Επιστροφή στους σκοτεινούς χρόνους της Φεουδαρχίας...

του Gilbert Mercier, Δημοσιευθηκε στο the unbalanced evolution of homo sapiens...

Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά από καιρό σε καιρό, συνειδητά ή όχι, κάποιοι άνθρωποι που ασκούν επιρροή, προσπαθούν να μας οδηγήσουν στις φανταστικές τους τερατώδεις χρονομηχανές, για να μας γυρίσουν δεκαετίες πίσω, και στην περίπτωση της φεουδαρχίας, να ακυρώσουν σχεδόν μια χιλιετία κοινωνικής προόδου. Στα μέσα του 20ου αιώνα έκανε την εμφάνισή της η συλλογική ψύχωση του Αδόλφου Χίτλερ, “χίλια χρόνια Ράιχ”, και πιο πρόσφατα, αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως το μανιφέστο του ιμπεριαλισμού των ΗΠΑ, ή, το αποκαλούμενο “Σχέδιο για τον Νέο Αμερικανικό Αιώνα”, που επινοήθηκε το 1997, αλλά που είναι ακόμα σε ισχύ σήμερα με την τωρινή κυβέρνηση, με στόχο την αυτοαποκαλούμενη "προώθηση της Αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμονίας" με αποφασιστικότητα και με στρατιωτική βία, εάν είναι απαραίτητο.

 

Ο Μοντεσκιέ και οι συνάδελφοί του από τα μέσα του 18ου αιώνα, όπως ο Βολταίρος, ο Ντιντερό και ο Ρουσσώ της εποχής του Διαφωτισμού, κατήγγειλαν τη φεουδαρχία ως ένα σύστημα που κυριαρχείται αποκλειστικά από τους αριστοκράτες οι οποίοι κατέχουν όλη την οικονομική, πολιτική και κοινωνική εξουσία. Κατά την περίοδο αυτή, που επωάστηκε η Γαλλική Επανάσταση και χτίστηκαν τα ιδεολογικά της θεμέλια, η φεουδαρχία έγινε συνώνυμο της Γαλλικής μοναρχίας. Για τους συγγραφείς του Διαφωτισμού, η φεουδαρχία συμβόλιζε όλα όσα ήταν λάθος, σε ένα σύστημα που βασίζονταν στα προνόμια από γέννησης, την ανισότητα και την βάναυση εκμετάλλευση. Τον Αύγουστο του 1789, λίγο μετά την πτώση της Βαστίλλης στις 14 Ιουλίου, μια από τις πρώτες ενέργειες της Συντακτικής Συνέλευσης, ήταν να διακηρύξει την επίσημη κατάργηση του “φεουδαρχικού καθεστώτος”.

 

Κατά ειρωνικό τρόπο, η φεουδαρχία επιστρέφει με την τελευταία εξέλιξη και την ορμή του αρπακτικού παγκόσμιου καπιταλισμού. Εξάλλου, ο Καρλ Μαρξ, στα μέσα του 19ου αιώνα, θεώρησε την φεουδαρχία ως πρόδρομο του καπιταλισμού. Τυπικά, ένα φεουδαρχικό σύστημα μπορεί να οριστεί ως μια κοινωνία με κληρονομική κοινωνική κατάταξη. Κατά τον Μεσαίωνα, ο πλούτος ήρθε αποκλειστικά από τη γεωργία: η αριστοκρατία ανέλαβε αυστηρά την ιδιοκτησία της γης, ενώ οι δουλοπάροικοι παρείχαν την εργασία.

 

Η φριχτή υποψία που ανησυχεί τους φιλελεύθερους...

του Κωστα Βεργοπουλου, απο monde-diplomatique.gr, μετ. Β. Παπακριβοπουλος... Σύμφωνα με την άποψη, η οποία κυριαρχούσε για μεγάλο χρονικό διάστημα στις Ηνωμένες Πολιτείες και διαδραμάτιζε καίριο ρόλο στη χάραξη της πολιτικής στη χώρα, ο πλουτισμός μιας μειοψηφίας ατόμων τονώνει τη μεγέθυνση της οικονομίας, ευνοώντας με αυτόν τον τρόπο τη μείωση της ανεργίας και τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των φτωχότερων.
Κι ενώ οι λαϊκές τάξεις εξακολουθούν να υποφέρουν από την κρίση κι από το βάθεμα των ανισοτήτων, η συγκεκριμένη άποψη αμφισβητείται σήμερα, όχι μόνο από τον Μπαράκ Ομπάμα, αλλά κι από φιλελεύθερους οικονομολόγους οι οποίοι στο παρελθόν την υποστήριξαν σθεναρά.

Ο τεράστιος σάλος στον δημόσιο διάλογο για το μέλλον του καπιταλισμού δεν προκλήθηκε από έναν δηλωμένο αμφισβητία του συστήματος, αλλά από έναν από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές του, τον Λόρενς Σάμερς. Ο πρώην πρόεδρος του Χάρβαρντ διακρίθηκε για το πάθος με το οποίο προώθησε την απορρύθμιση του τραπεζικού τομέα την περίοδο που διετέλεσε υπουργός Οικονομικών της δεύτερης κυβέρνησης Κλίντον (1999-2001). Ο Μπαράκ Ομπάμα τον διόρισε διευθυντή του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου NEC), αξίωμα το οποίο κατείχε μέχρι το 2010. Στη συνέχεια παρέχει τις συμβουλές του στον κόσμο των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, κυρίως μέσα από ακριβοπληρωμένες διαλέξεις (με αμοιβή έως και 135.000 δολάρια). Επιπλέον, τη διετία 2008-2009, το κερδοσκοπικό κεφάλαιο D.E. Shaw τού κατέβαλε 5,2 εκατομμύρια δολάρια. Δεδομένων όλων αυτών, κανένας δεν περίμενε ότι ο Σάμερς θα προχωρούσε στην παραμικρή αμφισβήτηση του συστήματος.

Ο σάλος προκλήθηκε κατά τη διάρκεια της ετήσιας συνεδρίασης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου [1] στην Ουάσιγκτον, στις 7 και 8 Νοεμβρίου του 2013. Ο φίλος των τραπεζιτών αναρωτήθηκε : « Μήπως ο ίδιος ο καπιταλισμός έχει πιαστεί στην παγίδα μιας “διαρκούς στασιμότητας” ; Πριν από τέσσερα χρόνια, κατορθώσαμε να ανακόψουμε τον χρηματοοικονομικό πανικό, τα χρήματα του πακέτου διάσωσης των τραπεζών επιστράφηκαν στο κράτος, η αγορά των πιστώσεων εξυγιάνθηκε. (…) Ωστόσο, τα ποσοστά της οικονομικής δραστηριότητας δεν μεταβλήθηκαν και η οικονομική μεγέθυνση παραμένει ασθενική ». Και ο Σάμερς συνεχίζει τον συλλογισμό του μέσα από τις σελίδες των Financial Times

η πολιτική λογοκρισία εντός της κοινότητας των οικονομολόγων...

Γιώργος Καλλής, απο το Περιοδικο Χρονος...

Γιατί οι μελέτες των οικονομολόγων καταλήγουν πάντα υπέρ των νεοφιλελεύθερων πολιτικών ή πώς τα οικονομικά έγιναν οικονομικά... 

Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων εκλογών άκουσα σε μια ραδιοφωνική εκπομπή τον Ανδρέα Ανδριανόπουλο να αναρωτιέται: «Μα οι οικονομολόγοι του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. πού τα έμαθαν αυτά τα οικονομικά; Στα πανεπιστήμια που ξέρω εγώ», είπε, «δεν διδάσκονται τέτοια πράγματα».

Άδικο δεν είχε. Στα ορθόδοξα, «νεοκλασικά» όπως ονομάζονται, οικονομικά που διδάσκονται στα περισσότερα τμήματα οικονομικών στις μέρες μας είναι αδύνατο πια να βρει κανείς κάτι που να υποστηρίζει έστω και στο ελάχιστο μια ριζοσπαστικά αριστερή άποψη.

Αυτοί οι αμετανόητοι Γερμανοί...

του Paul  Krugman απο ΤΟ ΒΗΜΑ - The New York Times...

Γερμανοί αξιωματούχοι είναι έξαλλοι με την Αμερική, όχι μόνο για τις παρακολουθήσεις στο κινητό της Ανγκελα Μέρκελ. Αυτό που τους έχει εξοργίσει τώρα είναι μια (μεγάλη) παράγραφος σε μια έκθεση του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ για την εξωτερική οικονομική και νομισματική πολιτική.

Σε αυτήν την παράγραφο, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών υποστηρίζει ότι το τεράστιο πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της Γερμανίας είναι επιβλαβές, επειδή δημιουργεί «μια αποπληθωριστική προκατάληψη για την ζώνη του ευρώ, καθώς και για την παγκόσμια οικονομία».

