχνει ότι είναι η πέμπτη 8η Μαρτίου από τότε που άρχισε να εκπέμπει το ιστολόγιο (στις 16.2.2009) και δεν έχω ποτέ ανεβάσει κάτι σχετικό με τη σημερινή μέρα -οπότε επανορθώνω σήμερα με ένα πολύ σύντομο θέμα, στο οποίο θα ζητήσω κυρίως τη γνώμη σας.
Σύμφωνα με το γνωστό ρητό, “Οι γυναίκες είναι το μισό του ουρανού”. Εδώ θα ταίριαζε το χαριτολόγημα που λέγαμε στα φοιτητικά μου χρόνια (“το άλλο μισό στην Κίνα βρίσκεται”),
και θα ταίριαζε επειδή το ρητό έχει κινέζικη προέλευση, αφού αν δεν κάνω λάθος το είπε ο Πρόεδρος Μάο. Μάλιστα, η αρχική μορφή είναι: “Οι γυναίκες κρατάνε το μισό του ουρανού”. Είτε έτσι είτε αλλιώς, η φράση “μισό του ουρανού” έχει καθιερωθεί διεθνώς, μάλιστα μια διεθνής ΜΚΟ που προωθεί την ισότητα των φύλων λέγεται Half the sky movement. Το μισό του ουρανού στη θεωρία, στην πράξη αρκετά λιγότερο, καθώς σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου οι γυναίκες έχουν λειψή εκπροσώπηση στα κέντρα λήψης αποφάσεων και στους κρατικούς θεσμούς, ιδίως στα υψηλά κλιμάκια. Οπότε, δεν μπορούμε να μιλάμε για το μισό του ουρανού -ένα 20% μπορεί να είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.
Στη χώρα μας, η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι σοβαρή. Στη Βουλή υπάρχουν μόνο 63 γυναίκες επί 300 βουλευτών (ποσοστό 21%) -αλλά και πάλι καλά να λέμε, διότι τέτοιοι αριθμοί είναι πρωτοφανείς για τα ελληνικά πράγματα και οφείλονται στην εκλογική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ, που εξέλεξε 26 γυναίκες (σε σύνολο 71 εδρών, 36,6%). Στη Βουλή του 2009 είχαμε 52 μόνο γυναίκες, και στα παλιότερα χρόνια ακόμα λιγότερες. Στην τωρινή βουλή, τα μικρότερα κόμματα, με εξαίρεση το ΠΑΣΟΚ (3 στις 28) και φυσικά τη ναζιστική συμμορία (μόνο η σύζυγος του διοικητή), έχουν πολύ καλά ποσοστά εκπροσώπησης των γυναικών, αλλά την πλάστιγγα τη γέρνει η Νέα Δημοκρατία, που έχει ένα ισχνό 15% (18 γυναίκες σε 125 βουλευτές, 14,4% για την ακρίβεια.

Ο κ. Κατσανέβας, το όνειδος και η Βικιπαίδεια...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Πριν από πολλά χρόνια, στα τέλη του 19ου αιώνα, διευθυντής της αστυνομίας ήταν κάποιος Μανιάτης, που δεν θυμάμαι τ΄όνομά του, ίσως ο Κοσονάκος. Ο αστυνόμος αυτός είχε πολύ μεγάλη μύτη, και πολλοί τον πείραζαν γι΄αυτό, και σε μια εφημερίδα της εποχής ένας γελοιογράφος έφτιαξε ένα σκίτσο που ήταν ολόκληρο μια μύτη με δυο πόδια, και από κάτω έβαλε λεζάντα “Ο κ. Κοσονάκος” (αν λεγόταν έτσι ο μυταράς αστυνομικός διευθυντής). Μόλις είδε την εφημερίδα ο Κοσονάκος έγινε πυρ και μανία και έστειλε μάρτυρες στον γελοιογράφο καλώντας τον σε μονομαχία -έθιμο που ήταν αν όχι απολύτως νόμιμο πάντως ανεκτό ως τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο γελοιογράφος, ξέροντας ότι ο αντίπαλός του ήταν πολύ καλός στο χειρισμό των όπλων, και μην έχοντας καμιά διάθεση να πάει σαν τον Πούσκιν, ζήτησε αμέσως συγνώμη και υποσχέθηκε να επανορθώσει. Και αμ’ έπος αμ’ έργον, στο επόμενο φύλλο της εφημερίδας, στην ίδια θέση της πρώτης σελίδας δημοσίεψε την ίδια ακριβώς γελοιογραφία, τη μυταρόλα, μόνο που από κάτω είχε βάλει άλλη λεζάντα: “Δεν πρόκειται για τον κ. Κοσονάκο”! Μαύρη επανόρθωση δηλαδή, αφού όλος ο κόσμος, βλέποντας τη μύτη, με τον Κοσονάκο γελούσε.
Δεν παίρνω όρκο ότι μετέφερα σωστά τα στοιχεία της ιστορίας, κάθε άλλο, αφού την έχω ακούσει από τον μακαρίτη τον παππού μου πριν από πολλά-πολλά χρόνια και από τότε δεν την έχω διασταυρώσει. Πάντως, αυτή η μισοξεχασμένη ιστορία μού ήρθε χτες στο μυαλό, καθώς διάβαζα την πρωτοφανή είδηση, ότι ο πολιτικός κ. Θεόδωρος Κατσανέβας έκανε, λέει, αγωγή εναντίον ενός συντάκτη της Βικιπαίδειας, επειδή το λήμμα της Βικιπαίδειας που είναι αφιερωμένο στον κ. Κατσανέβα είναι γραμμένο έτσι που να προσβάλλει την προσωπικότητά του. Μια άλλη συναφής ιστορία, πολύ πιο κοντινή με την εποχή μας, που μου ήρθε στο μυαλό, ήταν η μήνυση που έκανε ο δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης κ. Ασπασίδης το 1998 κατά του κ. Μπαμπινιώτη, θεωρώντας εαυτόν θιγόμενο από τη σημασία “οι οπαδοί ομάδων της Θεσσαλονίκης, ιδίως του ΠΑΟΚ” που υπήρχε σαν δεύτερη σημασία στο λ. Βούλγαρος στο λεξικό Μπαμπινιώτη, μια ιστορία που αξίζει να την αφηγηθούμε αναλυτικά κάποιαν άλλη φορά.

Μια περιήγηση στις λέξεις του 2013...

του Νικου Σαραντακου, απο τα Ενθεματα...

 Όπως πέρυσι και πρόπερσι, έτσι και φέτος η στήλη θα ενδώσει αυτό το μήνα στο έθιμο των ημερών και θα έχει χαρακτήρα ανασκόπησης. Αφού κάθε μήνα σχολιάζουμε τις λέξεις της επικαιρότητας, λογικό είναι να επιχειρήσουμε να καταγράψουμε τις λέξεις της χρονιάς, μ’ άλλα λόγια τις λέξεις που σημάδεψαν το 2013, που συζητήθηκαν και ακούστηκαν πολύ, ή και που γεννήθηκαν μέσα στη χρονιά που πέρασε.

Έργο του Πωλ Σεζάν

Το ίδιο ερώτημα το συζητήσαμε και με τους επισκέπτες του ιστολογίου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία», που έχει τον ίδιο τίτλο με τη στήλη μας, κι εκείνοι ψήφισαν για Λέξη του 2013 το σαξές στόρι (σύμπλοκος όρος βέβαια, και όχι απλή λέξη).

