Τα κεφτεδάκια του Ikea, η Λετονία και ο Μπάμπης!

 Στέλιος Ελληνιάδης, απο τον Δρομο της Αριστερας...

Κι όμως, έχουν μεγάλη σχέση μεταξύ τους αυτά τα φαινομενικά ανόμοια «στοιχεία».

Για να στηρίξει την καταστροφή της Ελλάδας, ο Μπάμπης επικαλείται την περίπτωση της Λετονίας σαν μοντέλο διαχείρισης μιας οικονομικής κρίσης, που αν είχε εφαρμοστεί στην Ελλάδα από την αρχή θα έδινε λύση και στο «ελληνικό πρόβλημα». Αυτό που παραλείπει να πει είναι τι συνέβη στη Λετονία που έχασε βίαια το 25% του ήδη μικρού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της και τι βιώνει ο λαός στη Λετονία που εξαθλιώνεται και ξενιτεύεται μαζικά. Δηλαδή, την ουσία, για το καλό ποίων εφαρμόστηκε το αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας στη μικρή χώρα της Βαλτικής.
Η Λετονία ξεπούλησε τα πάντα μέσα σε μια σχεδόν εικοσαετία από την απόσχισή της από την καταρρέουσα Σοβιετική Ένωση. Έκλεισε τις παραγωγικές της μονάδες, παραδόθηκε στις εισαγωγές προϊόντων και εξαρτήθηκε από τους ισχυρούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μεγάλη μερίδα απ’ αυτό το «πάρτε τα όλα» απέκτησε η Σουηδία που έβαλε χέρι στις τράπεζες και προώθησε μια άνευ προηγουμένου φούσκα ενυπόθηκου δανεισμού, η οποία κατέληξε στη αποδομητική κρίση του 2008 που διέλυσε την οικονομία της Λετονίας. Όμως, για να μην φορτωθούν τη χασούρα οι σουηδικές τράπεζες και για να μην στερηθεί το Ikea το ξύλο από τα δάση που με μεγάλη φροντίδα αναπτύχθηκαν και συντηρήθηκαν στα σοβιετικά χρόνια, έπρεπε το βάρος της κρίσης να φορτωθεί αποκλειστικά στις πλάτες του λαού της Λετονίας. Εξάλλου, ενδιαφερόμενοι δεν ήταν μόνο οι Σκανδιναβοί, αλλά και οι ολιγάρχες, από τη Δύση και την Ανατολή, που προτιμούσαν τη Λετονία για να ξεπλένουν το άφθονο μαύρο χρήμα που γεννάει ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός της πλήρους ασυδοσίας του κεφαλαίου.
Έτσι, η Λετονία ξεπέρασε και την Κύπρο σε «καταθέσεις» και, αναλογικά, πλησίασε την Ελβετία σαν φορολογικός παράδεισος. Η έλλειψη κανόνων, ή μάλλον η εφαρμογή ελαστικότατων κανόνων, επέτρεπε στους ιθύνοντες να ορίζουν το ύψος των επιτοκίων καταθέσεων ανάλογα με τον «πελάτη» προσελκύοντας έτσι όλο και περισσότερο μαύρο χρήμα από λαθρεμπόριο πετρελαίου, χρυσού, πολύτιμων λίθων, λαδώματα, αδιαφανείς συναλλαγές και κάθε είδους ληστείες και «ληστείες».
Με πρόσχημα την ανάπτυξη, κάθε νόμος και κάθε θεσμός προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων καταργήθηκε. Η εργασία διέπεται από καθεστώς που παραπέμπει σε εποχές δουλείας.
Όλη αυτή η λεηλασία, που αποκαλείται «απελευθέρωση», εμφανιζόταν σαν οικονομικό θαύμα, μέχρι που με ένα μεγάλο μπραφ έγινε συντρίμια. Αλλά με τα ίδια αφεντικά, οι πολιτικές εξόδου από την κρίση δεν θα μπορούσαν να διαφέρουν. Σε μια εικοσαετία, η Λετονία, με μόνο 9% δημόσιο χρέος, έχασε το μισό πληθυσμό της! Από 2,7 εκατομμύρια το 1991 έπεσε στα 2,08 το 2010. 