Οι Γερμανοί ανακοίνωσαν οργισμένοι ότι αυτό το επιχείρημα είναι «ακατανόητο». «Δεν υπάρχουν ανισορροπίες στη Γερμανία που απαιτούν μια διόρθωση της οικονομικής και νομισματικής πολιτικής μας, η οποία είναι φιλική προς την ανάπτυξη», δήλωσε εκπρόσωπος του γερμανικού Υπουργείου Οικονομικών.

Αλλά ας δούμε τα γεγονότα. Eίναι αλήθεια ότι η Γερμανία έχει μεγάλα πλεονάσματα επί σχεδόν μια δεκαετία. Στην αρχή, όμως, αυτά τα πλεονάσματα αντιστοιχήθηκαν με μεγάλα ελλείμματα στη νότια Ευρώπη, που χρηματοδοτήθηκαν από μεγάλες εισροές γερμανικών κεφαλαίων. Η Ευρώπη στο σύνολό της εξακολουθούσε να έχει ένα περίπου ισορροπημένο εμπόριο.

Ανενημέρωτοι ψηφοφόροι, παραπλανητικά λόγια πολιτικών...

Του Paul Krugman / The New York Times, μεσω της Καθημερινης...

Oλοι γνωρίζουμε με ποιον τρόπο υποτίθεται ότι λειτουργεί το δημοκρατικό πολίτευμα. Οι πολιτικοί υποτίθεται ότι παρουσιάζουν προεκλογικά το πολιτικό τους πρόγραμμα και οι ενημερωμένοι ψηφοφόροι υποτίθεται ότι τους δίνουν την ψήφο τους βάσει των πολιτικών αυτών προγραμμάτων αλλά και λαμβάνοντας ώς ένα βαθμό υπόψη τον χαρακτήρα και τις ικανότητες του εκάστοτε πολιτικού.
Ολοι γνωρίζουμε, επίσης, ότι η πραγματικότητα απέχει πολύ απ’ το να είναι ιδανική. Οι ψηφοφόροι συχνά δεν είναι ενημερωμένοι και οι πολιτικοί δεν είναι αξιόπιστοι ούτε ειλικρινείς. Θέλουμε, όμως, πάντα να πιστεύουμε πως γενικά οι ψηφοφόροι δικαιώνονται στο τέλος και οι πολιτικοί είναι τελικά υπόλογοι για ό,τι κάνουν. Ανταποκρίνεται, όμως, στην πραγματικότητα έστω και αυτή η τροποποιημένη και πιο προσγειωμένη εκδοχή της δημοκρατίας; Ή μήπως το πολιτικό μας σύστημα έχει τόσο πολύ υποβαθμισθεί από την παραπληροφόρηση και την έλλειψη ενημέρωσης ώστε δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει; Ας εξετάσουμε το ζήτημα του δημοσιονομικού ελλείμματος, που έχει κυριαρχήσει στις πολιτικές συζητήσεις στην Ουάσιγκτον επί σχεδόν τρία χρόνια, κι ας μην ακούγεται τόσο προσφάτως.

Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων...

του Κωστα Βεργοπουλου, απο την Ελευθεροτυπια...

Χώρα θαυμάτων η Ελλάδα, αφού πορεύεται αντίθετα από τον υπόλοιπο κόσμο. Το κλείσιμο υπηρεσιών και επιχειρήσεων, οι μαζικές απολύσεις προβάλλονται ως «διοικητικές μεταρρυθμίσεις», αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στο κοινωνικό και οικονομικό σύνολο.

Οι κυβερνήσεις όλου του κόσμου διεκδικούν εύσημα κάθε φορά που η απασχόληση αυξάνεται. Στη χώρα μας, ο συμπαθής υπουργός «διοικητικών μεταρρυθμίσεων» διεκδικεί επίσης δημόσιο έπαινο, όμως όχι επειδή την αυξάνει, αλλά επειδή τη μειώνει, μέσω τυφλών απολύσεων και διαθεσιμότητος. Πέραν τούτου, όταν οι απολύσεις πλήττουν κατά προτεραιότητα εκπαίδευση και υγεία, πεδία με άμεση κοινωνική ανταπόκριση, σε χώρα που κατ' εξοχήν υστερεί σε αυτούς ακριβώς τους τομείς, η κυβέρνηση θα έπρεπε τουλάχιστον να απολογείται, αντί να περιφέρει θριαμβευτικά τα «επιτεύγματά» της. Στη Γαλλία, ενώ οι δαπάνες καθηλώνονται, στην εκπαίδευση και την υγεία αυξάνονται κατά 3%.
Ο υπουργός ομολογεί «οξύ συναισθηματικό πρόβλημα» και «απώλεια ύπνου», όμως το ζήτημα δεν είναι προσωπικό, αλλά έχει άμεσες επιπτώσεις στη συνολική οικονομία. Οσο οι απολύσεις αυξάνονται τόσο εξασθενίζει η ενεργός ζήτηση και συνεπώς η οικονομία. Το κλείσιμο υπηρεσιών και επιχειρήσεων, οι απολύσεις δεν συμβιβάζονται με την επαγγελλόμενη αναθέρμανση της οικονομίας, αλλά τροφοδοτούν περαιτέρω επιδείνωση της ύφεσης, στην οποία εκ των άνω εξωθείται η ελληνική οικονομία την τελευταία τριετία. Ενώ η χώρα μας έχει ήδη υποστεί απώλεια εθνικού εισοδήματος 25%, με την ανεργία σε εκρηκτικά ύψη, οι δήθεν «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» δεν ανακόπτουν την πτώση, αλλά την επισπεύδουν.
Οι απολύσεις στη χώρα μας αιτιολογούνται με ειδυλλιακές, εκτός τόπου και χρόνου, αναφορές σε «αξιοκρατία», «διαφάνεια», «δικαιοσύνη» και στα «αιτήματα των καιρών». Ωστόσο, ένα το ποιος απολύεται, άλλο ότι οι απολύσεις αποσταθεροποιούν την οικονομία. Ουδεμία οικονομική θεωρία προβάλλει τις απολύσεις ως μέθοδο ανάκαμψης. Αντίθετα, η επέκταση της ανεργίας αναγνωρίζεται από όλες τις σχολές ως «μακάβριος δείκτης» αποτυχίας του οικονομικού συστήματος, όχι μόνον για τις ανθρώπινες πλευρές, αλλά κυρίως για τις άμεσες επιπτώσεις στην προς τα κάτω κλιμάκωση της ύφεσης και υπολειτουργίας της οικονομίας. Τόσο η κεϊνσιανή πολιτική όσο και η φιλελεύθερη, από τα αποτελέσματά τους στο επίπεδο της ανεργίας και της απασχόλησης κρίνονται. Αυτό που αποτελεί «κοινό τόπο» στην Αμερική, στη Γαλλία και στον υπόλοιπο κόσμο, στη χώρα μας αγνοείται ακόμη και ως πρόβλημα, ενώ παράλληλα η βαθύτερη ύφεση παρουσιάζεται ως δήθεν μονόδρομος για ανάπτυξη.
Δεν υπάρχει χώρα στον κόσμο στην οποία η ανεργία να μη θεωρείται «μάστιγα» και ουδείς αρμόδιος παρουσιάζει ως «επιτυχία» την αύξησή της, αλλά αντίθετα, εάν αυτό συμβαίνει, οι μέρες του θεωρούνται μετρημένες. Εκτός από τις δικές του μέρες, θεωρούνται επίσης μετρημένες αυτές του οικονομικού συστήματος, που φαντάζεται ότι θα μπορέσει μέσω απολύσεων να σταθεροποιηθεί και να ανακάμψει.
Οσάκις η οικονομία καταποντίζεται, κάθε είδους απασχόληση, ακόμη και πλασματική, ακόμη και επιδοτούμενη από το κράτος, χρησιμοποιείται ως «δίχτυ ασφαλείας» για να αποσοβείται η περαιτέρω πτώση, να διασώζεται το επίπεδο λειτουργίας της οικονομίας, προκειμένου να αποτρέπεται ανεπανόρθωτη ανθρώπινη, κοινωνική και οικονομική καταστροφή. Αντίθετα, σε συνθήκες βαθιάς ύφεσης, επικρατεί ο νόμος της αδράνειας και ουδεμία μεταρρύθμιση είναι εφικτή. Οπωσδήποτε, οι μεταρρυθμίσεις επιβάλλονται, όμως οι πραγματικές και όχι οι ψευδεπίγραφες. Προαπαιτούμενο για αυτές είναι η επανεκκίνηση της οικονομίας, ώστε να βελτιώνεται η ικανότητα προσαρμογής της. Αντ' αυτού, η κυβέρνηση θεωρεί «δίκαιο και αποτελεσματικό» να κατανέμει την ανεργία σε πλείονες εργαζομένους, με άμεση συνέπεια τη διακοπή κάθε λειτουργίας και επιχειρηματικής πρωτοβουλίας. Ενόσω η συνολική ζήτηση αποδυναμώνεται, δεν προσέρχονται νέες επενδύσεις, αλλά και αυτές που από το παρελθόν υπήρχαν αποσύρονται, η μια μετά την άλλη. Η έκρηξη της ανεργίας σε 1,5 εκατομμύριο εργαζομένων συνδυάζεται την τελευταία τριετία με υποχώρηση επενδύσεων κατά 40%. Η μαζική ανεργία δεν είναι μόνον συνέπεια της ύφεσης, αλλά με τη σειρά της αποβαίνει αιτία για όλο και δραματικότερη επιδείνωσή της. Πρέπει να είναι κανείς πολύ «φευγάτος» για να μη βλέπει το «φαύλο κύκλο» της λιτότητος: οι περικοπές δαπανών σε συνθήκες ύφεσης δεν σταθεροποιούν την οικονομία, τροφοδοτούν περαιτέρω ύφεση, με συνέπεια πρόσθετες «μαύρες τρύπες» στα αναμενόμενα έσοδα.
Οι νομπελίστες Κρούγκμαν και Στίγκλιτς υπογραμμίζουν ότι σε περίοδο ύφεσης δεν συγχωρούνται περικοπές δαπανών, αλλά απαιτείται επέκταση αυτών. Αντίθετα, οι περικοπές θα είχαν νόημα σε περίοδο αυξητικών ρυθμών, ώστε να μην πλήττεται η ανάπτυξη, να εξοικονομούνται πόροι για χρηματοδότηση δαπανών που επιβάλλονται στην περίοδο της ύφεσης. Εάν αυτό δεν εξασφαλίστηκε στο παρελθόν, σήμερα είναι η χειρότερη στιγμή για να επιχειρείται. Εάν ο υπουργός, αντί θριαμβολογίας, ομολογούσε ότι εφαρμόζει στα τυφλά «φρικτές και αδιέξοδες» αξιώσεις των δανειστών, θα γινόταν περισσότερο πιστευτός.
kvero@gmail.com