Ιερά μακροβούτια σε βρόμικα νερά...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Στην ορολογία του ιστολογίου, μακροβούτια είναι τα εξεζητημένα υπερβατά σχήματα. Θυμίζω ότι “υπερβατό σχήμα” λέγεται το σχήμα λόγου κατά το οποίο μια λέξη απομακρύνεται από μια άλλη, με την οποία βρίσκεται σε στενή λεκτική ή συντακτική σχέση, εξαιτίας της παρεμβολής μίας ή περισσότερων λέξεων, π.χ. «Mε τη δική σου ήρθα στον κόσμο τη λατρεία» αντί «Mε τη δική σου λατρεία ήρθα στον κόσμο» (παράδειγμα παρμένο από το ΛΚΝ, όπως και ο ορισμός). Το σχήμα αυτό είναι πολύ συχνό στα αρχαία ελληνικά και από εκεί το έχει κληρονομήσει και η καθαρεύουσα. Συχνά το υπερβατό συνδυάζεται με μετοχή, π.χ. «η εκδιδόμενη στο Λονδίνο εφημερίδα δημοσίευσε…» (ή, πολύ χειρότερα, «η εις το Λονδίνο εκδιδόμενη εφημερίδα»), αντί για την αναλυτικότερη σύνταξη: «η εφημερίδα, που εκδίδεται στο Λονδίνο, δημοσίευσε…». Στα νέα ελληνικά, το υπερβατό δεν κάθεται καλά. Αναγνωρίζω ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όχι πολλές, μπορεί να κάνει πιο σφιχτή τη φράση, ενώ σε μικρές δόσεις μπορεί να λειτουργήσει ποιητικά, αλλά συνήθως μπερδεύει τον αναγνώστη -και στις ακραίες περιπτώσεις μπερδεύει και τον συντάκτη που το χρησιμοποιεί. Παράδειγμα τέτοιου υπερβατού που είχα αναφέρει παλιότερα, από μια κακή μετάφραση παρμένο: να χρησιμοποιήσει την πριν από μερικούς μήνες από εκτοπισμένους Εβραίους κατασχεμένη και εξασφαλισμένη ιδιοκτησία για ανταλλαγή με τρόφιμα με ντόπιους εμπόρους. Το κομμάτι που είναι με μαύρα στοιχεία είναι το υπερβατό, που εδώ φτάνει τις 10 λέξεις. Σε πιο στρωτή γλώσσα (αν και γενικά η μετάφραση έχει πρόβλημα): να χρησιμοποιήσει την ιδιοκτησία, που είχε κατασχεθεί από εκτοπισμένους Εβραίους και εξασφαλιστεί πριν από μερικούς μήνες, για ανταλλαγή με τρόφιμα με ντόπιους εμπόρους.
Το υπερβατό λοιπόν το λέω μακροβούτι επειδή ο συντάκτης βυθίζεται στη μιαν άκρη και βγαίνει στην επιφάνεια, ύστερα από πολλήν ώρα, στην άλλη άκρη. Πάντως, δεν είναι οι 10 λέξεις το ρεκόρ του μακροβουτιού, αφού πριν από κάμποσα χρόνια είχε εντοπιστεί υπερβατό σχήμα 40 λέξεων, στο οποίο και απένειμα χρυσό μετάλλιο στο μακροβούτι.

Από το πλεόνασμα στην κόλαση...

Του Νικου Σαραντακου, απο τα Ενθεματα...

William Bouguereau, “Ο Δάντης και ο Βιργίλιος” (1850)
Όλους τους προηγούμενους μήνες, τότε που ζούσαμε στον αστερισμό του σαξές στόρι, τα ΜΜΕ και η κυβέρνηση μιλούσαν συνεχώς για το πρωτογενές πλεόνασμα που θα απολαύσουμε μετά τις γερμανικές εκλογές και περιέγραφαν πόσο θα είναι και πού και πώς θα διοχετευτεί, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε κάπως σαν τον ασθενή που βρίσκεται σε αυστηρή δίαιτα και φαντάζεται με κάθε λεπτομέρεια το πρώτο πλούσιο γεύμα μετά τη λήξη της. Βέβαια, ακόμα και όσοι πλάσαραν το πλεόνασμα, σε σπάνιες στιγμές ειλικρίνειας παραδέχονταν ότι σε μεγάλο βαθμό είναι πλασματικό, αφού το δημόσιο είχε ένα σωρό απλήρωτες υποχρεώσεις, αλλά στην ευφορία της στιγμής αυτή τη λεπτομέρεια την προσπερνούσαν συνήθως αγέρωχα. Ύστερα, καθώς έφτανε ο Σεπτέμβριος, άρχισε ολοένα και περισσότερο να γίνεται λόγος για το δημοσιονομικό κενό του 2014, το οποίο ανεπαισθήτως πήρε να διογκώνεται και να μαυρίζει, μέχρι που εκτόπισε από το προσκήνιο το πλεόνασμα, το οποίο στην πορεία ολοένα και συρρικνωνόταν  – από το λουκούλλειο γεύμα είχαν απομείνει μόνο δυο φρυγανιές διαίτης. Και ξαφνικά, σε συνέντευξή του ο υπουργός Οικονομικών αποκάλυψε την αλήθεια: οι επόμενοι μήνες, όχι μόνο δεν θα είναι μήνες ευωχίας και απόλαυσης του «πλεονάσματος», αλλά «ως τον Ιούνιο θα είναι κόλαση». Αν μετά θα πάμε στον Παράδεισο (και με ποια έννοια), δεν το διευκρίνισε.

Η κόλαση είναι λέξη αρχαιοελληνική· βέβαια, στην αρχαία θρησκεία Κόλαση δεν υπήρχε, μόνο ο Άδης, χωρίς μάλιστα να έχει τη σημασία του τόπου τιμωρίας των αμαρτωλών. Η λέξη κόλασις είχε άλλη σημασία και μάλιστα έχει την απώτερη προέλευσή της στην… κηπουρική, αφού το ρήμα κολάζω, από το οποίο προέρχεται, είχε την αρχική σημασία «κλαδεύω»· το κολάζω με τη σειρά του ανάγεται στο αρχαίο επίθετο «κόλος», που το χρησιμοποιούσαν για ζώα με κομμένα κέρατα ή για κάτι ακρωτηριασμένο, κολοβό ή κοντό. Η ραψωδία Θ της Ιλιάδας, όπου ο Όμηρος συντομεύει τη διήγηση για να μην περιγράψει αναλυτικά τα παθήματα των Αχαιών, ονομαζόταν «κόλος μάχη».

Ζεια, το “υπερδημητριακό” των αρχαίων Ελλήνων… που το έδιναν στα ζώα....

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Πήρα ένα απελπισμένο ηλεμήνυμα από μια φίλη μου, μαθηματικό, που είναι καθηγήτρια σε λύκειο μεγάλης επαρχιακής πόλης της Βόρειας Ελλάδας. Έκαναν κάποια εργασία, ή πρότζεκτ, για την παραδοσιακή διατροφή, και πετάχτηκε μια άριστη μαθήτρια, ένα “αστέρι” που παίρνει όλο εικοσάρια, και πρότεινε:
– Να μελετήσουμε, κυρία, και τη ζεια, το “υπερδημητριακό” των αρχαίων Ελλήνων, που μας το σταμάτησαν οι ξένοι και μας επιβάλανε να τρώμε σιτάρι για να μας κάνουν κατώτερούς τους.
Η φίλη μου ξέφυγε τον σκόπελο με τη δικαιολογία ότι δεν θα εξετάσουν αρχαία τρόφιμα αλλά μόνο παραδοσιακά (όχι και πολύ καλή, αλλά εκείνη την ώρα δεν βρήκε άλλην), αλλά το παραμύθι με τη ζεια κυκλοφορεί εδώ και κάμποσο καιρό στο ελληνικό Διαδίκτυο, οπότε σκέφτηκα πως δεν θα είναι περιττό ένα άρθρο.
Σύμφωνα με το παραμύθι, στο οποίο είχα αναφερθεί επιτροχάδην πέρσι: Οι αρχαίοι δεν έτρωγαν ψωμί από σιτάρι. Το σιτάρι το είχαν ως τροφή των ζώων και το ονόμαζαν πυρρό. Έτρωγαν μόνον ψωμί από Ζειά ή Κριθάρι και εν ανάγκη μόνον από κριθάρι ανάμεικτο με Σιτάρι. Ο Μέγας Αλέξανδρος έτρεφε την στρατιάν του μόνο με Ζειά, διά να είναι οι άνδρες του υγιείς και πνευματικά ανεπτυγμένοι. Αν οι αρχαίοι Έλληνες έτρωγαν ψωμί από σιτάρι δεν θα είχαν τόσο υψηλήν πνευματικήν ανάπτυξιν. Μόλις οι κοσμοκράτορες εδιάβασαν αυτήν την έκθεσιν της επιτροπής, δίδουν εντολή το 1928 να αναιρεθεί αμέσως η καλλιέργεια Ζειά στην Ελλάδα και μόνον στην Ελλάδα.