620.000 άνθρωποι λιγότεροι, δηλαδή μείωση πάνω από 20% του πληθυσμού της! Είναι δε ευρέως διαδεδομένο ότι η στατιστική υπηρεσία «έπαιξε» με τα νούμερα, στην απογραφή του 2010, για να μην φανεί ότι ο πραγματικός πληθυσμός έχει πέσει κάτω από το ψυχολογικό όριο των 2 εκατομμυρίων ατόμων. Για λόγους στοιχειώδους επιβίωσης, παρ’ όλο που στην Ευρώπη η κρίση δεν αφήνει πολλά περιθώρια για την εξεύρεση μιας ικανοποιητικής εργασίας, πολίτες με υψηλό επίπεδο κατάρτισης, κληρονομιά από τη Σοβιετική Ένωση, εγκαταλείπουν την όμορφη πατρίδα τους, για μια οποιαδήποτε εργασία στη Σκανδιναβία και την κεντρική Ευρώπη, χάνοντας η χώρα τα καλύτερα μυαλά της. Και παρ’ όλο που η έξοδος ιδίως των νέων συνεχίζεται, η επίσημη ανεργία στο εσωτερικό είναι κοντά στο 15%.
Η φτώχεια είναι τόσο μεγάλη και εκτεταμένη που τίναξε στον αέρα τη δημογραφική ισορροπία της Λετονίας. Μετά την ανεξαρτησία, ελαττώθηκε δραματικά ο αριθμός των γεννήσεων στη χώρα, από τις 42 χιλιάδες γεννήσεις το 1987, περιορίστηκε στις 18 χιλιάδες το 2010! Ο λαός συρρικνώνεται ακολουθώντας την τύχη των δασών της χώρας που έχουν υψηλής ποιότητας δέντρα, αλλά λόγω των κλιματολογικών συνθηκών δεν μπορούν να αναπαραχθούν σε λιγότερο από πενήντα χρόνια. Η Λετονία ήδη κατέκτησε την πρώτη θέση σε αυτοκτονίες στην Ευρώπη και μαστίζεται από αλκοολισμό και βίαιη εγκληματικότητα εξαιτίας των τεράστιων ανισοτήτων που εντείνονται σε βάρος του λαού της.
Στη Λετονία επικρατεί πλέον η αντίληψη «λιγότεροι άνθρωποι, λιγότερα προβλήματα», όπως γράφουν –αποδοκιμαστικά- δύο γνωστοί οικονομολόγοι που παρέχουν συμβουλές σε υψηλό κυβερνητικό επίπεδο, ο Michael Hudson, καθηγητής Οικονομικών, διευθυντής Έρευνας στη Νομική Σχολή στη Ρίγα και ο Jeffrey Sommers, επισκέπτης καθηγητής στη Σχολή Οικονομικών της Στοκχόλμης στη Ρίγα.
Βέβαια, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, οι εταίροι, οι τραπεζίτες και οι ολιγάρχες είναι ενθουσιασμένοι με τα κατορθώματά τους. Όπως και ο ανεκδιήγητος Σουηδός Anders Aslund, ξεχασμένος από τη δεκαετία του 1990 που υποστήριζε την πλήρη απορρύθμιση της Ρωσίας με τα γνωστά γελτσινικά αποτελέσματα. Ο ασθενής μπορεί να απέθανε, αλλά η εγχείρηση πέτυχε. Τώρα δε, που η Κύπρος ναυάγησε στη Μεσόγειο, η Λετονία είναι ακόμα πιο χρήσιμη για να φυλάει τον πλούτο από το πλιάτσικο που γίνεται ειδικά σε χώρες ανοχύρωτες όπως η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Πορτογαλία.
Και κάτι ακόμα. Για να χειραγωγηθεί ο λαός, παίχτηκε πολύ καλά το χαρτί του εθνικισμού. Ο αντιρωσισμός κρατήθηκε σε πολύ υψηλούς τόνους, ακόμα και με αναβίωση του νεοναζισμού, προκειμένου οι πολίτες φοβισμένοι και αποπροσανατολισμένοι να ανέχονται τη λεηλασία. Η υπεράσπιση των εργασιακών δικαιωμάτων και η αντίδραση στο ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου ταυτίστηκε με τον προαιώνιο εχθρό, κι ας είναι πρώτοι οι Ρώσοι ολιγάρχες, οι μαφιόζοι που στέλνουν για ασφάλεια τη λεία τους στα τραπεζικά θησαυροφυλάκια της Λετονίας.
«Η Λετονία επέστρεψε στις αγορές», γράφει ο «απληροφόρητος» Μπάμπης Παπαδημητρίου στην Καθημερινή (26 Φεβ. 2013). Κι αυτό επιθυμεί για την Ελλάδα. Άλλη μια χώρα που θα τρώει αδιαμαρτύρητα τα νοθευμένα κεφτεδάκια του Ikea και θα τα πληρώνει με δύο εκατομμύρια άνεργους, 22 αεροδρόμια, μία Χαλκιδική, τρεις τράπεζες, μερικά νησάκια, τις ακτές του Σαρωνικού και όλο το νερό της χώρας, μετρητοίς. Μπαμπιστάν, δηλαδή!