Η βασιλεία του τρόμου...

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΥ*, απο την Ελευθεροτυπια...

Η πρόσφατη απολογιστική έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έδωσε την ευκαιρία στον αγγλοσαξονικό Τύπο να χαρακτηρίσει τις πολιτικές λιτότητας «βασιλεία του τρόμου» αλλά και βασιλεία του Ολι Ρεν («Rehn of Terror»), λογοπαίγνιο που βασίζεται στο ομόηχο του ονόματος του επιτρόπου.

Πρόκειται για κατάφωρη αδικία. Ο επίτροπος δεν φέρει μεγαλύτερη ευθύνη από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο σύνολό της και όλες τις εθνικές κυβερνήσεις της περιόδου, που συνεχίζουν να ομοφωνούν στην εφαρμογή του ίδιου νεοφιλελεύθερου προγράμματος ανατροπής του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου.
Ο Ρ. Krugman, στο σχετικό του άρθρο στους «New York Times», «Greek Regrets», γράφει σχετικά ότι «για όλους τους οπαδούς του Κέινς, εμού συμπεριλαμβανομένου, και τα δύο λάθη που αναγνωρίζει το Ταμείο στην έκθεση, την αποτυχία του δηλαδή να αναγνωρίσει εγκαίρως ότι η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να αποπληρώσει στο ακέραιο τα χρέη της, αλλά και τη μεγάλη υποτίμηση της οικονομικής ζημίας που η λιτότητα μπορεί να επιφέρει, ήταν εμφανή κατά τη συγκεκριμένη περίοδο».
Δεν χρειάζεται να είσαι νομπελίστας στα οικονομικά για να διαπιστώσεις τα αυτονόητα. Αλλωστε, το ίδιο το ΔΝΤ ουσιαστικά προέβλεπε την έκβαση του Μνημονίου ήδη από την πρώτη έκθεσή του, της 5ης Μαΐου του 2010 (IMF, Greece, Request for Stand-By Arrangement Prepared by the European Department in Consultation with Other Departments, EBS/10/77, Approved by Poul Μ. Thomsen and Martin Muhleisen, May 5, 2010, ιδίως σ. 18, 36). Αναφερόμενος σε αυτή, λίγο μετά την υπογραφή του πρώτου Μνημονίου, έγραφα στο πρώτο κριτικό άρθρο που δημοσιεύθηκε στο νομικό Τύπο («Memoranda sunt Servanda? Η συνταγματικότητα του νόμου 3845/2010 και του Μνημονίου για τα μέτρα εφαρμογής των συμφωνιών με ΔΝΤ, Ε.Ε. και ΕΚΤ», Εφημερίδα Διοικητικού Δικαίου, 2/2010, 151-163) τα εξής:
«Η εφαρμογή του προγράμματος όχι απλώς δεν ανακουφίζει, αλλά επιδεινώνει την οικονομική κατάσταση της χώρας: Σύμφωνα με τις αποδοχές του ίδιου του ΔΝΤ, το χρέος από το 119% του ΑΕΠ που βρίσκεται σήμερα, θα εκτιναχθεί το 2013, τελευταίο έτος του Προγράμματος Στήριξης, μεταξύ του 150% και 177% του ΑΕΠ, και αυτό υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει ήπια ανάκαμψη της οικονομίας και ότι "οι αρχές θα εξακολουθήσουν να προωθούν ισχυρές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις (...) και ότι η χώρα θα αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές με ικανοποιητικούς όρους".
»Εάν όλα πάνε καλά, επομένως, και εάν ληφθούν πρόσθετα μέτρα στη γνωστή κατεύθυνση, και αφού θα έχουμε κατεδαφίσει το κοινωνικό κράτος και διαλύσει την κοινωνική συνοχή, θα καταφέρουμε να αυξήσουμε το δημόσιο χρέος κατά το ήμισυ! (...) Ο προδήλως αναποτελεσματικός αυτός δανεισμός έχει ως μόνη λογική την καθυστέρηση της στάσης πληρωμών ώστε να διασωθούν οι αλλοδαπές (ιδίως γερμανικές) τράπεζες, που θα χρησιμοποιήσουν το χρόνο που εμείς "αγοράζουμε" (δανειζόμενοι) εκ μέρους τους ώστε να προλάβουν να πουλήσουν τα ομόλογά μας».
Δεν ήμουν προφήτης, γνώριζα απλώς ανάγνωση. Και ήξερα, όπως όλοι μας, ότι το ΔΝΤ εφαρμόζει παντού όπου περνά πολιτικές απεσταγμένου νεοφιλελευθερισμού, που συνοψίζονται ουσιαστικά στα εξής:
* Συμπίεση του μισθολογικού κόστους και απορρύθμιση της εργατικής νομοθεσίας, με σκοπό τη μεγιστοποίηση της ιδιωτικής κερδοφορίας.
* Μαζική μεταφορά πόρων από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, μέσω ιδιωτικοποιήσεων των δημοσίων επιχειρήσεων και δημοσιοποίηση των ζημιών των τραπεζών.
* Μονεταριστική πολιτική λιτότητας με έμφαση στη δραματική μείωση των δημοσίων δαπανών, ιδίως των κοινωνικών.
Η αυτοκριτική του ΔΝΤ δεν αφορά την ουσία των πολιτικών αυτών, αλλά την αναγνώριση επιμέρους ολισθημάτων, όπως ο διαβόητος πολλαπλασιαστής. Και δεν χρειαζόμασταν την έκθεση, για να γνωρίζουμε ότι το χρέος δεν είναι βιώσιμο, εφ' όσον αυτό θα πλησιάσει το 2014 το 180% του ΑΕΠ. Είναι προφανές ότι χωρίς νέα διαγραφή, και μάλιστα σε ποσοστό άνω του 60%, δεν πρόκειται ποτέ να αποπληρωθεί. Η ουσία, όμως, έγκειται στους όρους με τους οποίους αυτό θα γίνει. Ολοι θυμόμαστε ότι το περίφημο PSI ολοκλήρωσε το έγκλημα του πρώτου Μνημονίου, φορτώνοντας ουσιαστικά όλο το πολυδιαφημισμένο «κούρεμα» του χρέους στα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία και τους δημόσιους οργανισμούς (και στις ελληνικές τράπεζες, βεβαίως, οι οποίες όμως αποζημιώθηκαν και με το παραπάνω με τους σκανδαλωδώς ευνοϊκούς όρους της ανακεφαλαιοποίησης, χωρίς ούτε ένας τραπεζίτης να χάσει τον έλεγχο της τράπεζάς του).
Το τέλος της βασιλείας του τρόμου δεν θα έρθει από τον ουρανό. Από τη δική μας συλλογική αντίσταση εξαρτάται.
*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΔΠΘ

Ενθαρρυντικά σημάδια απελπισίας από τον Όλι Ρεν...

απο το Περγαδι...

Ο Paul Krugman στους New York Times αναφέρεται σε μια επιστολή του Ευρωπαίου Επίτροπου ο οποίος προσπαθεί να σταματήσει τον αέρα με τα χέρια του...

The Conscience of a Liberal (Η συνείδηση ​​ενός φιλελεύθερου) - Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, οι οπαδοί της λιτότητας δείχνουν να τα έχουν χαμένα. Και αυτό θα πρεπε να είναι μια καλή είδηση​​, ένα σημάδι ότι συνειδητοποιούν, σε κάποιο βαθμό, ότι χάνουν.