Αυτές τις πρωτοφανείς μπαρούφες τις πήρα από εδώ, αλλά κυκλοφορούν και αλλού. Όπως βλέπετε, είναι απόσπασμα από το βιβλίο “Ο ιστορικός εμπαιγμός” του κ. Γ. Αϋφαντή. Δεν ήξερα τον συγγραφέα, αλλά γκουγκλίζοντας βρίσκω ότι είναι στρατηγός με συνωμοσιολογικά ενδιαφέροντα (π.χ. εδώ). (Υπάρχει και άλλος Γ. Αϋφαντής, διπλωμάτης, που λέγεται ότι ήταν ή είναι και σύμβουλος του Αλέξη Τσίπρα, να μην τους μπερδεύουμε).

Σκόρπιες σκέψεις για ένα φιάσκο...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Όπως και να το πάρει κανείς, η απόφαση για μη προφυλάκιση των τριών κορυφαίων χρυσαβγιτών μόνο σαν φιάσκο μπορεί να χαρακτηριστεί. Βέβαια, η μη προφυλάκιση δεν ισοδυναμεί με απαλλαγή (όπως και η προφυλάκιση δεν σημαίνει καταδίκη), και βέβαια οι τρεις δεν παύουν να είναι κατηγορούμενοι, που μάλιστα αφέθηκαν ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους, ο ένας μάλιστα με όχι ευκαταφρόνητη εγγύηση, πράγμα που σημαίνει ότι ο ανακριτής και ο εισαγγελέας βρήκαν κάποιες ενδείξεις ότι πράγματι οι τρεις ήταν μέλη εγκληματικής οργάνωσης, όπως ήταν το αδίκημα για το οποίο παραπέμφθηκαν σε αυτόφωρη διαδικασία, ωστόσο στην όλη ιστορία δεν παύει να υπάρχει μια πρόδηλη και ανησυχητική αντίφαση. Διότι, αν όντως υπάρχουν αποχρώσες ενδείξεις ότι οι τρεις ήταν μέλη της εγκληματικής οργάνωσης, με την αποφυλάκισή τους δεν θα ξαναρχίσουν τάχα τη δραστηριότητά τους ως μέλη της; Κι αν πάλι δεν υπάρχουν αποχρώσες ενδείξεις εναντίον τους, αυτό δεν προμηνύει τίποτα καλό για τη συνέχιση της διαδικασίας. Βέβαια, είναι σωστό αυτό που λέγεται, ότι ακόμα βρισκόμαστε στην αρχή, και ότι τίποτε δεν έχει κριθεί. Ωστόσο, για να χρησιμοποιήσω το παλιό κλισέ, έστω κι αν ο πόλεμος μόλις τώρα άρχισε, την πρώτη αψιμαχία την κέρδισε σαφώς το φιλοναζιστικό μόρφωμα.
Πρέπει ακόμα να διευκρινίσω ότι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν είναι γνωστό αν θα προφυλακιστεί ή όχι ο αρχηγός του μορφώματος, ο Ν. Μιχαλολιάκος. Τυχόν μη προφυλάκισή του θα σημάνει την κορύφωση του φιάσκου, ενώ αν προφυλακιστεί το φιάσκο απλώς θα μετριαστεί. [Λίγο πριν δημοσιευτεί το άρθρο, επι του πιεστηρίου που θα λέγαμε τον παλιό καιρό, διαβάζω ότι ο φυρερίσκος κρίθηκε προφυλακιστέος. Η ουσία όσων ακολουθούν δεν αλλάζει, αν και υπάρχει η ελπίδα -έχει ξανασυμβεί- το μόρφωμα να διασπαστεί αν η αποφυλακισμένη ηγεσία διαφοροποιηθεί από την προφυλακισμένη. Βέβαια, έτσι θα έχουμε και τη σοβαρή ΧΑ που ευαγγελίζονται κάποιοι].

Οι ναζί στη μπουζού...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...

Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα;

Ανεξάρτητα από τις επιφυλάξεις που είχαμε πολλοί, από όλους τους πολιτικούς χώρους, για πτυχές της σαββατιάτικης αστυνομικής επιχείρησης που οδήγησε στη σύλληψη του ηγετικού πυρήνα της ναζιστικής συμμορίας, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι αισθανθήκαμε ικανοποίηση βλέποντας τους αρχηγούς της συμμορίας να οδηγούνται με χειροπέδες στην Ευελπίδων -και κάποιοι χαιρέκακα θυμήθηκαν ότι η σύζυγος του κρατούμενου αρχηγού, η κυρία Ελένη Ζαρούλια, είχε ιταμά αναφερθεί, από το βήμα της Βουλής, σε συγγενικό πρόσωπο του Γιάννη Δραγασάκη, διερωτώμενη κουτοπόνηρα αν βγήκε ή όχι “από τη μπουζού”. Έχει ο καιρός γυρίσματα όμως, και τώρα βρέθηκαν άλλοι στη μπουζού -κι ελπίζουμε τα στοιχεία που έχει η δικαιοσύνη να είναι τέτοια που να τους κρατήσουν εκεί για αρκετόν καιρό.
Βέβαια,  η ομοιοκαταληξία θα ήθελε να τιτλοφορήσω το άρθρο μου “Η ναζού στη μπουζού”, αλλά αφενός η κυρία Ζαρούλια είναι ακόμα έξω [αν και μπορεί να πηγαίνει επισκεπτήριο] και αφετέρου, καλώς ή κακώς, το επίθετο “ναζού” έχει ήδη κατοχυρωθεί σαν εναλλακτικός τύπος του “ναζιάρα” (ακούστε, ας πούμε, εδώ τη “Μαρίτσα τη ναζού” από την Ιωάννα Γεωργακοπούλου) -και βέβαια, οι ναζί δεν κάνουν νάζια, αλλά η διερεύνηση της ετυμολογίας των ναζί και των ναζιών θα μας πάει σε άλλα μονοπάτια, ενώ εγώ θέλω σήμερα να αναφερθώ στα λεξιλογικά της μπουζούς, που το έχω απωθημένο από τον Ιούλιο που ανάφερε τη λέξη η φυρερίνα, αλλά δεν ήθελα τότε να της κάνω ρεκλάμα. Τώρα, που γύρισε ο τροχός, είναι νομίζω κατάλληλη η περίσταση. Οπότε, αφήνουμε τους ναζί εκεί που βρίσκονται (άλλωστε θα μας δοθεί η ευκαιρία να ξανασυζητήσουμε πολλές φορές γι’ αυτούς, και τίποτα δεν εμποδίζει έτσι κι αλλιώς στα σχόλια να συζητηθούν όλες οι πτυχές της ιστορίας) και εξετάζουμε τη μπουζού.

Η μαθηματική δομή της ελληνικής γλώσσας και άλλες τέτοιες βλακείες...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Ένα καινούργιο παραμύθι κυκλοφορεί τις τελευταίες μέρες στο ελληνικό Διαδίκτυο, ένα κείμενο που διατείνεται ότι “Μιλώντας ελληνικά διατυπώνουμε μαθηματικές εξισώσεις” και  έχει ήδη διαγράψει εντυπωσιακή πορεία, αφού έφτασε να δημοσιευτεί σε προβεβλημένους ιστότοπους
σαν το “σκανδαλοθηρικό” παράρτημα του yahoo.gr (το οποίο βέβαια έχει και στο παρελθόν δημοσιεύσει απίστευτες μπαρούφες περί γλώσσας), ή τον γνωστό κυπριακό ιστότοπο CyToday. Κάποιοι φίλοι, και όχι ένας ή δύο, μου ζήτησαν να το σχολιάσω, κι έτσι προέκυψε το σημερινό άρθρο.