Στέλιος Ελληνιάδης

Η λιτότητα δεν έπιασε τόπο πουθενά...

του Paul Krugman ,  ΤΟ ΒΗΜΑ - ΤΗΕ ΝΕW YORK TIMES...

Πριν από τρία χρόνια ένα φρικτό πράγμα συνέβη στην αμερικανική και ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική. Αν και το χειρότερο μέρος της οικονομικής κρίσης είχε παρέλθει, οι οικονομίες  και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού παρέμεναν σε βαθιά ύφεση, με πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας. Και όμως οι παγκόσμιες ελίτ αποφάσισαν μαζικά ότι η ανεργία δεν αποτελεί πια κρίσιμο ζήτημα και ότι η μείωση των ελλειμμάτων των εθνικών προϋπολογισμών ήταν η πρωταρχική προτεραιότητα.

Οι υπέρμαχοι της λιτότητας προσπαθούν τώρα απεγνωσμένα να βρουν παραδείγματα όπου η λιτότητα έπιασε τόπο: διότι υποσχέθηκαν ότι αυτή πολιτική περικοπών θα ανέκοπτε την πορεία της κρίσης και θα οδηγούσε σε ευημερία.

Η έρευνα ξεκίνησε με τον φλερτ μεταξύ των υπέρμαχων της λιτότητας και της Ιρλανδίας. Η οποία προέβη σε σκληρές περικοπές όταν έσκασε η φούσκα με τα στεγαστικά της δάνεια και η οποία για λίγο καιρό θεωρούνται κορυφαίο παράδειγμα.