[…] Μεταξύ άλλων, ο  Όλι Ρεν, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ένθερμος υποστηρικτής της λιτότητας, αντιδρά στα άσχημα νέα για την ευρωπαϊκή οικονομία,που επιβεβαίωσαν τις προειδοποιήσεις των επικριτών της λιτότητας και οδήγησαν σε μια ευρεία επανεξέταση των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών, επιβεβαιώνοντας ότι η οικονομία βρίσκεται σε μια μεγάλη παγίδα ρευστότητας, όπως μερικοί από μας ανέμεναν. Η απάντηση του Ρεν; Να σταματήσουμε να δημοσιεύουμε αυτές τις οικονομικές μελέτες, διότι υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στη λιτότητα!


Εδώ είναι οι δηλώσεις του κ. Ρεν, που δημοσιεύονται στο Not the treasury view:

Ουδεμία συζήτηση, παρακαλώ, είμεθα Ευρωπαίοι

Αργά πέρυσι σημείωνα πως ο Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Όλι Ρεν είχε προβλέψει, εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια, μια επικείμενη ανάκαμψη των οικονομιών της ζώνης του ευρώ που πέρναγαν κρίση, χάρη στις εξαιρετικές πολιτικές που προτείνονται από την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα . Ωστόσο, αυτή την εβδομάδα – βλέποντας ίσως ότι, πέρα από τι πίστευαν οι χρηματοπιστωτικές αγορές, το πολυαναμενόμενο φως στην άκρη του τούνελ φαινόταν να απομακρύνεται - δοκίμασε μια διαφορετική στρατηγική. Να κατηγορήσει τους οικονομολόγους - και, ιδίως, τους οικονομολόγους, οι οποίοι θέλουν να κάνουν πραγματικά σωστές αναλύσεις, θεωρητικά και εμπειρικά βάσιμες, για να επικρίνουν τις πολιτικές της Επιτροπής. Ο κ. Ρεν, σε επιστολή του προς τους ευρωπαίους υπουργούς Οικονομικών, και στην υπόλοιπη παγκόσμια χρηματοπιστωτική ηγεσία, όπως Christine Lagarde, έγραφε:

"Θα ήθελα να παρουσιάσω  μερικά σημεία μιας συζήτησης που δεν υπήρξε χρήσιμη και η οποία απείλησε να τινάξει στον αέρα την εμπιστοσύνη που με τόσο πολύ κόπο χτίσαμε τα τελευταία χρόνια σε συναντήσεις που κράτησαν μέχρι αργά τη νύχτα. Αναφέρομαι στη συζήτηση για τους δημοσιονομικούς πολλαπλασιαστές, δηλαδή τις οριακές επιπτώσεις που θα είχε μια μεταβολή της δημοσιονομικής πολιτικής στην οικονομική ανάπτυξη. Η συζήτηση σε γενικές γραμμές, δεν μας έκανε πιο σοφούς. "


Μεγάλο μέρος  από την υπόλοιπη επιστολή είναι αφιερωμένο στην προσπάθεια του κ. Ρεν (και πιθανώς των οικονομολόγων της Επιτροπής) να δυσφημίσει τα συμπεράσματα του επικεφαλής οικονομολόγου του ΔΝΤ, Olivier Blanchard, ο οποίος διαπίστωσε, προς μεγάλη έκπληξη κανενός, ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της δημοσιονομικής εξυγίανσης ήταν πολύ μεγαλύτερες από ό, τι εκείνες που προβλέπονται από το Ταμείο ή από την Επιτροπή.

Δεν θα θελα να ασκήσω κριτική σημείο προς  σημείο, αλλά σημειώστε τα εξής:

- Αν και είναι αλήθεια ότι από μόνη της  η ανάλυση του Ταμείου δεν αποδεικνύει ότι η Επιτροπή και ο Επίτροπος Rehn κάνουν λάθος, ωστόσο η βαρύτητα των αποδείξεων, τόσο οι θεωρητικές όσο  και οι εμπειρικές, αυτό δείχνει. Οι εκτιμήσεις μας για τις επιπτώσεις της αυτοκαταστροφικής λιτότητας βρίσκονται εδώ.

- Αν και η ανάλυση του Blanchard σίγουρα δεν αντιπροσωπεύουν το τέλος της ιστορίας, παρόλαυτά δεν παύει να είναι μία εργασία επαγγελματική ενός από τους πιο σημαντικούς εμπειρικούς οικονομολόγους  μακροοικονομικών στον κόσμο. Η διάψευση της Επιτροπής, αντίθετα, θα ντρόπιαζε ακόμα και ένα φοιτητή στο πρώτο έτος του Master.

Αλλά, φυσικά, το πιο εκπληκτικό είναι ότι ο κ. Ρεν έγραψε στους Υπουργούς Οικονομικών και στη διευθυντή του ΔΝΤ, καταγγέλλοντας ότι μία ακαδημαϊκή εργασία σχετικά με ένα θέμα εμπειρικής μακροοικονομίας μεγάλης πολιτική σημασίας, αν και άκρως τεχνικό, αποτέλεσε αντικείμενο  μια " συζήτησης που δεν ήταν ιδιαίτερα  χρήσιμη. " Δεν βάζω ζήτημα αλαζονείας έναντι της ακαδημαϊκής ελευθερίας, αλλά αυτό μου κάνει εντύπωση.


Όπως είπα, αυτά τα σημάδια απελπισίας είναι ενθαρρυντικά. Αλλά, δυστυχώς, αυτοί οι άνθρωποι έχουν κάνει ήδη τεράστια ζημιά, και είναι σε θέση να κάνουν πολλά ακόμη.

Πηγη   [--->]

Η λιτότητα δεν έπιασε τόπο πουθενά...

του Paul Krugman ,  ΤΟ ΒΗΜΑ - ΤΗΕ ΝΕW YORK TIMES...

Πριν από τρία χρόνια ένα φρικτό πράγμα συνέβη στην αμερικανική και ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική. Αν και το χειρότερο μέρος της οικονομικής κρίσης είχε παρέλθει, οι οικονομίες  και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού παρέμεναν σε βαθιά ύφεση, με πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας. Και όμως οι παγκόσμιες ελίτ αποφάσισαν μαζικά ότι η ανεργία δεν αποτελεί πια κρίσιμο ζήτημα και ότι η μείωση των ελλειμμάτων των εθνικών προϋπολογισμών ήταν η πρωταρχική προτεραιότητα.

Οι υπέρμαχοι της λιτότητας προσπαθούν τώρα απεγνωσμένα να βρουν παραδείγματα όπου η λιτότητα έπιασε τόπο: διότι υποσχέθηκαν ότι αυτή πολιτική περικοπών θα ανέκοπτε την πορεία της κρίσης και θα οδηγούσε σε ευημερία.

Η έρευνα ξεκίνησε με τον φλερτ μεταξύ των υπέρμαχων της λιτότητας και της Ιρλανδίας. Η οποία προέβη σε σκληρές περικοπές όταν έσκασε η φούσκα με τα στεγαστικά της δάνεια και η οποία για λίγο καιρό θεωρούνται κορυφαίο παράδειγμα.

Σύμφωνα με τον Ζαν Κλοντ Τρισέ, η Ιρλανδία ήταν πρότυπο  για όλα τα χρεωμένα κράτη της Ευρώπης. Οι αμερικανοί συντηρητικοί πήγαν και παραπέρα, λέγοντας ότι ίσως η Ιρλανδία να αποτελεί παράδειγμα και για την Αμερική. Οταν έκανε αυτή τη δήλωση ο Τρισέ η ανεργία της Ιρλανδίας ήταν στο 13,3%, όμως σήμερα βρίσκεται στο 14,6%, έχοντας πέσει ελαφρά από πέρυσι.

Μετά την Ιρλανδία ήρθε η Βρετανία, όπου μια κυβέρνηση των Συντηρητικών στράφηκε στη λιτότητα στα μέσα του 2010, επηρεασμένη εν μέρει από τη θεώρηση ότι οι ιρλανδικές πολιτικές ήταν τεράστια επιτυχία.

Αντίθετα με την Ιρλανδία, η Βρετανία δεν είχε ιδιαίτερους λόγους να επιβάλει λιτότητα: όπως κάθε άλλο ανεπτυγμένο κράτος που εκδίδει το εθνικό του νόμισμα, είναι ακόμη ικανό να δανείζεται με  ιστορικά χαμηλά επιτόκια. Παρ' όλα αυτά ο πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον επέμεινε ότι μόνο μια γερή δημοσιονομική συρρίκνωση θα καθησύχαζε τους δανειστές και θα τόνωνε την οικονομία.

Αυτό που συνέβη ήταν ένα οικονομικό τέλμα. Πριν από τη στροφή στη λιτότητα, η Βρετανία ανέκαμπτε λίγο πολύ συντονισμένα με τις ΗΠΑ. Εκτοτε η αμερικανική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται, αν και πιο αργά από ό,τι θα θέλαμε - αλλά η οικονομία της Βρετανίας δεν κινείται καθόλου.