Δεν αξίζει να αναδημοσιεύσω ολόκληρη την ηλεμπαρούφα, θα σχολιάσω μερικά σημεία της. Στην αρχή, ο συντάκτης της διατείνεται ότι Η ελληνική γλώσσα δεν είναι τυχαία γλώσσα. Χτίστηκε πάνω στα μαθηματικά, και αυτό που ελάχιστοι ακόμα ξέρουν είναι ότι κάθε λέξη στην ελληνική έχει μαθηματικό υπόβαθρο. Συνεχίζει: Η πιο σημαντική τους ιδιότητα είναι ότι το κάθε γράμμα έχει μια αριθμητική τιμή/αξία, κάθε γράμμα είναι ένας αριθμός, οπότε κατ επέκταση και κάθε λέξη είναι ένας αριθμός.
Θα τα έχετε ξανακούσει αυτά, όταν είπαμε για τους λεξάριθμους, αλλά βέβαια εδώ έχουμε μια θεμελιώδη παρεξήγηση. Το γεγονός ότι στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιήθηκαν τα γράμματα του αλφαβήτου ως σύμβολα αναπαράστασης των αριθμών, σε ένα όχι και πολύ βολικό αριθμητικό σύστημα (δοκιμάστε να κάνετε πράξεις και θα δείτε πόσο δύσκολο, αν και όχι αδύνατο, είναι), δεν σημαίνει ότι τα γράμματα είχαν εγγενώς αυτή την ιδιότητα, εννοώ την αριθμητική αξία. Αυτό είναι αντιστροφή της πραγματικότητας. Την αριθμητική αξία την προσλάβανε τα γράμματα μόνο αφού έγινε η αντιστοίχιση, δεν την είχαν ανέκαθεν.
Ποια είναι η αριθμητική αξία κάθε γράμματος, θα το θυμάστε. Αν το έχετε ξεχάσει, ιδού ο πίνακας:

Σμαραγδένιος ανηφορίζων...

του Νικου Σαραντακου...
Το σμαράγδι είναι πολύτιμος λίθος με βαθυπράσινο χρώμα. Στα ελληνικά η λέξη υπάρχει από την ελληνιστική εποχή (σμαράγδιον) και, παρά τις διάφορες θεωρίες των Βυζαντινών λογίων, που ήθελαν να ετυμολογείται από άλλες ελληνικές λέξεις (π.χ. από το σμαραγή = πάταγος), φαίνεται ότι προέρχεται από το σανσκρ. marakatam, άλλωστε υπάρχει και ο τύπος “μάραγδος”. Η ελληνική λέξη πέρασε στα λατινικά (smaragdus), και από εκεί στις λατινογενείς γλώσσες, όπου άλλαξε όχι λίγο -ας πούμε στα γαλλικά είναι émeraude, στα αγγλικά emerald. αν και στα γερμανικά έχει μείνει Smaragd. Στα ισπανικά είναι esmeralda, γένους θηλυκού, και από εκεί το όνομα Εσμεράλδα, ενώ και στα ελληνικά έχουμε όνομα γυναικείο Σμαράγδα ή Σμαραγδή, απ’ όπου πρέπει να είναι και το χαϊδευτικό Σμαρώ.
Το επώνυμο Σμαραγδής ανήκει στην όχι πολύ πολυμελή ομάδα επωνύμων που έχουν σχηματιστεί από ονόματα γυναικών, που λέγονται μητρωνυμικά, όπως είναι ο Γαρουφαλιάς, ο Ελένης, ο Αφέντρας, αλλά και ο Θανάσαινας ή ο Γιαννάκαινας (αρχικά, γιος της Θανάσαινας, της γυναίκας του Θανάση, κτλ.) Έτσι και ο Σμαραγδής προήλθε από κάποιον γιο κάποιας Σμαραγδής. Κι έτσι φτάσαμε στο κυρίως θέμα της ανάρτησης, διότι σήμερα δεν θα λεξιλογήσουμε για το σμαράγδι, παρόλο που και οι πολύτιμοι λίθοι έχουν μεγάλο ετυμολογικό και γενικά γλωσσικό ενδιαφέρον, αλλά θα αναφερθώ, σύντομα, σε δύο πράγματα που ειπώθηκαν προχτές όταν ο πρωθυπουργός τίμησε τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή.
Το άρθρο θα είναι σύντομο επειδή δεν έχω πολλά να πω και επειδή σε ένα τουλάχιστον σημείο θέλω να μου λύσετε εσείς μιαν απορία, είναι κάτι που εγώ δεν το ξέρω.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Τζαμπατζήδες και συγγραφείς...

του Νικου Σαραντακου...

Ποιος θα γράψει μια τόσο θλιβερή μπαλάντα για τους ελεγκτές εισιτηρίων άδοξοι πούναι;
(Στο διβάνι με τον Καρυωτάκη)

Η είδηση για τον θάνατο του 19χρονου στο Περιστέρι, που έπεσε και τραυματίστηκε θανάσιμα καθώς προσπαθούσε να βγει από το τρόλεϊ, συντάραξε και όχι άδικα μεγάλη μερίδα της κοινωνίας, όπως τουλάχιστον εκφράστηκε στα κοινωνικά μέσα, κι ας επιμένει το κλισέ ότι τον Αύγουστο, και ακόμα πιο πολύ τον Δεκαπενταύγουστο, ειδήσεις δεν υπάρχουν πέρα από τα ρεπορτάζ για το πού πέρασαν τη χρονιάρα μέρα ο πρωθυπουργός και οι πολιτικοί αρχηγοί.
Μοιραία, βρίσκω κι εγώ ότι το άρθρο που είχα ετοιμάσει έχει γίνει εντελώς άκαιρο και το μεταθέτω για άλλοτε, ενώ καταθέτω εδώ μερικές σκέψεις για το γεγονός και τον αντίχτυπό του στη μπλογκόσφαιρα, ειδικά για τον θόρυβο που έγινε με το σχόλιο της συγγραφέα Λένας Διβάνη.
Ο 19χρονος που σκοτώθηκε δεν είχε εισιτήριο. Μπορεί τα 1,40 ευρώ του εισιτηρίου να φαίνονται ελάχιστα, αλλά για έναν άνεργο είναι πολλά. Εδώ που τα λέμε, πολλά είναι και για έναν εργαζόμενο με τους σημερινούς πετσοκομμένους μισθούς. Το πηγαινέλα των 2,80 ευρώ μπορεί να αντιπροσωπεύει πάνω από το 10% του μεροκάματου ενός νέου, κάτι που ασφαλώς είναι υπέρογκο. Θυμηθείτε ότι οι τιμές των εισιτηρίων έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά από τότε που άρχισε η κρίση, την ίδια στιγμή που τα εισοδήματα της συντριπτικής πλειοψηφίας καταβαραθρώθηκαν. Επίσης, παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες, δεν έχουν παρθεί μέτρα για τις ευπαθείς ομάδες, π.χ. μια κάρτα ανέργων που θα δίνει στον άνεργο δικαίωμα μετακίνησης με τα μέσα μαζικής μεταφοράς δωρεάν ή για ένα συμβολικό ποσό -5 ευρώ το μήνα, ας πούμε. Αντίθετα, έχει ενταθεί η προσπάθεια να πιαστούν οι “τζαμπατζήδες” με παροχή υλικών κινήτρων στους ελεγκτές εισιτηρίων, κάτι που έχει μετατρέψει πολλούς σε άτεγκτους κυνηγούς “τζαμπατζήδων”, μια και κάθε σύλληψη παραπτωματία αυξάνει το δικό τους κέρδος.
Να πούμε παρεμπιπτόντως ότι η δραστηριότητα των ελεγκτών εισιτηρίων γίνεται σε συνθήκες οριακής νομιμότητας, διότι ναι μεν η μη πληρωμή εισιτηρίου είναι παράπτωμα, όμως είναι πταίσμα, και ένας πολίτης δεν δικαιούται να συλλαμβάνει πολίτες για πταίσματα, επιπλέον δε η κατακράτηση του παραπτωματία “τζαμπατζή” δεν φαίνεται να δικαιολογείται νομικά. (Όμως νομικός δεν είμαι, κι εγώ αλλού τα διάβασα και ευχαρίστως να ακούσω τη γνώμη ειδικότερων).