Σύμφωνα με τον Ζαν Κλοντ Τρισέ, η Ιρλανδία ήταν πρότυπο  για όλα τα χρεωμένα κράτη της Ευρώπης. Οι αμερικανοί συντηρητικοί πήγαν και παραπέρα, λέγοντας ότι ίσως η Ιρλανδία να αποτελεί παράδειγμα και για την Αμερική. Οταν έκανε αυτή τη δήλωση ο Τρισέ η ανεργία της Ιρλανδίας ήταν στο 13,3%, όμως σήμερα βρίσκεται στο 14,6%, έχοντας πέσει ελαφρά από πέρυσι.

Μετά την Ιρλανδία ήρθε η Βρετανία, όπου μια κυβέρνηση των Συντηρητικών στράφηκε στη λιτότητα στα μέσα του 2010, επηρεασμένη εν μέρει από τη θεώρηση ότι οι ιρλανδικές πολιτικές ήταν τεράστια επιτυχία.

Αντίθετα με την Ιρλανδία, η Βρετανία δεν είχε ιδιαίτερους λόγους να επιβάλει λιτότητα: όπως κάθε άλλο ανεπτυγμένο κράτος που εκδίδει το εθνικό του νόμισμα, είναι ακόμη ικανό να δανείζεται με  ιστορικά χαμηλά επιτόκια. Παρ' όλα αυτά ο πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον επέμεινε ότι μόνο μια γερή δημοσιονομική συρρίκνωση θα καθησύχαζε τους δανειστές και θα τόνωνε την οικονομία.

Αυτό που συνέβη ήταν ένα οικονομικό τέλμα. Πριν από τη στροφή στη λιτότητα, η Βρετανία ανέκαμπτε λίγο πολύ συντονισμένα με τις ΗΠΑ. Εκτοτε η αμερικανική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται, αν και πιο αργά από ό,τι θα θέλαμε - αλλά η οικονομία της Βρετανίας δεν κινείται καθόλου.

Σε αυτό το σημείο θα μπορούσε κανείς να περιμένει τους υπέρμαχους της λιτότητας να εξετάσουν την πιθανότητα κάτι να πηγαίνει στραβά με την ανάλυση και τις οικονομικές τους συνταγές. Ομως, όχι. Αρχισαν να ψάχνουν για νέους ήρωες και τους βρήκαν στις μικρές χώρες της Βαλτικής, συγκεκριμένα τη Λετονία, ένα κράτος που φαντάζει εξαιρετικά μεγάλο στην φαντασία των υπέρμαχων ης λιτότητας.

Σε ένα επίπεδο αυτό είναι κάπως αστείο: οι πολιτικές λιτότητες έχουν εφαρμοστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη ωστόσο  το καλύτερο παράδειγμα επιτυχίας που μπορεί να βρεθεί βρίσκεται σε ένα κράτος με λιγότερους κατοίκους από ό,τι για παράδειγμα το Μπρούκλιν. Και όμως, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εξέδωσε δύο εκθέσεις για την λετονική οικονομία και βοηθούν πραγματικά να δούμε την όλη ιστορία με την κατάλληλη προοπτική.

Για να είμαστε δίκαιοι με τους Λετονούς, έχουν κάτι για να υπερηφανεύονται. Αφότου βίωσαν μια οικονομική κατάπτωση παρόμοια με της Μεγάλης Υφεσης, η οικονομία τους σημειώνει δύο χρόνια συνεχούς ανάπτυξης και μείωσης της ανεργίας. Ωστόσο, παρά την ανάπτυξη, έχουν ανακτήσει μόνο μέρος του χαμένου εδάφους όσον αφορά το ΑΕΠ τους ή τα ποσοστά ανεργίας - που βρίσκονται περίπου στο 14% ακόμη. Αν αυτή είναι η ιδέα που έχουν οι υπέρμαχοι της λιτότητας  για ένα οικονομικό θαύμα, τότε πράγματι είναι παιδιά ενός κατώτερου Θεού.

Α, και αν είναι να αναφέρουμε τις περιπτώσεις μικρών κρατών ως απόδειξη για το ποιες οικονομικές πολιτικές λειτουργούν, ας μην ξεχνάμε το πραγματικό οικονομικό θαύμα της Ισλανδίας - ένα κράτος που βρισκόταν στο επίπεδο του μηδενός της χρηματοπιστωτικής κρίσης, το οποίο όμως χάρη στην υιοθέτηση ανορθόδοξων πολιτικών έχει ανακάμψει σχεδόν πλήρως.

Τι διδασκόμαστε λοιπόν από αυτή την μάλλον αξιοθρήνητη αναζήτησης για ιστορίες επιτυχίας της λιτότητας; Διδασκόμαστε ότι το δόγμα που έχει κυριαρχήσει στους διάλογους της παγκόσμιας οικονομικής ελίτ τα τελευταία τρία χρόνια είναι λάθος από όποια πλευρά και αν το εξετάσει κανείς. 

Οχι μόνο μας εξουσιάζουν φόβοι ανύπαρκτων απειλών, μας έχουν υποσχεθεί και ανταμοιβές που δεν έχουν έρθει και δεν θα έρθουν ποτέ. Είναι καιρός να αφήσουν στην άκρη την εμμονή για την μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και να επανέλθουμε στην αντιμετώπιση του πραγματικού προβλήματος - δηλαδή της των απαράδεκτα υψηλών ποσοστών ανεργίας.

Οι Βαλτικές Τίγρεις και η «Επιτυχία» της Εσωτερικής Υποτίμησης...

Η Αυγή online...