Σε αυτό το σημείο θα μπορούσε κανείς να περιμένει τους υπέρμαχους της λιτότητας να εξετάσουν την πιθανότητα κάτι να πηγαίνει στραβά με την ανάλυση και τις οικονομικές τους συνταγές. Ομως, όχι. Αρχισαν να ψάχνουν για νέους ήρωες και τους βρήκαν στις μικρές χώρες της Βαλτικής, συγκεκριμένα τη Λετονία, ένα κράτος που φαντάζει εξαιρετικά μεγάλο στην φαντασία των υπέρμαχων ης λιτότητας.

Σε ένα επίπεδο αυτό είναι κάπως αστείο: οι πολιτικές λιτότητες έχουν εφαρμοστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη ωστόσο  το καλύτερο παράδειγμα επιτυχίας που μπορεί να βρεθεί βρίσκεται σε ένα κράτος με λιγότερους κατοίκους από ό,τι για παράδειγμα το Μπρούκλιν. Και όμως, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εξέδωσε δύο εκθέσεις για την λετονική οικονομία και βοηθούν πραγματικά να δούμε την όλη ιστορία με την κατάλληλη προοπτική.

Για να είμαστε δίκαιοι με τους Λετονούς, έχουν κάτι για να υπερηφανεύονται. Αφότου βίωσαν μια οικονομική κατάπτωση παρόμοια με της Μεγάλης Υφεσης, η οικονομία τους σημειώνει δύο χρόνια συνεχούς ανάπτυξης και μείωσης της ανεργίας. Ωστόσο, παρά την ανάπτυξη, έχουν ανακτήσει μόνο μέρος του χαμένου εδάφους όσον αφορά το ΑΕΠ τους ή τα ποσοστά ανεργίας - που βρίσκονται περίπου στο 14% ακόμη. Αν αυτή είναι η ιδέα που έχουν οι υπέρμαχοι της λιτότητας  για ένα οικονομικό θαύμα, τότε πράγματι είναι παιδιά ενός κατώτερου Θεού.

Α, και αν είναι να αναφέρουμε τις περιπτώσεις μικρών κρατών ως απόδειξη για το ποιες οικονομικές πολιτικές λειτουργούν, ας μην ξεχνάμε το πραγματικό οικονομικό θαύμα της Ισλανδίας - ένα κράτος που βρισκόταν στο επίπεδο του μηδενός της χρηματοπιστωτικής κρίσης, το οποίο όμως χάρη στην υιοθέτηση ανορθόδοξων πολιτικών έχει ανακάμψει σχεδόν πλήρως.

Τι διδασκόμαστε λοιπόν από αυτή την μάλλον αξιοθρήνητη αναζήτησης για ιστορίες επιτυχίας της λιτότητας; Διδασκόμαστε ότι το δόγμα που έχει κυριαρχήσει στους διάλογους της παγκόσμιας οικονομικής ελίτ τα τελευταία τρία χρόνια είναι λάθος από όποια πλευρά και αν το εξετάσει κανείς. 

Οχι μόνο μας εξουσιάζουν φόβοι ανύπαρκτων απειλών, μας έχουν υποσχεθεί και ανταμοιβές που δεν έχουν έρθει και δεν θα έρθουν ποτέ. Είναι καιρός να αφήσουν στην άκρη την εμμονή για την μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και να επανέλθουμε στην αντιμετώπιση του πραγματικού προβλήματος - δηλαδή της των απαράδεκτα υψηλών ποσοστών ανεργίας.

Η Ελλάδα ως θύμα....

Του Paul Krugman,  απο το FreePen.gr...

Από τότε που στην Ελλάδα χτυπούν τα τύμπανα, έχουμε ακούσει πολλά για το τι συμβαίνει με κάθε τι το Ελληνικό.Μερικές από τις κατηγορίες είναι αληθινές, μερικές λάθος – αλλά όλες είναι εκτός θέματος. Ναι, υπάρχουν μεγάλες ελλείψεις στην ελληνική οικονομία , στην πολιτική κατάσταση και στην κοινωνία της. Αλλά αυτές οι παραλείψεις δεν είναι η αιτία που προκάλεσε την ελληνική κρίση και απειλεί να εξαπλωθεί σε όλη την Ευρώπη. Όχι, οι ρίζες αυτής της καταστροφής βρίσκονται βορειότερα, στις Βρυξέλλες, στη Φρανκφούρτη και το Βερολίνο, όπου αξιωματούχοι δημιούργησαν ένα ίσως μοιραία ελαττωματικό νομισματικό σύστημα που όξυνε τα προβλήματα. Και η λύση στην κρίση, αν υπάρχει, θα πρέπει να προέλθει από την ίδια κατεύθυνση.
Η Ελλάδα παρουσιάζει πολύ διαφθορά και μεγάλη φοροδιαφυγή, και η ελληνική κυβέρνηση συνήθιζε να λειτουργεί με τρόπο πέρα​​από τις δυνατότητές της χώρας. Από εκεί και πέρα, η ελληνική παραγωγικότητα της εργασίας είναι χαμηλή σε σχέση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα – περίπου το 25 τοις εκατό κάτω από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αξίζει να σημειωθεί,ωστόσο, ότι η παραγωγικότητα της εργασίας, ας πούμε, του Μισισιπή είναι εξίσου χαμηλή με τα αμερικανικά πρότυπα στα ίδια περίπου ως άνω επίπεδα. Από την άλλη πλευρά, πολλά πράγματα που ακούμε για την Ελλάδα δεν είναι ακριβώς αληθινά. Οι Έλληνες δεν είναι τεμπέληδες – αντιθέτως, εργάζονται περισσότερες ώρες από σχεδόν οποιονδήποτε άλλον στην Ευρώπη, και πολύ περισσότερες ώρες από τους Γερμανούς ειδικότερα. Ούτε η Ελλάδα έχει ένα ανεξέλεγκτο κράτος πρόνοιας, όπως οι συντηρητικοί υποστηρίζουν. Οι κοινωνικές δαπάνες της ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι σημαντικά χαμηλότερες απ’ ότι στη Σουηδία ή τη Γερμανία, χώρες που έχουν μέχρι στιγμής ξεπεράσει την ευρωπαϊκή κρίση αρκετά καλά. Λοιπόν, πώς μπήκε η Ελλάδα σε τέτοια ταλαιπωρία ; Ο ένοχος είναι το ευρώ.
Δεκαπέντε χρόνια πριν Ελλάδα δεν ήταν παράδεισος, αλλά ούτε βρισκόταν σε κρίση. Η ανεργία ήταν υψηλή, αλλά όχι καταστροφική, και το έθνος περισσότερο ή λιγότερο τα κατάφερνε στις διεθνείς αγορές, κερδίζοντας αρκετά από τις εξαγωγές, τον τουρισμό, τη ναυτιλία και άλλες πηγές ώστε να χρηματοδοτεί τις εισαγωγές της. Στη συνέχεια, η Ελλάδα προσχώρησε στο ευρώ, και ένα φοβερό πράγμα συνέβη: οι άνθρωποι άρχισαν να πιστεύουν ότι ήταν ένα ασφαλές μέρος για επενδύσεις. Διεθνείς χρηματοδοτήσεις εισέρευσαν στη χώρα, ορισμένες από τις οποίες, αν και όχι όλες, για να καλύψουν τα κυβερνητικά ελλείμματα. Η οικονομία αναπτύχθηκε, αυξήθηκε ο πληθωρισμός, αλλά η Ελλάδα μετατράπηκε αυξητικά σε μη ανταγωνιστική οικονομία. Σίγουρα, οι Έλληνες σπατάλησαν πολλά, αν όχι τις περισσότερες από τις χρηματικές εισροές, αλλά το ίδιο έκαναν και όλοι όσοι εγκλωβίστηκαν από τη φούσκα του ευρώ. Και τότε έσκασε η φούσκα, και φάνηκαν οι βασικές ρωγμές σε ολόκληρο το σύστημα του ευρώ.Ρωτήστε τον εαυτό σας, γιατί η ζώνη του δολαρίου, επίσης γνωστή ως Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, λειτουργεί αρμονικά χωρίς τις περιφερειακές κρίσεις που τώρα χτυπούν την Ευρώπη ; Η απάντηση είναι ότι, έχουμε μια ισχυρή κεντρική κυβέρνηση, και οι δραστηριότητες της στην πραγματικότητα, παρέχουν άμεσες λύσεις σε προβλήματα που παρουσιάζονται στις διάφορες πολιτείες.
Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τι θα συμβεί στη Φλόριντα τώρα, στον απόηχο της τεράστιας φούσκας της αγοράς κατοικίας του,αν η πολιτεία αυτή υποχρεωνόταν από μόνη της να αντιμετωπίσει τα μεγάλα κόστη της κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομικής περίθαλψης. Ευτυχώς για τη Φλόριντα, η Ουάσιγκτον φροντίζει για το όλο πρόβλημα, πράγμα που σημαίνει ότι η Φλόριντα στην πραγματικότητα εισπράττει οικονομική βοήθεια σε επίπεδα που κανένα ευρωπαϊκό έθνος δε θα μπορούσε να ονειρευτεί. Ή σκεφτείτε ένα παλαιότερο παράδειγμα, την κρίση δανείων της δεκαετίας του 1980, η οποία ήταν σε μεγάλο βαθμό υπόθεση του Τέξας. Οι φορολογούμενοι πλήρωσαν ένα τεράστιο ποσό για να καθαρίσει το χάος – αλλά η συντριπτική πλειοψηφία των φορολογουμένων αυτών κατοικούν σε άλλες πολιτείας εκτός του Τέξας. Και πάλι, το κεντρικό κράτος έλαβε μέτρα άμεσης επίλυσης του προβλήματος του Τέξας, σε μια κλίμακα αδιανόητη για τα σημερινά δεδομένα της Ευρώπης.
Το πρόβλημα της Ελλάδας, η οποία δεν είναι βέβαια αναμάρτητη, οφείλεται κυρίως στην αλαζονεία των Ευρωπαίων αξιωματούχων, ως επί το πλείστον από τις πλουσιότερες χώρες, οι οποίοι έπεισαν τους εαυτούς τους ότι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα ενιαίο νόμισμα χωρίς μια ενιαία κυβέρνηση. Και αυτοί οι ίδιοι αξιωματούχοι έχουν κάνει την κατάσταση ακόμα χειρότερη επιμένοντας με ακραίο τρόπο ότι τα προβλήματα του ευρώ προκλήθηκαν από την ανεύθυνη συμπεριφορά των νότιων Ευρωπαίων,και ότι όλα θα λειτουργήσουν καλά, αν οι λαοί είναι πρόθυμοι να υποφέρουν ακόμα περισσότερο. Έτσι φτάσαμε στο αποτέλεσμα των τελευταίων εκλογών στην Ελλάδα που δεν έλυσε κανένα πρόβλημα. Ο κυβερνών συνασπισμός μπορεί να κατάφερε να παραμείνει στην εξουσία,αλλά οι Έλληνες δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στην κρίση έτσι κι αλλιώς. Ο μόνος τρόπος για το ευρώ θα μπορούσε – ίσως – να σωθεί, είναι αν οι Γερμανοί και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, συνειδητοποιήσουν ότι αυτοί είναι που πρέπει να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους, ξοδεύοντας περισσότερο και, ναι, να αποδεχτούν υψηλότερο πληθωρισμό. Αν όχι, έ τότε η Ελλάδα θα μείνει στην ιστορία ως το περήφανο θύμα της εκδίκησης των άλλων.