Δυο λόγια για τα γουναράδικα...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...
Αρκετός θόρυβος έγινε στο Διαδίκτυο χτες για τη φράση “Ραντεβού στα γουναράδικα”, που χρησιμοποίησε προχτές σε αγόρευσή του στη Βουλή ο βουλευτής Καστοριάς του ΣΥΡΙΖΑ Βαγγέλης Διαμαντόπουλος. Παίρνω κι εγώ την αφορμή να γράψω δυο λόγια, έστω και με μια μικρή καθυστέρηση, μια και το θέμα αγγίζει τη φρασεολογία, που είναι ένα από τα κατεξοχήν ενδιαφέροντα του ιστολογίου, παρόλο που βρίσκομαι σε εξοχικό περιβάλλον και δεν έχω πρόχειρα τα βιβλία μου.
Καταρχάς, τι ακριβώς ειπώθηκε στην αγόρευση. Υπάρχει ένα βιντεάκι που παρουσιάζει το επίμαχο σημείο (εδώ, κάτω-κάτω) οπότε μπορούμε να το ακούσουμε, και η εξής μεταγραφή της αγόρευσης:

“Είμαστε αυτοί που θα ενώσουμε ξανά αυτόν τον κύκλο που έσπασε το σάπιο πολιτικό σας σύστημα: από το λαό στη Βουλή και ξανά στο λαό. Είμαστε έξω και ακούμε όλους αυτούς που δεν έχουν καταθέσεις, που δεν είναι στη λίστα Λαγκάρντ, που δεν έχουν να πληρώσουν το λογαριασμό του ρεύματος, του νερού, του τηλεφώνου, που δεν έχουν να ταΐσουν τα παιδιά τους. [...] Όλοι αυτοί μας λένε το εξής: Δεν εκβιάζονται, είναι αποφασισμένοι για ρήξη και ανατροπή. Έχουν την αποφασιστικότητα που θα πει αυτό που έλεγε και ο Άρης Βελουχιώτης όταν πήγαινε να δώσει τις μάχες για να ελευθερώσει αυτό τον τόπο: Ραντεβού στα γουναράδικα”.

Μου λένε πως ο κ. Πρετεντέρης, στο προχτεσινοβραδυνό δελτίο του Μέγκα, παρουσίασε τη φράση αυτή ως απειλή προς τους αντιπάλους, “θα σας γδάρουμε” και ως εμφυλιοπολεμικό κήρυγμα. Από τα συμφραζόμενα της ομιλίας του βουλευτή προκύπτει σαφώς ότι τη φράση τη λένε μεταξύ τους οι αποφασισμένοι, οπότε μια τέτοια ερμηνεία σαν του Πρετεντέρη είναι κακόβουλη, ακόμα κι αν δεν ξέρει κανείς τίποτε για την ιστορία του τόπου ή της φράσης.
Γι΄αυτό το τελευταίο, μπορούμε να πούμε δυο λόγια.

Καταρχάς, ο βουλευτής Καστοριάς, αν και αρμόδιος με το θέμα λόγω γουναράδων, κάνει ένα λαθάκι. Ο Άρης Βελουχιώτης δεν έλεγε, βέβαια, ραντεβού στα γουναράδικα, αλλά “Καλήν αντάμωση στα γουναράδικα”. Τη φράση αυτή την έλεγε συχνά και έχει καταγραφεί σε πολλές πηγές, ήταν αποχαιρετισμός προς συναγωνιστές αντάρτες, που ανήκαν σε άλλες μονάδες, όταν χωρίζονταν. “Πού θα ξανασυναντηθούμε;” είναι το υπόρρητο ή όχι ερώτημα. “Στα γουναράδικα” -δηλαδή, όλοι εμείς που έχουμε πάρει τα όπλα ενάντια στον κατακτητή, ξέρουμε πως η ζωή μας είναι υπό αίρεση.
Δεν είναι ακριβές αυτό που γράφεται κατά καιρούς, ότι η φράση του Άρη ειπώθηκε μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας -όπως είπα, ο Άρης την έλεγε συχνά και όχι μία φορά μόνο, την καταγράφει π.χ. ο Κοτζιούλας στο “Όταν ήμουν με τον Άρη”, όπου περιγράφονται περιστατικά του 1943-44. Είναι εντυπωσιακό ότι ο ιστότοπος 902.gr, που πρόσκειται στο ΚΚΕ, επιμένει ότι πρόκειται για μεταβαρκιζιανή φράση -δεν ξέρω αν από λάθος ή από δημιουργική επανεπεξεργασία της ιστορίας.
Όμως η φράση δεν είναι επινόηση του Βελουχιώτη, όσο κι αν αυτός την έκανε γνωστή με αποτέλεσμα να ακούγεται και στα χρόνια μας. Πρόκειται για παροιμιόμυθο. Δυστυχώς δεν έχω πρόχειρη τη συλλογή του Δ. Λουκάτου (Νεοελληνικοί παροιμιόμυθοι) και δεν μπορώ να ελέγξω αν τη συμπεριλαμβάνει, πάντως παραλλαγές της βρίσκω στις Παροιμίες του Νικολάου Πολίτη. Βρίσκω εκεί μια φράση που λεγόταν στη Σωζόπολη “Θ’ ανταμωθούμε στα κιουρτζίδικα” (ο τόπος της αγοράς, όπου και τα γουναράδικα). Πιο χαρακτηριστικά, βρίσκω μια πιο αναπτυγμένη παραλλαγή:

Τ’ αλεπόπουλα ρώτησαν την αλεπού, “Πού θ’ ανταμωθούμε;” “Εις του γούναρη την κάδη”.