Του ΓΑΒΡΙΗΛ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗ
Εδώ και καιρό από τους διεθνείς αναλυτές φιλοτεχνείται η εικόνα κάποιων χωρών, στις οποίες επιβλήθηκε με ιδιαίτερη ένταση η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης, ως υποδείγματα επιτυχίας. Οι χώρες της Βαλτικής αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά τέτοια παραδείγματα χωρών, οι οποίες έκαναν υπομονή και αντιμετώπισαν τις πολιτικές εντατικής λιτότητας με στωικότητα και σήμερα είναι έτοιμες να δρέψουν τους καρπούς των κόπων τους. Οι -εντός Ελλάδας- θιασώτες της μνημονιακής πολιτικής αναφέρονται συχνά σε αυτά τα δημοσιεύματα προσπαθώντας να εκμαιεύσουν τη συναίνεση της ελληνικής κοινωνίας, υποσχόμενοι ένα «καλύτερο μέλλον».
Ας δούμε πρώτα την περίπτωση της Λετονίας. Πριν από λίγο καιρό, ένα πολύ σημαντικό think tank του νεοφιλελευθερισμού που ασκεί σημαντική επιρροή στη χάραξη πολιτικών, το Peterson Institute for International Economics, εξέδωσε μία μελέτη με τίτλο “How Latvia came through the Financial Crisis” (ένας εκ των δύο συγγραφέων είναι ο πρωθυπουργός της Λετονίας) στην όποια, η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης παρουσιάζεται ως μία επιτυχία. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, για το 2011 οι ρυθμοί μεγέθυνσης θα πλησιάσουν το 4% ενώ η ανεργία από 20% στις αρχές του 2010, μειώνεται στο 14,4% το 2011. Η επιτυχία βασίζεται, σύμφωνα με τους συγγραφείς στο γεγονός ότι διατηρήθηκε η σύνδεση της ισοτιμίας του λετονικού νομίσματος με το ευρώ και δεν ασκήθηκαν επεκτατικές νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές που θα προκαλούσαν υποτίμηση, η οποία με τη σειρά θα είχε καταστροφικές συνέπειες στους ισολογισμούς των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και των τραπεζών.
Ασκώντας κριτική στα παραπάνω επιχειρήματα είναι σημαντικό να τονίσουμε (ακολουθώντας το άρθρο του M. Weisbrot στον Guardian¹) πως η Λετονία είδε το ΑΕΠ της να μειώνεται κατά 24% μέσα σε δύο έτη (2008-2009), ενώ η ανεργία αυξήθηκε από 5,3% το 2007 σε πάνω από 20% το 2010. Επομένως είναι κάπως προκλητικό μία μικρή ανάκαμψη της οικονομίας να λογίζεται ως «επιτυχία» της ακολουθούμενης πολιτικής. Η εσωτερική υποτίμηση, η οποία είναι η πολιτική κατά την οποία η ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία παραμένει σταθερή, ενώ η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία μειώνεται μέσω της πίεσης σε μισθούς και εργατικό κόστος, έχει όμως αποτύχει στη Λετονία αφού η όποια ανάκαμψη δεν βασίζεται στην αύξηση των καθαρών εξαγωγών της χώρας και επομένως στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς της. Η ανάκαμψη οφείλεται στην αύξηση της δημόσιας κατανάλωσης και στην αύξηση του πληθωρισμού.
Και στη Λιθουανία η κατάσταση είναι παρόμοια. Ο Anders Aslund² (ένας από τους αρχιτέκτονες της αποτυχημένου περάσματος των πρώην σοσιαλιστικών χωρών από τη «σχεδιασμένη οικονομία» στην «ελεύθερη αγορά») ισχυρίζεται ότι η Λιθουανία πλέον «είναι μία από τις πιο γρήγορα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης με ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης 6,6% κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους», επομένως και εδώ η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης σημείωσε επιτυχία, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των νεοφιλελεύθερων. Όμως όπως και στη Λετονία, η ανεργία αυξήθηκε από 5,8% το 2008 σε 17,8% το 2010, ενώ την περίοδο 2008-2009 το ΑΕΠ της Λιθουανίας μειώθηκε κατά 14%³. Οι μισθοί στο δημόσιο τομέα μειώθηκαν κατά 30% και οι συντάξεις κατά 11%, ενώ το ποσοστό νοικοκυρών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας από 12,6% το 2008 σε 20,6% το 2009, παρά τις στατιστικές αλχημείες. Επίσης, σύμφωνα με τις προβλέψεις του ίδιου του ΔΝΤ, το ΑΕΠ της Λιθουανίας το 2015 αναμένεται να υπολείπεται το ΑΕΠ της του 2008 κατά 12%.
Και στις δύο περιπτώσεις των βαλτικών χωρών, μία από τις πιο δυσμενείς κοινωνικές επιπτώσεις της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης είναι τα τεράστια κύματα μετανάστευσης, ειδικότερα των νέων, προς το εξωτερικό. Αξίζει να σημειωθεί πως αυτό το κοινωνικό φαινόμενο, στο πλαίσιο της κυρίαρχης οικονομική θεωρίας είναι μια θετική εξέλιξη, αφού μία αγορά εργασία πρέπει να χαρακτηρίζεται από κινητικότητα, και οι άνεργοι να φεύγουν από εκεί που δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας και να μετακινούνται σε περιοχές όπου υπάρχουν τέτοιες. Αλλά και με όρους οικονομικών δεικτών, τα μεγάλα κύματα μετανάστευσης από τη Λετονία και τη Λιθουανία έχουν βελτιώσει την εικόνα του δείκτη της ανεργίας, αφού το εργατικό δυναμικό έχει μειωθεί σημαντικά και στις δύο χώρες από το 2009 και μετά.
Έχει ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε πιο συγκεκριμένα στοιχεία για την μετανάστευση σε αυτές τις χώρες, αφού το φαινόμενο αυτό είναι εντυπωσιακό, ακόμα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στη Λετονία, η απογραφή του πληθυσμού έδειξε μείωση από τα 2,3 εκατομμύρια το 2001 σε 1,9 εκατομμύρια το 2011 (μείωση σχεδόν 20%!). Στη γειτονική Λιθουανία τα πράγματα σε σχέση με την «πληθυσμιακή αιμορραγία» εξελίσσονται ακόμα χειρότερα. Από 26.600 άτομα το 2007, το 2010 μετανάστευσαν από τη Λιθουανία 83.200 άτομα, εκ των οποίων τα τρία τέταρτα είναι νέοι κάτω από τα 35. Το 2008, ο ρυθμός μετανάστευσης από τη Λιθουανία ήταν ο υψηλότερος στην Ε.Ε. (2,3 ανά 1000 άτομα), διπλάσιος σχεδόν από την αμέσως επόμενη Λετονία (1,1 στα 1000 άτομα).
Η μετανάστευση είναι άμεση συνέπεια της εσωτερικής υποτίμησης, αφού η τελευταία αποτελεί ένα όρο κατ’ ευφημισμό για τη φτωχοποίηση των εργαζομένων. Οι επιπτώσεις της μετανάστευσης γίνονται πιο δυσμενείς ειδικότερα όταν η πληθυσμιακή αιμορραγία αφορά τα πιο μορφωμένα και πιο παραγωγικά στρώματα του πληθυσμού που είναι οι νέοι πτυχιούχοι.
Συμπερασματικά, η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης στις Βαλτικές χώρες οδήγησε στην κοινωνική ερημοποίησή τους. Για την ακρίβεια τις μετέτρεψε σε περιοχές όπου τα πιο δυναμικά στρώματα του πληθυσμού αναζητούν ευκαιρία να τις εγκαταλείψουν και να μεταναστεύσουν. Η κοινωνική απόγνωση είναι ένας δείκτης που δύσκολα μετριέται στις επίσημες στατιστικές. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι το μοντέλο αυτό είναι ακριβώς παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται από την τρόικα στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας της Ευρωζώνης. Ήδη το κύμα μετανάστευσης νέων από την Ελλάδα έχει αρχίσει να λαμβάνει ανησυχητικούς ρυθμούς, και οι ακολουθούμενες ως τώρα πολιτικές δεν σκοπεύουν να αντιμετωπίσουν τους παράγοντες που τροφοδοτούν αυτό το φαινόμενο, αλλά αντίθετα τους ενισχύουν.
1 Mark Weisbrot, Europe’s Crisis and Latvia’s ‘Success’, The Guardian, 15 Δεκεμβρίου 2011
2 Anders Aslund, Lithuania’s remarkable recovery, http://euobserver.com/7/114419, 28 Νοεμβρίου 2011
3 Jeffrey Sommers, Arunas Juska και Michael Hudson, ‘No People, No Problem’: The Baltic Tigers’ False Prophets of Austerity, http://www.counterpunch.org/2011/12/06/the-baltic-tigers%E2%80%99-false-prophets-of-austerity/, 6 Δεκεμβρίου 2011