The New York Times

Λεφτά για το Τίποτα...

Του Paul Krugman...
 TO BHMA / The New York Times

Επί πολλά χρόνια, διάφοροι υποτίθεται σοβαροί άνθρωποι προειδοποιούν για τις τραγικές επιπτώσεις που θα έχουν τα μεγάλα δημοσία ελλείμματα - ελλείμματα που, σε μεγάλο βαθμό, είναι αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης που αντιμετωπίζουμε.

Τον Μάιο του 2009, ο Νάϊαλ Φέργκιουσον του πανεπιστημίου Χάρβαρντ διακήρυξε πως το «παλιρροϊκό κύμα του χρέους» θα οδηγούσε σε δραματική αύξηση των αμερικανικών επιτοκίων δανεισμού. Τον Μάρτιο του 2011 ο επιχειρηματίας και πολιτευτής Έρσκιν Μπόουλς, ο οποίος συμπροήδρευσε της γνωστής ατυχούς επιτροπής για τον έλεγχο του ελλείμματος που συνέστησε ο πρόεδρος Ομπάμα, προειδοποιούσε πως «οι αγορές θα μας ισοπεδώσουν» μέσα στην επόμενη διετία, αν δεν αναλαμβάναμε σύντομα δράση. Και πάει λέγοντας.

Λοιπόν, η διετία του κ. Μπόουλς δεν έχει ακόμη εκπνεύσει, αλλά ένα παράξενο πράγμα συνέβη στον δρόμο προς την προβλεπόμενη δημοσιονομική κρίση: αντί να αυξηθεί, το κόστος δανεισμού των ΗΠΑ μειώθηκε στα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της χώρας. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Αμερική. Αυτή τη στιγμή, κάθε ισχυρό ανεπτυγμένο κράτος που δανείζεται στο δικό του νόμισμα είναι σε θέση να το κάνει με πολύ χαμηλά επιτόκια.

Το γεγονός ότι τα υψηλά ελλείμματα «απέτυχαν» να οδηγήσουν σε αυξημένα επιτόκια δανεισμού έχει κάτι σημαντικό να μας πει για την φύση των οικονομικών βασάνων μας (όπως και για την σοφία, ή την έλλειψη σοφίας, των αυτοδιορισμένων φρουρών της δημοσιονομικής αρετής μας). Πριν φτάσω εκεί, όμως, ας πω δυο λόγια για αυτά τα χαμηλά, πολύ χαμηλά κόστη δανεισμού - τόσο χαμηλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, ώστε οι επενδυτές στην πράξη να πληρώνουν τις κυβερνήσεις για να δεχθούν να κρατήσουν τα λεφτά τους.

Κατά κύριο λόγο, αυτό συμβαίνει με ομόλογα που είναι «προστατευμένα από τον πληθωρισμό» - που είναι, δηλαδή συνδεδεμένα ως προς τις μελλοντικές αποδόσεις τους με τις τιμές καταναλωτή, ώστε να μην τρώει τα επενδυτικά κέρδη ο πληθωρισμός. Ακόμη και με τέτοια ομόλογα, βέβαια, οι επενδυτές αξίωναν στο παρελθόν και πρόσθετες αποδόσεις. Πριν την κρίση, τα προστατευμένα από το πληθωρισμό αμερικανικά δεκαετή πλήρωναν τόκο γύρω στο 2%. Όμως τον τελευταίο καιρό η πραγματική απόδοση αυτών των ομολόγων είναι -0,6%.

Με άλλα λόγια, οι επενδυτές είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν για να αποκτήσουν αυτά τα ομόλογα περισσότερα από όσα θα τους επιστρέψει μελλοντικά το κράτος σε κεφάλαιο και τόκους. Άρα οι επενδυτές, κατά μια έννοια, προσφέρουν στις κυβερνήσεις τζάμπα λεφτά για τα επόμενα δέκα χρόνια: στην πράξη, πληρώνουν αυτοί στις κυβερνήσεις έναν μικρό τόκο για να εξασφαλίσουν τον πλούτο τους.

Τώρα, λοιπόν, είναι σαφές πως όσοι έχουν συμφέρον από το «στόρι» της επερχόμενης δημοσιονομικής τραγωδίας προσπαθούν να δικαιολογήσουν με διάφορους τρόπους γιατί αυτή η τρομερή κρίση δανεισμού δεν έχει ακόμη προκύψει. Ένα αγαπημένο επιχείρημα των κινδυνολόγων είναι πως η κεντρική τράπεζα Fed κρατά επίτηδες τα επιτόκια χαμηλά, αγοράζοντας η ίδια κυβερνητικά ομόλογα. Όμως αυτή η θεωρία δεν άντεξε στο τεστ του προηγούμενου καλοκαιριού, όταν η Fed διέκοψε προσωρινά τις αγορές ομολόγων. Πολλοί ειδικοί, μεταξύ των οποίων και ο Μπιλ Γκρος του γιγαντιαίου επενδυτικού κεφαλαίου Pimco, που ειδικεύεται στην αγορά ομολόγων, προέβλεψαν ραγδαία άνοδο των επιτοκίων. Όμως δεν συνέβη τίποτε.

Α ναι, και βέβαια μην δίνετε σημασία στις προειδοποιήσεις πως από μέρα σε μέρα θα καταλήξουμε σαν την Ελλάδα. Χώρες όπως η Ελλάδα, αλλά και η Ισπανία, υποφέρουν σήμερα λόγω της λανθασμένης απόφασης τους να εγκαταλείψουν τα εθνικά τους νομίσματα για χάρη του ευρώ, που τις κατέστησε τρωτές με έναν τρόπο που δεν ισχύει για την Αμερική.

Τι συμβαίνει λοιπόν; Η βασική απάντηση είναι πως για το σημερινό φαινόμενο ευθύνεται το λεγόμενο «σοκ απομόχλευσης», η κατάσταση δηλαδή όπου όλοι προσπαθούν να μειώσουν ταυτόχρονα τα χρέη τους. Ο δανεισμός των νοικοκυριών έχει καταρρεύσει, ενώ οι επιχειρήσεις έχουν πολύ ρευστό που δεν ξέρουν τι να το κάνουν, αφού δεν υπάρχει αρκετή καταναλωτική ζήτηση για να δικαιολογήσει νέες επενδύσεις για την αύξηση παραγωγής: το αποτέλεσμα είναι πως οι επενδυτές δεν έχουν που να τοποθετήσουν τα λεφτά τους. Γι' αυτό αγοράζουν κυβερνητικά ομόλογα, ακόμη και με πολύ χαμηλές αποδόσεις, ελλείψει εναλλακτικών λύσεων. Επιπροσθέτως, προσφέροντας τόσο φτηνό χρήμα, στην πράξη εκλιπαρούν τις κυβερνήσεις να εκδώσουν περισσότερα ομόλογα. Και οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να τους κάνουν τη χάρη, χωρίς να «κολλάνε» εμμονικά στα βραχυπρόθεσμα ελλείμματα.