Γούναρης, φυσικά, ο γουναράς. Και η κάδη είναι ο κάδος, όπου τα δέρματα μουλιάζουν σε διάφορα υγρά για να μαλακώσουν κατά την κατεργασία τους. Ο Πολίτης σημειώνει ότι υπάρχει μύθος πίσω από τη φράση: όταν η αλεπού ανάθρεψε τα παιδιά της και τα μεγάλωσε ώστε να μπορούν πια μόνα τους να φροντίζουν την τροφή τους, εκεί που αποχαιρετιόντουσαν τα αλεπόπουλα τη ρώτησαν πότε θα ξανασυναντηθούν -και εκείνη, πολύπειρη, έδωσε αυτή την απάντηση. (Να διορθωθεί λοιπόν κι αυτό που έγραψε η Αυγή, ότι ο παροιμιακός χαιρετισμός ήταν ανάμεσα σε αλεπούδες, κουνάβια και άλλα γουνοφόρα ζούδια: ανάμεσα στην αλεπού και στα παιδιά της είναι το σωστό).
Ο Πολίτης προσθέτει ότι τη φράση τη λένε χαριτολογώντας φίλοι που αποχωρίζονται και δεν έχουν προοπτική να συναντηθούν στο κοντινό μέλλον. Παραπέρα, παραθέτει πάμπολλες αντίστοιχες παροιμίες σε άλλες γλώσσες, αν και σε καμιά δεν υπάρχει η έννοια της αντάμωσης, απλώς η διαπίστωση ότι όλα τα αλεπουδοτόμαρα τελικά καταλήγουν στον γουναρά.
Φαίνεται μάλιστα ότι την παροιμιακή φράση δεν την είπε πρώτος ή δεν την έλεγε μόνο ο Βελουχιώτης. Από πληροφορίες του φίλου Εαρίωνα στη Λεξιλογία, την ίδια φράση τη χρησιμοποιούσε η παλιά κλεφτουριά επί Τουρκοκρατίας, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται στην πατριωτική πεζογραφία (Δημ. Φωτιάδης, Λάππας, Σταμέλος). Το θέμα αυτό θέλω να το ψάξω λίγο περισσότερο, αλλά καθόλου δεν το αποκλείω, αφού οι σχέσεις μεταξύ κλεφτουριάς και εθνικής αντίστασης είναι πολυποίκιλες και εντονότατες. Από την άλλη, αν λεγόταν από τους κλέφτες, μάλλον θα το επισήμαινε ο Πολίτης.
Πάντως, μετά τον Βελουχιώτη, η φράση πέρασε στο λεξιλόγιο της διωκόμενης αριστεράς, όπως διασώζει το παρακάτω απόσπασμα από τον Ριζοσπάστη (15.6.1947) που το εντόπισε πάλι ο Εαρίων: Γέμισε το πόρτο από εξόριστους… όσο πάνε και μαζεύονται περισσότεροι –εξόριστοι και ντόπιοι. Να χαιρετήσουν τους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ… Ο κόσμος από την προκυμαία χαιρετά… Προκυμαία και μαούνες ανταλλάσσουν ευχές. «Καλή αντάμωση»… Κι από τη μαούνα απαντούν: «Στα γουναράδικα». Είναι μια ευχή βγαλμένη από λαϊκή παροιμία. Την έλεγαν στον ΕΛΑΣ πριν από τις μάχες. Είναι κάτι σαν το «καλό βόλι» του 1821 και το «ψυχή βαθιά» της Αντίστασης. Συμβολίζει το θάρρος και την αυτοθυσία, την ελληνική παλληκαριά, την περιφρόνηση του θανάτου.
Νομίζω πως το απόσπασμα αυτό συνοψίζει πολύ καλά τη σημασία της φράσης όπως χρησιμοποιήθηκε, αλλά παραθέτω ένα ακόμα, από χρονογράφημα του Νίκου Παπαπερικλή (Φιλικού) στον Ριζοσπάστη, ο οποίος, αναθυμώντας το 1982 έναν παλιό του συναγωνιστή, γράφει:
Ορέ συναγωνιστή, λέει, χρόνια και ζαμάνια που έχουμε να ανταμώσουμε. Πώς μας τρώει και μας καταπίνει αυτή η απέραντη η Αθήνα! Κάποτε, θέλαμε δε θέλαμε, μας ένωνε ο φασισμός στη ρημάδα τη φυλακή, όπως οι αλεπούδες στα γουναράδικα.
Έχουμε δηλαδή μια παροιμιακή φράση που βασίζεται σε παροιμιόμυθο, που λεγόταν εδώ και αιώνες, κυρίως σαν αποχαιρετισμός φίλων (και ενδεχομένως από τους κλέφτες πριν το 1821) και την οποία συνήθιζε να τη λέει ο Άρης Βελουχιώτης όταν αποχαιρετιόταν με συναγωνιστές του στο βουνό. Εξαιτίας της χρήσης από τον Άρη Βελουχιώτη, η φράση ξανάγινε γνωστή και παροιμιακή, τώρα κυρίως μεταξύ των αριστερών.
Το θέμα τελειώνει θαρρώ εδώ, αλλά μια και είμαστε ιστολόγιο που λεξιλογεί, να επεκταθούμε λίγο. Η γούνα είναι λέξη μεσαιωνική, δάνειο από τα μεσαιωνικά λατινικά, κελτικής αρχής. Ο γουναράς ή γούναρης λέγεται και βυρσοδέψης, και ταμπάκης (τούρκικο, θαρρώ). Για την κατεργασία του δέρματος χρησιμοποιούσαν αρκετά δύσοσμα υλικά (ας πούμε, τα άφηναν δυο μέρες μέσα σε σκυλόσκατα) κι έτσι η γειτονιά των βυρσοδεψών, τα ταμπάκικα, έπρεπε να βρίσκεται στις παρυφές της πόλης. Όμως ήταν επάγγελμα επικερδές, ο δε Νικ. Πολίτης έχει και την παροιμία “Γουναράδες βρωμεροί – και στην τσέπη όλο φλουρί”, καθώς και διάφορες αντίστοιχες σε ευρωπαϊκές γλώσσες, που τις μεταφράζει, π.χ. βρωμερό τομαράκι, κουδουνιστό παραδάκι. Αυτά τα βρήκα καθώς έψαχνα στη συλλογή του Πολίτη για την παροιμία με τα γουναράδικα: έψαξα στην αλεπού (δεν ήταν εκεί), έψαξα στο λήμμα “γούνα”, χωρίς επιτυχία, τελικά το είχε στο λήμμα “ανταμώνω”!
Όσο για τη φράση του βουλευτή Διαμαντόπουλου, νομίζω ότι κακώς τράβηξε τόσο την προσοχή, ειδικά όταν στην ίδια συνεδρίαση ειπώθηκαν απρέπειες ολκής. Χτες υπήρξε και συνέχεια, αφενός αστεία και αφετέρου θρασεία. Αστεία από την βουλευτίνα Καστοριάς της Νέας Δημοκρατίας (χωρίς σχόλια) και θρασεία από τον εκπρόσωπο του φιλοναζιστικού κόμματος, ο οποίος αποκάλεσε ‘εμφυλιοπολεμικές’ τις εκφράσεις. Σημειώνω ότι πρόκειται για τον πολιτικό απόγονο εκείνων που έγραφαν στα επίσημα ανακοινωθέντα τους “Εκ των ημετέρων απώλειες: είς Γερμανός”! Ε, ναι, έτσι ίσως εξηγείται.

Ένα καλό πραξικόπημα;

του Νικου Σαραντακου...

Οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές στην πλατεία Ταχρίρ ξέσπασαν σε πανηγυρισμούς όταν άκουσαν τον στρατηγό αλ-Σίσι, Υπουργό Αμύνης και επικεφαλής των αιγυπτιακών ενόπλων δυνάμεων, να ανακοινώνει την ανατροπή του εκλεγμένου προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι.
Η εξέγερση είχε ξεκινήσει εδώ και αρκετές μέρες, με τη συμπλήρωση ενός χρόνου από την άνοδο του Μόρσι στην εξουσία. Οι εξεγερμένοι, που το κεντρικό τους σύνθημα ήταν η λέξη Ταμαρόντ (στα αγγλικά τη μεταφράζουν Rebel) μάζεψαν 22 εκατομμύρια υπογραφές ζητώντας την αποπομπή του Προέδρου και τον κάλεσαν να παραιτηθεί αλλιώς θα ξεκινούσαν εκστρατεία πολιτικής
απείθειας (αν μεταφράζεται έτσι το civil disobedience) ανυπακοής.
Την κρίσιμη στιγμή πέρασε στο προσκήνιο ο στρατός της Αιγύπτου και έδωσε τελεσίγραφο στον Μόρσι να σεβαστεί τη θέληση του λαού. Σε ένα προχτεσινό διάγγελμα ο πρόεδρος δεν έδειξε να συμβιβάζεται, οπότε χτες ο στρατός τον ανέτρεψε και όρισε προσωρινό πρόεδρο της χώρας τον Πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου, ανέστειλε το Σύνταγμα και ανάγγειλε πρόωρες βουλευτικές και προεδρικές εκλογές.
Ο Μόρσι ήταν μέλος των Αδελφών Μουσουλμάνων, ενός από τα δύο ισλαμικά κόμματα της Αιγύπτου (ακριβέστερα, το πολιτικό κόμμα που εκφράζει την οργάνωση λέγεται Κόμμα Δικαιοσύνης και Ελευθερίας). Βγήκε με μικρή διαφορά νικητής στις περυσινές εκλογές, μετά βίας 51% -αντίπαλός του ήταν ο τελευταίος πρωθυπουργός του Μουμπάρακ, ο Αχμέντ Σαφίκ. Στον πρώτο γύρο είχαν πάρει μέρος 12 υποψήφιοι, πέντε από τους οποίους είχαν πάρει διψήφια ποσοστά. Ο Μόρσι πήρε 25%, ο Σαφίκ 24%, τρίτος ένας κοσμικός υποψήφιος, κυνηγημένος από τον Μουμπάρακ, με 21%. Ο Μόρσι άλλωστε δεν ήταν η πρώτη επιλογή του κόμματός του -αρχικά είχε υποβάλει υποψηφιότητα ένας άλλος, δημοφιλέστερος, ισλαμιστής υποψήφιος, ο Ελ Σατέρ, ο οποίος όμως αποκλείστηκε από την Εκλογική Επιτροπή, διότι είχε φυλακιστεί από το καθεστώς Μουμπάρακ, κι έτσι πήρε τη θέση του ο Μόρσι, που δεν είχε μεγάλη ανάμιξη ως τότε με την ενεργό πολιτική, ήταν ένας αμερικανοσπουδαγμένος πλούσιος επιχειρηματίας. Άλλοι υποψήφιοι, όπως ο γνωστός στη Δύση Ελ-Μπαραντέι, πρώην πρόεδρος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, αποσύρθηκαν αυτόβουλα, βλέποντας ότι δεν έχουν τύχη.