Γέφυρα προς τον 19ο αιώνα | ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ

ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ ...
Του Σταύρου Χριστακόπουλου
Αθροιστική ύφεση σχεδόν 10% προβλέπει για τη διετία 2011-2012 (6,25% σε ετήσια βάση για το 2011 και 3,60% για το 2012) το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ). Προσθέτοντας και την... επίσημη ύφεση από το 2008 έως το 2010, θα πλησιάσουμε, συνολικά, ίσως πολύ κοντά στο 20%, δεδομένου ότι έως τώρα οι προβλέψεις περί ελλειμμάτων και ύφεσης, ακόμη και της τρόικας, αποδεικνύονται πολύ «μετριοπαθείς». Έως εσκεμμένα ψευδείς...
Η Alpha Bank πάλι στην εβδομαδιαία ανάλυσή της δεν θέλει ούτε καν να... μιλάμε για ύφεση το 2012 – για να μην πάει γρουσουζιά, φαίνεται. Παραδέχεται όμως ότι τη διετία 2011 - 2012 καταγράφεται πραγματική εσωτερική υποτίμηση 15% (10% περίπου έως το τέλος του 2011 και επιπλέον 5% περίπου το 2012).
Από την πλευρά της η Goldman Sachs υπολογίζει ότι θα χρειαστούμε δεκαπέντε χρόνια εσωτερικής υποτίμησης για να ξαναγίνουμε ανταγωνιστικοί. Τόσα δεν μας έλεγε και ο μακαρίτης τραπεζίτης (Δον) Τομάζο Πάντοα Σκιόπα, ο φοβερός εκείνος Ιταλός σύμβουλος του Παπανδρέου που παραλίγο να... γκρεμίσει την Ιταλία με τις εμπνεύσεις του;
Μην ανησυχείτε όμως. Ο άνθρωπός μαςο Όλι Ρεν, ο κατά δήλωσή του πολιτικός διευθύνων τα εγκλήματα της τρόικας, είναι εδώ για μας. Χωρίς την έγκρισή μας βεβαίως, αλλά για το καλό μας. Και φροντίζει να ορθοποδήσουμε. Κάνοντας κηρύγματα – ή μάλλον απαγγέλλοντας... προσευχές – από του ευρωζωνικού άμβωνος:
«Αυτή είναι μια πολύ καλή στιγμή για να ξαναθυμηθούμε τις αρχές στις οποίες οικοδομήθηκε το ευρώ και να επιστρέψουμε σε μια ισχυρή και σταθερή Ευρώπη. (...) Έχουμε όλα τα κατάλληλα υλικά. Έχουμε το ανθρώπινο δυναμικό. (...) Αυτό που χρειαζόμαστε είναι η πολιτική βούληση, η αποφασιστικότητα και οι εναρμονισμένες δράσεις για την αποκατάσταση της οικονομικής ανάπτυξης και την δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους επενδυτές και στο κοινό».
Άφεριμ εφέντη Όλι. Ο θεός να μας κόβει χρόνια και να σου δίνει μέρες. Αν και εμάς τα χρόνια θα μας τα κόψει στα σίγουρα έτσι που το πας με το ευρωσύμφωνο της 9ης Δεκεμβρίου, αλλά για σένα δεν εγγυώμαι τίποτε.
Έτσι λοιπόν διαμορφώνεται το διεθνές κλίμα για μια Ελλάδα την οποία όλοι πλέον βλέπουν εκτός ευρώ εκτός από τους Έλληνες μουτζαχεντίν της λιτότητας και της ελεγχόμενης πτώχευσης.
Έλα όμως που δεν θα μιλάμε μόνο για τα δεκαπέντε χρόνια που υπολογίζει η αφέντρα Goldman Sachs, αλλά ίσως για πολύ περισσότερα. Αρκεί να επιτύχει το PSI (κοινώς η ελεγχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας – για να μην ξεχνάμε τα ελληνικά μας) και να δεθούμε οριστικά χειροπόδαρα (μια προσεκτική ματιά στο χθεσινό «Π» θα σας βοηθήσει να καταλάβετε τι εννοούμε).
Πρότυπο η οικονομική καταστροφή;
Εν τω μεταξύ – μέχρι οι εταίροι μας να αποφασίσουν ποια τύχη μας αρμόζει – μαθαίνουμε ότι η Λετονία παίρνει την τελευταία δόση του δανείου των 1,2 δισ. από το ΔΝΤ, το οποίο αποσύρει τους τεχνοκράτες του που έδρευαν εκεί από τον Δεκέμβριο του 2008.
Επειδή λοιπόν το εγχώριο Κρετινιστάν δεν το έχει σε τίποτε να μας πουλήσει τη Λετονία για πρότυπο – πήγαν να κάνουν το ίδιο με την Τουρκία, αλλά το κόλπο είχε δύσκολα σημεία, μεγάλο ρίσκο και το παράτησαν – ας ρίξουμε μια ματιά στο βαλτικό αυτό παράδειγμα διαχείρισης από το ΔΝΤ, αλλά και τεράστιας «εσωτερικής υποτίμησης», διότι μας αφορά περισσότερο απ’ όσο ίσως νομίζουμε.
Σε ένα συνοπτικό χθεσινό του σημείωμα λοιπόν Το Βήμα καταγράφει ότι το ΔΝΤ φεύγοντας αφήνει πίσω του μια έκθεση που μιλάει για «ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης», «βελτιωμένη ανταγωνιστικότητα» και εξισορρόπηση των πολύ μεγάλων ελλειμμάτων.
Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος, αφού από την άλλη «η οικονομική δραστηριότητα παραμένει πολύ υποτονική σε σχέση με τα προ της κρίσης επίπεδα», ενώ «το ποσοστό της ανεργίας παραμένει υψηλό παρά τη μείωσή του».