Μια υποχρεωτική παρατήρηση: ναι, στις ΗΠΑ έχουμε ένα μακροπρόθεσμο πρόβλημα με τα ελλείμματα των προϋπολογισμών μας, και ναι, πρέπει να προχωρήσουμε σε συγκεκριμένες ενέργειες για να το αντιμετωπίσουμε, κυρίως μέσω του περιορισμού των δαπανών για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Όμως είναι εντελώς τρελό να απολύουμε δασκάλους και να ακυρώνουμε επενδύσεις σε δημόσια έργα υποδομής, σε μια στιγμή όπου οι επενδυτές προσφέρουν χρήματα στην κυβέρνηση με μηδενικά ή ακόμη και αρνητικά επιτόκια.

Δεν χρειάζεται να αντλήσει κανείς επιχειρήματα από τον Κέϊνς για να το καταλάβει αυτό κανείς. Το μόνο που χρειάζεται να τονιστεί είναι πως, όταν το χρήμα είναι φτηνό, είναι καλή εποχή για επενδύσεις. Και η εκπαίδευση, όπως και οι υποδομές, είναι οι καλύτερες επενδύσεις για το μέλλον της Αμερικής: θα έρθει η μέρα που θα πληρώσουμε ένα τεράστιο και εντελώς αχρείαστο τίμημα για όλα τα προγράμματα που σήμερα πετσοκόβονται.

Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να είναι κανείς οπαδός του Κέϊνς. Η εμπειρία των τελευταίων χρόνων - και πάνω απ΄ όλα η θεαματική αποτυχία των πολιτικών αυστηρής λιτότητας στην Ευρώπη - αποτελεί μια δραματική απόδειξη του πως η περικοπή δαπανών σε μια οικονομία που βρίσκεται σε ύφεση οδηγεί σε μεγαλύτερη ύφεση.

Είναι καιρός λοιπόν να σταματήσουμε να δίνουμε σημασία σε όλους αυτούς τους υποτιθέμενους σοφούς, που έχουν θέσει σε ομηρία τον πολιτικό μας διάλογο και έχουν επικεντρώσει κάθε συζήτηση στην μείωση των ελλειμμάτων. Έχουν βγει λάθος σε όλα - και ζούμε επιτέλους την εποχή που ακόμη και οι χρηματαγορές παραδέχονται πως πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας στην ανάπτυξη και την δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Η Ευρώπη σώζει τις τράπεζες, όχι τους ανέργους...

ΤΟ ΒΗΜΑ - The New York Times

Paul Krugman

Α! Αλλο ένα πακέτο σωτηρίας για τις τράπεζες, αυτή τη φορά στην Ισπανία. Ποιoς θα μπορούσε να το είχε προβλέψει; Η απάντηση, φυσικά, είναι: οι πάντες...

Ολη αυτή η ιστορία έχει αρχίσει να μοιάζει με ρουτίνα: για άλλη μια φορά η οικονομία βυθίζεται, η ανεργία εκτοξεύεται στα ύψη, οι τράπεζες έχουν προβλήματα, οι κυβερνήσεις σπεύδουν για σωτηρία - αλλά, με κάποιο τρόπο, σώζονται μόνο οι τράπεζες, όχι οι άνεργοι.

Για να είμαστε σαφείς, οι ισπανικές τράπεζες όντως χρειάζονταν σωτηρία. Η Ισπανία είχε πράγματι παγιδευθεί μέσα σε έναν φαύλο κύκλο - σε μια γνωστή διαδικασία, στην οποία η ανησυχία για την ρευστότητα των τραπεζών εξαναγκάζει τις τράπεζες να εκποιήσουν περιουσιακά στοιχεία, κάτι το οποίο μειώνει τις τιμές αυτών των περιουσιακών στοιχείων, το οποίο κάνει τον κόσμο να ανησυχεί ακόμη περισσότερο για την ρευστότητα.

Οι κυβερνήσεις μπορούν να σταματήσουν έναν τέτοιο φαύλο κύκλο με μια ένεση ρευστότητας. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, η φερεγγυότητα της ίδιας της ισπανικής κυβέρνησης τίθεται εν αμφιβόλω, έτσι τα χρήματα έπρεπε να έρθουν από ένα ευρωπαϊκό ταμείο.

Επομένως, δεν ήταν αναγκαστικά λάθος αυτό το τελευταίο πακέτο σωτηρίας (αν και πολλά εξαρτώνται από τις λεπτομέρειες).

Αλλά το εντυπωσιακό είναι ότι την ώρα που οι ευρωπαίοι ηγέτες συμφωνούσαν για αυτή τη σωτηρία, έστελναν ισχυρά μηνύματα ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να αλλάξουν την πολιτική, που έχει αφήσει το εν τέταρτο των Ισπανών εργαζομένων - και έναν στους δύο νέους - ανέργους.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό; Την περασμένη εβδομάδα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αρνήθηκε να μειώσει τα επιτόκια. Αυτή η απόφαση ήταν ευρέως αναμενόμενη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να δούμε ότι ήταν βαθιά παράδοξη.

Η ανεργία στην ευρωζώνη καλπάζει, και όλα δείχνουν ότι η Ευρώπη μπαίνει σε μια νέα ύφεση. Στο μεταξύ, ο πληθωρισμός μειώνεται, και οι προσδοκίες της αγοράς για μελλοντικό πληθωρισμό έχουν μειωθεί.

Σύμφωνα με όλους τους συνήθεις κανόνες της νομισματικής πολιτικής, η κατάσταση θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με επιθετική μείωση επιτοκίων. Αλλά η ΕΚΤ δεν κάνει τίποτα.

Και αυτό δεν λαμβάνει καν υπ' όψιν τον αυξανόμενο κίνδυνο μιας διάλυσης της ευρωζώνης. Επί χρόνια, λένε στην Ισπανία και σε άλλα ευρωπαϊκά έθνη με προβλήματα, ότι μπορούν να ανακάμψουν μόνο μέσω ενός συνδυασμού δημοσιονομικής λιτότητας και «εσωτερικής υποτίμησης», που σημαίνει βασικά μείωση μισθών.

Είναι τώρα εντελώς σαφές ότι αυτή η στρατηγική δεν μπορεί να έχει αποτελέσματα εκτός αν υπάρξει ισχυρή ανάπτυξη, και, ναι, μια μετριοπαθής αύξηση του πληθωρισμού στον ευρωπαϊκό «πυρήνα», κυρίως στην Γερμανία - πράγμα που ενισχύει επιπλέον το επιχείρημα υπέρ των χαμηλών επιτοκίων και της τύπωσης χρήματος. Αλλά η ΕΚΤ δεν κάνει τίποτα.

Αν τα συνδυάσετε όλα αυτά, θα έχετε την εικόνα μιας ευρωπαϊκής πολιτικής ελίτ που είναι πάντα έτοιμη να σπεύσει σε δράση για να υπερασπιστεί τις τράπεζες, αλλά κατά τα άλλα εντελώς απρόθυμης να παραδεχθεί ότι η πολιτική της δεν σώζει τους ανθρώπους, που υποτίθεται ότι υπηρετεί η οικονομία.

Είναι επίσης μια νοοτροπία που θεωρεί ότι ο οικονομικός πόνος λυτρώνει κατά κάποιον τρόπο, νοοτροπία που ένας Βρετανός δημοσιογράφος ονόμασε «σαδο-μονεταρισμό».

Οποιες και αν είναι οι βαθιές ρίζες αυτής της παράλυσης, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι θα πρέπει να υπάρξει μια απόλυτη καταστροφή για να δούμε κάποια πραγματική πολιτική δράση, που θα υπερβαίνει την σωτηρία των τραπεζών.

Αλλά μην απελπίζεστε: με τον ρυθμό που πάνε τα πράγματα, ιδίως στην Ευρώπη, η απόλυτη καταστροφή μπορεί να περιμένει στη γωνία.

Η ΕΥΡΩ - ΠΑΝΩΛΕΘΡΙΑ! ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΑ ΒΡΑΧΙΑ!