Ο Μόρσι στον πρώτο χρόνο της προεδρίας του πήρε μερικές αυταρχικές αν και νομιμοφανείς αποφάσεις, ενώ στα τέλη του 2012 παρουσίασε σχέδιο Συντάγματος που επικρίθηκε από τους αντιπάλους του ότι ανοίγει το δρόμο σε θεοκρατική διακυβέρνηση. Στις 15 Δεκεμβρίου 2012 το νέο Σύνταγμα εγκρίθηκε με δημοψήφισμα. Η οικονομική κατάσταση στην Αίγυπτο επιδεινώθηκε στη διάρκεια της θητείας του, η Αίγυπτος ζήτησε τη βοήθεια του ΔΝΤ, ενώ σε εσωτερικό επίπεδο είναι γεγονός ότι πήρε κάποια μέτρα που κινούνταν στην κατεύθυνση της ισλαμοποίησης της κοινωνίας, αλλά όχι μέτρα μεγάλης εμβέλειας (π.χ. αντικατέστησε τον διευθυντή της Όπερας του Καΐρου ή έκλεισε μια σχολή μπαλέτου, κυνήγησε έναν κωμικό της τηλεόρασης, τέτοια). Πάντως, δεν νομίζω ότι εφάρμοσε κάποιο γενικευμένο σχέδιο ισλαμοποίησης. Άλλωστε η κυβέρνησή του δεν ήταν μονοκομματική ή αμιγώς πολιτική, ο στρατηγός αλ-Σίσι που έβγαλε το διάγγελμα χτες είναι επίσης υπουργός Άμυνας.
Με δυο λόγια, ένας πρόεδρος που φαίνεται να εμφορείται από μια αντιδραστική ιδεολογία, που αναδείχτηκε ύστερα από ελεύθερες μεν αλλά προβληματικές εκλογές, με μικρή διαφορά, που δεν είχε και πολλά΄θετικά να επιδείξει κατά τη θητεία του, που πήρε αυταρχικά μέτρα.
Παρ’ όλ’ αυτά, αυτό που έγινε χτες στην Αίγυπτο δεν παύει να είναι στρατιωτικό πραξικόπημα. Ο Μόρσι δεν ανατράπηκε από τη λαϊκή εξέγερση του Ταμαρόντ, απλώς οι ένοπλες δυνάμεις, που ποτέ δεν είχαν χάσει την εξουσία, αποφάσισαν να τον θυσιάσουν. Είναι αλήθεια ότι εντυπωσιακά μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Αιγύπτου υποστήριξε την εξέγερση, αλλά ο ρόλος του στρατού δεν είναι να διερμηνεύει το λαίκό αίσθημα. Βλέπω κάποια αναντίρρητα θετικά στις χτεσινές εξελίξεις (π.χ. ότι εκλείπει ένας υποστηρικτής των ισλαμιστών ανταρτών στον εμφύλιο της Συρίας) αλλά δεν μπορώ να συμμεριστώ τον ενθουσιασμό των μεγαλοδημοσιογράφων των καναλιών ή ορισμένων φίλων μου στο Φέισμπουκ.
Μπορεί το χτεσινό πραξικόπημα να είναι “καλό”, αλλά για μένα, στην καλύτερη περίπτωση, και δεν είμαι βέβαιος γι’ αυτό, είναι το μη χείρον. Κάποιοι το παρομοίασαν με το κίνημα του 1909 στο Γουδί, το οποίο βέβαια δεν ήταν ακριβώς πραξικόπημα, μάλλον προνουντσιαμέντο (δεν ανέτρεψε τον ανώτατο άρχοντα, δεν διέλυσε τη Βουλή, δεν ανέστειλε το Σύνταγμα) αλλά και το Γουδί άνοιξε το δρόμο για τόσα πραξικοπήματα και δικτατορίες, δεν ήταν σκέτη ευλογία.
Και την ίδια στιγμή ένας κακομοίρης περιμένει αποκλεισμένος στο τράνζιτ του Σερεμέτιεβου ενώ ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται να επιδίδονται σε παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Τα γεγονότα μπορεί να είναι άσχετα με τα τεκταινόμενα στην Αίγυπτο, αλλά ούτε κι αυτά με κάνουν αισιόδοξο. Έγραψα το άρθρο φροντίζοντας να παραθέσω πιο πολύ κάποια στοιχεία και λιγότερο τις απόψεις μου, απέφυγα μάλιστα να θίξω κάποια θέματα, περιμένοντας ν’ ακούσω τα δικά σας σχόλια.
Ήταν καλό το πραξικόπημα;

Θα κάνει την Ελλάδα αγνώριστη: υπόσχεση ή απειλή;

ΧείριστοΆριστο 

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...

Κατά την παρθενική συνεδρίαση του νέου υπουργικού συμβουλίου της δικομματικής πλέον κυβέρνησης, ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς είπε, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, ότι η κυβέρνησή του θα δώσει προτεραιότητα στις “μεγάλες αλλαγές που θα κάνουν την Ελλάδα όπως τη θέλουμε, αγνώριστη”. Η διατύπωση αυτή είναι ελαφρώς παρεξηγήσιμη, και θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί αν πρόκειται για υπόσχεση ή για απειλή, όπως με εκείνον τον αμφίσημο χρησμό που είχε δώσει του Μαντείου των Δελφών στον Κροίσο της Λυδίας, ότι αν διαβεί τον ποταμό Άλυ θα καταλύσει ένα μεγάλο βασίλειο. Έσπευσε κι αυτός να κηρύξει τον πόλεμο στον Κύρο της Περσίας και ο χρησμός βγήκε αληθινός -μόνο που το μεγάλο βασίλειο που καταστράφηκε ήταν το δικό του. Κάπως παρόμοιο είναι και το ανέκδοτο με εκείνον που, κάνοντας τον απολογισμό από έναν χρόνο εντατικού παιχνιδιού στο χρηματιστήριο, διαπίστωσε ότι βρέθηκε με μια μικρή περιουσία. Ακούγεται καλό -μέχρι να διευκρινιστεί πως όταν ξεκίνησε να παίζει είχε μια μεγάλη περιουσία.
Έτσι και με την αγνώριστη Ελλάδα. Αγνώριστη προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο; (Ας αφήσουμε κατά μέρος ότι και το καλύτερο δεν είναι απόλυτο, αυτό που είναι καλό για τους μεν είναι φριχτό για τους δε). Είναι περίεργο, αλλά από τις φράσεις που έχουμε για τη ριζική, θεαματική αλλαγή, κάποιες χρησιμοποιούνται περισσότερο για θετική μεταβολή και κάποιες άλλες περισσότερο για αρνητική. Κι έτσι, όταν λέμε ότι κάποιος “έγινε αγνώριστος” συνήθως υπονοούμε αλλαγή προς το χειρότερο, όπως θα σας πείσει μια αναζήτηση στα σώματα κειμένων. Λέγεται φυσικά και για αλλαγή προς το καλύτερο, αλλά κυρίως για επιδείνωση το χρησιμοποιούμε, είτε παροδική είτε μόνιμη.
Όταν, ας πούμε, ο εκφωνητής που περιγράφει τον ποδοσφαιρικό αγώνα πει ότι ο τάδε παίχτης “είναι αγνώριστος σήμερα”, στο 90% των περιπτώσεων εννοεί ότι παίζει πολύ χειρότερα από το επίπεδο που μας έχει συνηθίσει, πολύ σπάνια να το πει για έναν παίχτη που κάνει το παιχνίδι της ζωής του. (Πιο σαφώς βέβαια αυτό δηλώνεται, ειδικά σε αθλητικά συμφραζόμενα, με το “είναι σκιά του εαυτού του”).
Παρόμοια, όταν όμως λέμε στον συνομιλητή μας “Δεν σε αναγνωρίζω!” εκφράζουμε τη δυσαρέσκεια και την κατάπληξή μας για την ασυνήθιστη και αλλαγμένη προς το χειρότερο συμπεριφορά του, σχεδόν ποτέ δεν το λέμε με θετική απόχρωση.