Παράλληλα «το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από το εισοδηματικό όριο της φτώχειας παραμένει ένα από τα υψηλότερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Στη διάρκεια της τριετούς επιτήρησης του ΔΝΤ λοιπόν η Λετονία «βρέθηκε στη χειρότερη οικονομική κρίση μετά το 1929, καθώς η συνολική υποχώρηση του ΑΕΠ ανήλθε στο 25%. Η χειρότερη χρονιά για τη χώρα ήταν το 2009, όταν η ύφεση άγγιξε το 18% και η ανεργία το 20%)».
Αιτία των δεινών, όπως σημειώνει «Το Βήμα», ήταν η βίαιη διαδικασία «εσωτερικής υποτίμησης» που ακολουθήθηκε προκειμένου να περιοριστεί το έλλειμμα κατά 15% ως προς το ΑΕΠ. Μια «επίδοση» που ακόμα και το ΔΝΤ παραδέχεται ότι σπάνια επιτυγχάνεται από τις χώρες όπου εγκαθίσταται.
«Σήμερα διαπιστώνεται ότι το επίπεδο παροχής κοινωνικών υπηρεσιών έχει επιδεινωθεί. Στο μεταξύ πολλοί είναι αυτοί που αναζήτησαν μια καλύτερη τύχη εκτός συνόρων. Ανεπίσημα στοιχεία κάνουν λόγο για φυγή άνω του 10% του εγχώριου πληθυσμού την τελευταία διετία».
Κατά σύμπτωση, επίσης χθες, διαβάζαμε στη Ναυτεμπορική (ρεπορτάζ του ΑΠΕ) ότι το πρώτο εξάμηνο του 2011 οι μετανάστες από την Ελλάδα προς τη Γερμανία αυξήθηκαν κατά 84%, όταν συνολικά η μετανάστευση προς τη χώρα αυτή αυξήθηκε κατά 19% και για πολίτες της Ε.Ε. κατά 29%.
Η υποτίμηση δεν είναι... καταστροφή!
Όμως η Λετονία δεν είναι ένα οποιοδήποτε παράδειγμα. Αξίζει λοιπόν να δούμε πώς την προσεγγίζει, μέσω του Guardian (χρησιμοποιώ την αναδημοσίευση στην Αυγή), ο Μαρκ Ουάισμπροτ, διευθυντής του Κέντρου Οικονομικής και Πολιτικής Έρευνας στην Ουάσιγκτον, αλλά και πρώην στέλεχος του ΔΝΤ, που υπηρέτησε σε αρκετές χώρες τα προγράμματά του – και σήμερα ένας από τους πιο γνωστούς επικριτές του!
Κατ’ αρχάς σημειώνει: «Η περίπτωση παρουσιάζει ενδιαφέρον για την Ευρώπη επειδή υπάρχουν σοβαρές αναλογίες μεταξύ της οικονομικής πολιτικής που εφάρμοσε η Λετονία μετά το 2008 και εκείνων που προωθούν σήμερα οι ευρωπαϊκές αρχές – η Κομισιόν, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, γνωστές και σαν τρόικα».
Και πάμε στα σημεία που μας αφορούν άμεσα:
«Με την πρώτη ματιά θα φαινόταν γελοίο να αποκαλείς επιτυχημένη μια οικονομική πολιτική εξαιτίας της οποίας μια χώρα χάνει το 24% του ΑΕΠ της – η μεγαλύτερη υποχώρηση στον κόσμο στα χρόνια της κρίσης – και όπου η επίσημη ανεργία εκτοξεύεται από το 5,3% του 2007 σε περισσότερο από 20% στις αρχές του 2010.
Αν και η ανεργία έχει υποχωρήσει σήμερα στο επίπεδο του 14,4% και η οικονομία αναπτύσσεται με ρυθμό 4%, το τίμημα της αργής οικονομικής ανάπτυξης ήταν υπερβολικά βαρύ. Είναι σαν να καυχάται κανείς για την επιτυχία της ύφεσης της περιόδου 1929-33 στις ΗΠΑ.
Οι υποστηρικτές σημειώνουν ότι η περίπτωση της Λετονίας ήταν επιτυχημένη επειδή η χώρα κράτησε τη νομισματική ισοτιμία της “καρφωμένη” στο ευρώ. Το επιχείρημα είναι ότι, αν η χώρα είχε επιχειρήσει να ακολουθήσει επεκτατικές μακροοικονομικές πολιτικές – κοινωνικές δαπάνες για την αντιμετώπιση της ύφεσης, χαμηλά επιτόκια δανεισμού και υποτίμηση του νομίσματος της –, το αποτέλεσμα θα ήταν ακόμη χειρότερο.
Η βασική ιδέα είναι ότι η υποτίμηση θα οδηγούσε σε πτώχευση πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις που δανείστηκαν σε ευρώ αλλά θα είχαν πια εισόδημα σε τοπικό νόμισμα με καταστροφικές επιπτώσεις για το τραπεζικό σύστημα».
Ιδού ο αντίλογος, ο οποίος παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον λόγω της αυξημένης κινδυνολογίας στην Ελλάδα γύρω από τη νομισματική υποτίμηση, με τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα μάλιστα που αναφέρει πιο πάνω ο Ουάισμπροτ και με την... «Αλβανία του Χότζα» να αποτελεί αγαπημένο παράδειγμα πολλών:
«Είναι βέβαια αλήθεια ότι η υποτίμηση θα είχε σοβαρές συνέπειες. Ωστόσο μπορούμε να εξετάσουμε και τα παραδείγματα κάποιων άλλων χωρών.
Για 13 χώρες την τελευταία εικοσαετία η μέσω απώλεια ΑΕΠ εξαιτίας της υποτίμησης ήταν 4,5%. Τρία χρόνια μετά, η μέση χώρα ήταν 6,5% πάνω από το αντίστοιχο επίπεδο πριν από την υποτίμηση. Η Λετονία, αντιθέτως, δεν προχώρησε σε υποτίμηση και τρία χρόνια μετά το ΑΕΠ της βρίσκεται 21% χαμηλότερα από ό,τι τα χρόνια που προηγήθηκαν της κρίσης.
Επομένως το επιχείρημα ότι “τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι ακόμη χειρότερα” δεν φαίνεται βάσιμο».
Αργεντινή ή Λετονία;
