Είμαι περίεργος κίτρινος. Για τη βαρεμάρα των «ροζ σκανδάλων» και τη μοναξιά του Μάκη Τριανταφυλλόπουλου...

του Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου, Red Note Book...

Λίγο πριν τις εκλογές του 2012, ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος κάθισε σε ένα τραπέζι να συζητήσει με τον καθηγητή Γιώργο Ρούση, έναν πολύ αξιοσέβαστο άνθρωπο, ιδρυτικό μέλος του ΝΑΡ και υποψήφιο της ΑΝΤΑΡΣΥΑ.
Το περιβάλλον της συνέντευξης υπήρξε ιδιαίτερα άχαρο: μια κακόγουστη φωτογραφία ηλιοβασιλέματος για φόντο, ένα γκρίζο τραπέζι που θύμιζε καντίνα επιχείρησης και μια αδέξια κάμερα που περιφερόταν άναρχα στον χώρο των συνομιλητών. Ο δημοσιογράφος δεν έδειχνε κανέναν ιδιαίτερο ζήλο να συζητήσει με τον καθηγητή Ρούση, ο οποίος –αντίθετα με το κλίμα των ημερών– επιχειρούσε να αποτυπώσει με αξιοζήλευτη νηφαλιότητα το πολιτικό σκηνικό. Ο διάλογος ήταν γεμάτος παύσεις και ανούσιες ερωτήσεις, δημιουργώντας ένα ράθυμο κλίμα. Σε μια κίνηση αψυχολόγητου εντυπωσιασμού, ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος δήλωσε πως ψηφίζει εξωκοινοβουλευτική Αριστερά.
Δύο χρόνια μετά, ανήμερα των ευρωεκλογών του 2014, ο δημοσιογράφος παρουσίαζε μια εκ διαμέτρου αντίθετη συμπεριφορά. Με τη θολωμένη έξαψη του μεσαιωνικού ιερέα στα προέρτια ενός κυνηγιού μαγισσών, δήλωνε πως έχει στην κατοχή του ένα βίντεο στο οποίο νεοεμφανιζόμενος πολιτικός επιδίδεται σε «αισχρές» πράξεις στην κάμερα του υπολογιστή του, σοκάροντας κάποιους «αθώους» φοιτητές που ψάχνοντας προφητείες του Γέροντα Παΐσιου, μπερδεύτηκαν και κατέληξαν στην άλλη πλευρά ενός δικτύου για cybersex. Τα παραπάνω, φυσικά, δεν τα είπε ο παρουσιαστής της εκπομπής• απλά συμπληρώνουν με καλή διάθεση τα κενά του παροξυσμού του Τριανταφυλλόπουλου, καθώς επιχειρούσε να πείσει τους ακροατές του ότι η σεξουαλική «αποκάλυψη» είναι μία αξιέπαινη δημοσιογραφική πράξη.
Ωστόσο, αυτή τη φορά, το «μπράβο» που ζητούσε με περίσσεια ανασφάλειας, δεν το άκουσε ποτέ. Αντίθετα, ανακάλυψε ότι η δεκαετία του 1990 πέρασε, όπως κι αυτή του 2000. Άργησε, όμως έγινε κατανοητό ότι τα σκάνδαλα δεν βρίσκονται στις κρεβατοκάμαρες και τα τσατ, αλλά στα πολιτικά και επιχειρηματικά αρχεία, στα τραπεζικά απόρρητα, στις δράσεις του υποκόσμου. Το να ασχολείσαι με τις απόκρυφες στιγμές του καθενός φάνηκε να είναι ελκυστικό μόνο για ξεπεσμένους ματάκηδες και χρυσαυγίτες, όλως τυχαίως τα μόνα είδη ανθρώπων που αγκάλιασαν αυτή την «αποκάλυψη», δημοσιογραφικά και κοινωνικά. Ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος, στοιχείο μιας εποχής που –προσωρινά έστω– έχει παρέλθει, έμεινε να φωνάζει μόνος του, χωρίς να ενδιαφέρεται κανείς να τον ακούσει.
Περίεργο να είναι τόσο ευχάριστη μια τόσο θλιβερή εικόνα

Όσοι δεν είναι αλήτες και ρουφιάνοι, να κάνουν ένα βήμα μπροστά...

Ρεμπελίσκος...