Από την άλλη πλευρά, όταν λέμε ότι κάποιος “έγινε άλλος άνθρωπος” ή “γίνεται άλλος άνθρωπος”, συνήθως υπονοούμε μεταβολή προς το (πολύ) καλύτερο, παρόλο που η διατύπωση καθαυτή (ή: καθαυτήν αν είστε πουρίστας) δεν δίνει κάποια νύξη.Κάπως ανάλογο και το βιβλικό “απεκδυσάμενοι τον παλαιόν άνθρωπον”: βελτίωση υπονοεί παρόλο που δεν το λέει καθαρά.
Είχε και άλλες δύο παρόμοιες διατυπώσεις η ομιλία του πρωθυπουργού, που επιδέχονται δύο ερμηνείες. “Αυτό που κάνουμε δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα”, ήταν η πρώτη από αυτές. Εννοεί τάχα το 27% της ανεργίας, τα πέντε ή έξι χρόνια ύφεσης, την κατακόρυφη πτώση του βιοτικού επιπέδου ή τις μεταρρυθμίσεις που υπόσχεται; Και, παρομοίως: “να δώσουμε προοπτικές στη νέα γενιά, τέτοιες που δεν τις είχε ποτέ”. Είχε όμως καλύτερες ή χειρότερες;
Φυσικά, όταν ένας πολιτικός παρουσιάζει το πρόγραμμά του πάντα υπόσχεται το καλύτερο για όλους (όσο κι αν αυτό είναι ανέφικτο), οπότε ξέρουμε πως ο κ. Σαμαράς για υπόσχεση το εννοούσε ότι θα κάνει την Ελλάδα αγνώριστη. Αν ένας πολιτικός είχε σκοπό να κάνει τη χώρα αγνώριστη προς το χειρότερο, δεν θα το έλεγε μπροστά στις κάμερες –το άρθρο απλώς επισημαίνει τις ασάφειες, τις αμφισημίες και τα πολλαπλά νοήματα, που μπορεί κανείς να τα εκμεταλλευτεί για χαριτολογήματα, ανέκδοτα κτλ. (ας πούμε, αν σας τύχει το τζίνι με τις τρεις ευχές πρέπει να είστε πολύ προσεχτικοί: αν ζητήσετε να γίνει π.χ. το σπίτι σας αγνώριστο, υπάρχει φόβος να το μετανιώσετε).
Όσο για τη σύνθεση της νέας κυβέρνησης, τα είπαμε και σε συζητήσεις άλλων θεμάτων χτες και προχτές. Δεν θα σταθώ σε πρόσωπα, παρόλο που ο πειρασμός είναι μεγάλος, αλλά θα επισημάνω δυο στοιχεία που μου έκαναν αλγεινή εντύπωση.
Λέμε ότι η κυβέρνηση αυτή θα κάνει πρωτοφανή πράγματα, θα ξεκόψει μια και καλή από τις κακές συνήθειες του παρελθόντος, και άλλα τέτοια ηχηρά, κι όμως, από τα 42 συνολικά μέλη της (αν μέτρησα καλά) βρίσκω τουλάχιστον δέκα που είναι γόνοι βουλευτών και υπουργών -όχι και το καλύτερο μήνυμα για μια κυβέρνηση που υπόσχεται αξιοκρατία και πάταξη της οικογενειοκρατίας! Θα μου πείτε ότι ζητάω πολλά όταν στην πολύ πρόσφατη ιστορία της η χώρα μας φορτώθηκε πρωθυπουργούς που το βασικό τους προσόν ήταν το επώνυμό τους, αλλά όταν κάποιος επαγγέλλεται μια νέα αρχή πρέπει να το δείχνει και έμπρακτα.
Το χειρότερο: και πάλι, η νέα κυβέρνηση Σαμαρά συνεχίζει το άθλιο παράδειγμα της προηγούμενης και περιλαμβάνει ελάχιστες γυναίκες: 4 στις 42, αν μέτρησα καλά. Θα μου πείτε ότι υπάρχει βελτίωση ως προς την προηγούμενη (όπου είχαμε μόλις 2 γυναίκες), αλλά θα σας απαντήσω ότι αν μετρήσουμε μόνο τους υπουργούς (δηλαδή όχι υφυπουργούς και αναπληρωτές) έχουμε επιδείνωση, αφού πριν είχαμε 1 γυναίκα σε σύνολο 17 υπουργών ενώ τώρα έχουμε 1 σε 19, δηλαδή το ποσοστό μειώθηκε, από 5.9% σε 5.3%, που είναι ντροπιαστικά χαμηλό (για να μην πούμε και για τη βαρύτητα των υπουργείων).
Αν κάνουμε μια σύγκριση με άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης (γιατί με τη βόρεια Ευρώπη υπάρχει φόβος να πάθουμε κατάθλιψη), βρίσκουμε τα εξής:
* Η Πορτογαλία έχει 12 υπουργούς, από τους οποίους 2 γυναίκες. 2 στους 12 είναι 16.7%, πολύ πάνω από το θλιβερό 5.3% το δικό μας.
* Η Ισπανία έχει 14 υπουργούς, από τους οποίους 4 γυναίκες. Ποσοστό 28,6% περίπου. Μία από τις υπουργούς είναι και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.
* Η Ιταλία έχει 23 υπουργούς, από τους οποίους 7 γυναίκες. Ποσοστό 30,4%, λίγο καλύτερο από των Ισπανών και απείρως καλύτερο από το απαράδεκτο δικό μας.
Προσέξτε ότι διάλεξα χώρες μεσογειακές, που επίσης αντιμετωπίζουν πολλαπλά προβλήματα και έχουν μπει σε μνημόνιο ή άλλα έκτακτα προγράμματα. Κι όμως, εκεί οι γυναίκες έχουν τριπλάσια ως πενταπλάσια και εξαπλάσια (αναλογικά) συμμετοχή απ’ ό,τι σε μας. Είναι να νιώθεις ντροπή.
Κρίνοντας την προηγούμενη κυβέρνηση Σαμαρά είχα γράψει ότι “κανονικά, κάτι τέτοιο” (δηλαδή η ντροπιαστική υποεκπροσώπηση των γυναικών) “θα έπρεπε να απαγορεύεται από το Σύνταγμα”. Ξέρω ότι υπάρχουν και αντίθετες απόψεις στις ιδέες για καθιέρωση ποσόστωσης, τα έχουμε ξανασυζητήσει άλλωστε. Και ξέρω κι ότι ακόμα κι αν υπήρχε ποσόστωση, θα βρίσκονταν τρόποι καταστρατήγησής της (π.χ. αν έπρεπε το 1/3 των υπουργών να είναι γυναίκες, μπορεί να βλέπαμε διακοσμητικά Υπουργεία για να συμπληρωθεί η ποσόστωση). Όμως, εξακολουθώ να είμαι πεπεισμένος ότι μόνο θετικά μπορεί να έχει η καθιέρωση ποσόστωσης για τις γυναίκες στα αιρετά αξιώματα. Και εξακολουθώ να λυπάμαι βαθύτατα που η νέα κυβέρνηση εξακολουθεί το ιδιότυπο απαρτχάιντ κατά των γυναικών.
Τουλάχιστον, αν καθιερωνόταν η ίση εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών μπορεί να μην γινόταν η Ελλάδα αγνώριστη, αλλά η πολιτική μας ζωή θα μεταμορφωνόταν -προς το καλύτερο, σίγουρα!