Και πάμε στη σύγκριση Αργεντινής και Λετονίας υπενθυμίζοντας, επί τη ευκαιρία, στους μπλόγκερς ότι το 2010 δεκάδες – αν όχι εκατοντάδες – μπλογκ είχαν δημοσιεύσει... κραυγάζοντας μια υποτιθέμενη συνέντευξη του Ουάισμπροτ για ό,τι έγινε στην Αργεντινή επί ΔΝΤ, με... συμβουλές για την Ελλάδα, την ύπαρξη της οποίας ο ίδιος διέψευσε με συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία. Πάμε λοιπόν:
«Κάποιες άλλες χώρες υπέστησαν δεινά μετά την υποτίμηση, όπως η Αργεντινή, η οποία αποκλείστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον διεθνή δανεισμό μετά την υποτίμηση και την πτώχευση του 2001-2002. Ωστόσο η Αργεντινή τα πήγε πολύ καλά από τότε, με την οικονομία της να συρρικνώνεται αρχικά κατά 4,9% και στα επόμενα εννέα χρόνια να μεγεθύνεται κατά 90%. Και οι 13 χώρες που εξαναγκάστηκαν σε υποτίμηση τα πήγαν τελικά καλύτερα από τη Λετονία.
Και το κοινωνικό κόστος στη Λετονία ήταν ακόμη υψηλότερο από ό,τι υποδηλώνει το επίσημο επίπεδο της ανεργίας. Η ανεργία και η υποαπασχόληση – συμπεριλαμβανομένων και όσων εξαναγκάστηκαν σε μερική απασχόληση ή εξορίστηκαν από την εργατική δύναμη – κορυφώθηκε σε 30% πέρσι. Και ένα ποσοστό 10% του εργατικού δυναμικού εγκατέλειψε τη χώρα – ένα τεράστιο κύμα μετανάστευσης και μια σημαντική απώλεια για τη Λετονία».
Από τη Ρίγα στην Αθήνα
Την ίδια πολιτική όμως με αυτή που εφαρμόστηκε στη Λετονία βλέπουμε τώρα στην Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα. Ας δούμε τι λέει ο Αμερικανός οικονομολόγος – και σημειώστε ότι η... αύξηση των εξαγωγών πλασάρεται από Βενιζέλο και Σία ως μέσο ανάκαμψης (!):
«Η ανεργία και η δυστυχία δεν αποτελούν παρενέργειες της στρατηγικής του στασιμοπληθωρισμού. Αποτελούν δομικά στοιχεία της. Η ιδέα είναι ότι, με την ισοτιμία κλειδωμένη, πρέπει να σπρώξεις τις τιμές, και ιδίως τους μισθούς, προς τα κάτω για να κάνεις τη χώρα πιο ανταγωνιστική διεθνώς. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της σκληρής λιτότητας και της εξαιρετικά υψηλής ανεργίας. Και αυτή είναι η σημερινή στρατηγική της τρόικας για να κάνει την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία πιο ανταγωνιστικές.
Η ειρωνεία είναι ότι ο στασιμοπληθωρισμός στη Λετονία δεν λειτούργησε ούτε όπως το ήθελαν οι εμπνευστές του. Η αδύναμη ανάκαμψη τον τελευταίο ενάμιση χρόνο δεν οφείλει τίποτε στις εξαγωγές – οι οποίες υποτίθεται ότι θα ήταν η ατμομηχανή της ανάκαμψης αν η εσωτερική υποτίμηση έκανε τις εξαγωγές περισσότερο ανταγωνιστικές.
Αντιθέτως φαίνεται ότι η οικονομία ανέκαμψε επειδή η κυβέρνηση σταμάτησε τις περικοπές και εξαιτίας της έκρηξης πληθωρισμού, που βοήθησε τη χώρα να βγει από το χάος του αποπληθωρισμού».
Η λιτότητα αυξάνει το χρέος!
Ένα από τα μεγάλα παραμύθια που κυκλοφορούν σε ολόκληρη την ευρωζώνη, και φυσικά στην Ελλάδα, είναι ότι η πολιτική λιτότητας και εσωτερικής υποτίμησης με στόχο την επίτευξη της δημοσιονομικής πειθαρχίας θα βοηθήσει στον κατευνασμό της αγοράς ομολόγων και θα ρίξει την πίεση που σήμερα ασκείται στις χώρες του ευρώ. Ο Ουάισμπροτ διαφωνεί και εδώ:
«Η αγορά ομολόγων φαίνεται να συνειδητοποιεί ότι η σημερινή λιτότητα και οι συμφωνίες για συντονισμένη δημοσιονομική πειθαρχία στο μέλλον – όπως αυτή που ανακοίνωσαν με τυμπανοκρουσίες οι ευρωπαϊκές αρχές την προηγούμενη εβδομάδα – απλώς θα αυξήσουν το βάρος χρέους στην Ευρωζώνη.
Αργά ή γρήγορα οι ευρωπαϊκές αρχές θα αναγκαστούν να σταματήσουν την οικοδόμηση αυτής της γέφυρας προς τον 19ο αιώνα και να χρησιμοποιήσουν σύγχρονα εργαλεία οικονομικής πολιτικής για να ανασύρουν την ευρωπαϊκή οικονομία από την ύφεση.
Η Ευρώπη δεν έχει τα περιθώρια να περάσει αυτά που πέρασε η Λετονία: μια βαθύτερη ύφεση στην Ευρώπη θα πυροδοτούσε μια οικονομική κρίση ανάλογη με εκείνη του 2008. Και με αυτή τη φωτιά παίζουν σήμερα οι ευρωπαϊκές αρχές».
Αυτά, για να καταλαβαίνουμε τι μας γίνεται – αν και, έτσι που πάει το πράγμα, σε λίγο η ρημαγμένη Λετονία θα αποτελεί παράδεισο μπροστά στην Ελλάδα που διαμορφώνεται τα τελευταία δύο χρόνια ελέω τρόικας, κυβερνήσεων Παπανδρέου - Παπαδήμου και του λοιπού «μνημονιακού» συρφετού.

ΥΓ.: Καλά Χριστούγεννα – ό,τι και αν σημαίνει αυτό για τον καθένα από εμάς. Από βάθους καρδιάς...