ΙΣΚΡΑ ...
Του PAUL KRUGMAN*
Ο Paul Krugman δεν είναι μαρξιστής ούτε αριστερός οικονομολόγος. Το πολύ-πολύ μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας προωθημένος Κεϋνσιανός στην «αριστερή» πτέρυγα σκέψης του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ.
Κι όμως, ο Paul Krugman, εδώ και πολύ καιρό, ασκεί εμπεριστατωμένη κριτική στο ευρώ και τα χαρακτηριστικά του και στο σημερινό άρθρο του που η «Iskra» αναδημοσιεύει από τους New York Times (σε μετάφραση από το tovima.gr), σχεδόν προεξοφλεί με ακλόνητη τεκμηρίωση την διάλυση του.
Ολόκληρο το άρθρο του Paul Krugman έχει ως εξής:
Ιδού πώς τελειώνει το ευρώ - όχι με «μπαμ», αλλά με «μπούνγκα- μπούνγκα». Πριν από λίγο καιρό, οι ευρωπαίοι ηγέτες επέμεναν πως η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να παραμείνει οπωσδήποτε στο ευρώ, αποπληρώνοντας τα χρέη της στο ακέραιο. Τώρα, με την Ιταλία να πέφτει στον γκρεμό, είναι δύσκολο να δει κανείς πώς το ευρώ μπορεί να επιβιώσει.
Αλλά ποιο είναι το νόημα της ευρω-πανωλεθρίας; Όπως συμβαίνει πάντα όταν επέρχεται μια καταστροφή, εμφανίζεται ένα ρεύμα από ιδεολόγους που υποστηρίζουν ότι η καταστροφή δικαιώνει τις απόψεις τους. Καιρός λοιπόν να αρχίσουμε την απομυθοποίηση.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: η προσπάθεια για την δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος ήταν μια από αυτές τις ιδέες που ξεπερνούσαν τις συνηθισμένες ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές. Βρήκε υποστηρικτές στην αμερικανική δεξιά, που είδαν το ευρώ σαν έναν παράγοντα σταθερότητας, σχεδόν σαν μια αναβίωση του κανόνα του χρυσού, αλλά και στην βρετανική αριστερά, που το είδε σαν ένα βήμα προς μια σοσιαλδημοκρατική Ευρώπη.

Το ευρώ πολέμησαν όμως οι Βρετανοί συντηρητικοί, που επίσης το είδαν σαν ένα βήμα προς μια σοσιαλδημοκρατική Ευρώπη. Και το αμφισβήτησαν οι αμερικανοί προοδευτικοί, που ανησυχούσαν - με το δίκιο τους, θα έλεγα ευλογώντας τα γένια μου - για το τι θα συνέβαινε αν τα κράτη δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την νομισματική και δημοσιονομική πολιτική για να αντιμετωπίσουν τις υφέσεις.

Τώρα λοιπόν που το σχέδιο ευρώ έχει πέσει στα βράχια, τι διδάγματα πρέπει να εξάγουμε; Ακούω τελευταία δύο ισχυρισμούς, και αμφότεροι είναι λανθασμένοι: ότι τα βάσανα της Ευρώπης αντανακλούν την εν γένει αποτυχία του μοντέλου των κρατών πρόνοιας και ότι η κρίση της Ευρώπης αποδεικνύει γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να προχωρήσουν άμεσα σε μέτρα αυστηρής δημοσιονομικής λιτότητας.

Η άποψη ότι η ευρωπαϊκή κρίση σηματοδοτεί την αποτυχία του κράτους πρόνοιας εκφράζεται από πολλούς Ρεπουμπλικάνους. Ο Μιτ Ρόμνι για παράδειγμα έχει κατηγορήσει τον πρόεδρο Ομπάμα ότι εμπνέεται από τους Ευρωπαίους «σοσιαλιστές δημοκράτες», τονίζοντας ότι «το ευρωπαϊκό μοντέλο δεν δουλεύει ούτε στην Ευρώπη». Πρόκειται για την αντίληψη πως οι χώρες που υφίστανται την κρίση έχουν πρόβλημα λόγω του βάρους που σωρεύτηκε από τις υψηλές δημόσιες δαπάνες. Αλλά τα στοιχεία λένε άλλα.

Είναι αλήθεια πως όλες οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πιο γενναιόδωρες κοινωνικές παροχές - περιλαμβανομένης της καθολικής ασφαλιστικής κάλυψης του πληθυσμού - και υψηλότερες δημόσιες δαπάνες απ' ότι η Αμερική. Αλλά τα έθνη που υφίστανται την κρίση δεν έχουν μεγαλύτερα προνοιακά συστήματα από ότι τα έθνη που ευημερούν - μάλλον το αντίθετο συμβαίνει. Η Σουηδία, φημισμένη για τα υψηλά της επιδόματα, τα πηγαίνει ιδιαίτερα καλά στα οικονομικά της - είναι μια από τις λίγες χώρες όπου το ΑΕΠ είναι σήμερα υψηλότερο από ότι ήταν πριν την κρίση.

Και, πριν την κρίση, οι «κοινωνικές δαπάνες» για προγράμματα πρόνοιας ήταν χαμηλότερες ως ποσοστό του ΑΕΠ σε όλα τα προβληματικά σήμερα κράτη απ΄ότι ήταν στην Γερμανία, για να μην πούμε για την Σουηδία.

Α ναι, και ο Καναδάς, που επίσης έχει καθολική ασφαλιστική κάλυψη και πολύ πιο γενναιόδωρες παροχές προς τους φτωχούς απ’ ότι οι ΗΠΑ, ξεπέρασε τις δυσκολίες της κρίσης πολύ καλύτερα από εμάς.

Η ευρω-κρίση, λοιπόν, δεν λέει κάτι για την βιωσιμότητα του μοντέλου του κράτους πρόνοιας. Μήπως όμως είναι το καθοριστικό επιχείρημα για να «σφίξουμε το ζωνάρι» σε μια καθημαγμένη οικονομία; Ακούμε αυτόν τον ισχυρισμό όλη την ώρα. Η Αμερική, μας λένε, πρέπει αμέσως να περιορίσει δραματικά τις δαπάνες της, αλλιώς θα καταλήξει σαν την Ελλάδα ή την Ιταλία. Και πάλι, όμως, τα στοιχεία μας λένε μια διαφορετική ιστορία.

Πρώτον, αν κοιτάξει κανείς τι συμβαίνει στον κόσμο θα δει πως ο βασικός παράγοντας που καθορίζει τις αποδόσεις των ομολόγων δεν είναι το ύψος του δημοσίου χρέους κάθε χώρας, αλλά αν ο δανεισμός αυτός γίνεται στο εθνικό νόμισμα της εκάστοτε κυβέρνησης ή όχι. Η Ιαπωνία έχει πολύ υψηλότερο χρέος από την Ιταλία, αλλά η απόδοση των πολυετών ιαπωνικών ομολόγων είναι μόλις 1%, αντί για 7% της Ιταλίας. Οι δημοσιονομικές προοπτικές της Βρετανίας μοιάζουν πολύ χειρότερες από εκείνες της Ισπανίας, αλλά η Βρετανία μπορεί να δανειστεί με κάτι παραπάνω από 2% επιτόκιο, ενώ η Ισπανία πληρώνει σχεδόν 6%.

Αυτό που συνέβη, όπως φαίνεται, είναι πως ακολουθώντας το ευρώ η Ισπανία και η Ιταλία αυτοϋποβαθμίστηκαν στο στάτους κρατών του τρίτου κόσμου, που πρέπει να δανείζονται σε νομίσματα άλλων, με όλη την απώλεια ευελιξίας που αυτό συνεπάγεται. Εν προκειμένω, καθώς οι χώρες της ευρωζώνης δεν μπορούν να τυπώσουν χρήμα ούτε καν σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, υπόκεινται σε διαταραχές χρηματοδότησης που δεν υφίστανται τα έθνη που διατηρούν δικό τους νόμισμα - και τα αποτελέσματα είναι αυτά που βλέπουμε. Η Αμερική που δανείζεται σε δολάρια, δεν έχει αυτό το πρόβλημα.

Το άλλο πράγμα που πρέπει να ξέρετε είναι ότι παρατηρώντας την τρέχουσα κρίση, η συνταγή της λιτότητας έχει αποτύχει όπου κι αν εφαρμόστηκε: ούτε μια χώρα με σημαντικά χρέη δεν κατάφερε με τις περικοπές δαπανών να ανακτήσει την εύνοια των αγορών. Η Ιρλανδία για παράδειγμα, το «καλό παιδί» της Ευρώπης, αντέδρασε στα προβλήματα χρέους με βάρβαρη λιτότητα, που οδήγησε την ανεργία στο 14%. Κι όμως, οι αποδόσεις των ιρλανδικών ομολόγων παραμένουν πάνω από το 8% - χειρότερες και από της Ιταλίας.

Το ηθικόν δίδαγμα της ιστορίας είναι, λοιπόν, πως πρέπει κανείς να φοβάται τους ιδεολόγους που προσπαθούν να «απαγάγουν» την ευρωπαϊκή κρίση για να προάγουν τις δικές τους ατζέντες. Αν ακούσουμε αυτούς τους ιδεολόγους, θα καταλήξουμε όλοι να κάνουμε τα προβλήματα μας - που είναι διαφορετικής φύσης, αλλά εξίσου σοβαρά - ακόμη χειρότερα.

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στους "New York Times" και αναδημοσιεύτηκε στο «tovima.gr», με τίτλο "Οι θρύλοι της αποτυχίας" (12/11/2011).