Στη χώρα μας, μαζί με την κρίση και την αποδόμηση του πολιτικού συστήματος, ήρθε και η αποδόμηση του στηρίγματός του. Ο δημοσιογράφος πλέον, για μεγάλη μερίδα κόσμου, είναι ταυτόσημος με τη διαπλοκή,
την προπαγάνδα και τον καιροσκοπισμό. Πολιτικοί και δημοσιογράφοι γίνανε “όλοι ίδιοι” σε ένα βράδυ.
Από το “το ‘πε ο Ευαγγελάτος” περάσαμε στο “μιλάει κι ο Ευαγγελάτος”. Κι αν για τον Ευαγγελάτο δεν θα κλάψει κανένας, για την απαξίωση και την κακοποίηση που έχει υποστεί η δημοσιογραφία θα πρέπει να κλαίει κάθε δημοκρατικό μας κύτταρο.
Εξουσία που δεν υπόκειται σε δημόσιο έλεγχο δεν υπόκειται σε κανένα ενδοιασμό. Κοινώς κάνει ότι της καπνίσει.
Ένα από τα όπλα μιας κοινωνίας απέναντι στην εκάστοτε εξουσία, πολιτική και οικονομική, είναι η δημοσιογραφία. Ή τουλάχιστον, θα έπρεπε να είναι.
Πριν στις όχθες της γεννηθεί ο κίτρινος τύπος, οι ανατροπές, οι ενικοί, οι ζούγκλες, τα μεσημεριανάδικα, οι ελεύθεροι σκοπευτές, τα φίμωτρα, τα μακελειά, οι πληρωμένες καταχωρήσεις, τα απολιτίκ και οι πρωταγωνιστές.
Όλα αυτά τα αναρριχόμενα που μέσα από τα λείψανα της δικής τους δημοσιογραφίας βγήκαν κομπάζοντας για την δική τους μοναδική αλήθεια, ακόμα και σήμερα καταφέρνουν να φορούν την προβιά της και ταυτόχρονα να κινούνται στο ίδιο ρεύμα με την εξουσία που υποτίθεται πως έχουν στρατευθεί να ελέγχουν. Μερικές φορές και μέσα στα ίδια οχήματα, στο διπλανό κάθισμα.
Αναρωτιέμαι, είναι δημοσιογραφία το να προπαγανδίζεις από το πρωί μέχρι το βράδυ για τα συμφέροντα των δανειστών και να βρίσκεσαι σε payroll τραπεζών;

«Απεταξάμην το Σατανά; Τσου…»

Του Χρήστου Καραγιαννίδη, απο το Red NoteBook...

«Θέλετε να μπαίνουν οι παράνομοι μετανάστες ελεύθερα;» ρώτησε με ύφος ανακριτή ο κ. Ευαγγελάτος τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη, υποψήφιο δήμαρχο Αθηναίων. Μήπως οι δύο δημοσιογράφοι θεώρησαν ότι έτσι θα «στριμώξουν» το νεαρό επικεφαλής της Ανοιχτής Πόλης; Ατύχησαν. Υπάρχει κάτι που λέγεται «αυτοπεποίθηση» για αυτό που είναι το δίκαιο και η διάθεση να το υπερασπιζόμαστε δημόσια.

Πέρα από την ενοχλητική επιμονή χρήση του απάνθρωπου όρου «λαθρομετανάστες» από τους δύο δημοσιογράφους, αυτό που μου προξένησε πραγματικό ενδιαφέρον ήταν ότι δε σταμάτησαν λεπτό να ρωτούν σχεδόν μονοθεματικά για ζητήματα εκτός του πεδίου της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ακολουθώντας τη μονταζιέρα οι δημοσιογράφοι, κατά δήλωση τους, επέμεναν να ρωτούν αν ο Γαβριήλ θα βάλει αστυνομική στολή και θα κυνηγά το παραεμπόριο και τους καταληψίες. Κι όσο οι απαντήσεις δεν τους άρεσαν τόσο πιο ακραία διατυπώνονταν  τα ερωτήματα. Τόσο αποστομωτικές όμως ήταν και οι απαντήσεις. Είναι προφανές πως η αντικειμενικότητα σε τέτοιου είδους συνεντεύξεις είναι σύντομο ανέκδοτο όπως επίσης και η άρνηση των, δημοσιογράφων να δεχτούν τις διαφορετικές απόψεις.

Η ιδεολογία ως πρωινό γλυκό και ως βραδινή σούπα...

του Χρηστου Νατση, απο το UnFollow...

Για τον μελετητή της μέηνστρημ αρθρογραφίας εν Ελλάδι, ορίστε μια γνωστή στρατηγική διατήρησης του κατάλληλου ιδεολογικού βάρους, του συνταιριασμού των στοιχείων της πραγματικότητας κατά τρόπο που να μη κλονίζουν τις βεβαιότητες…

Να κερδίσεις το Δήμο και την Περιφέρεια είναι εύκολο...

Του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου, απο το Red NoteBook...

Άκουσα με προσοχή, και τελικά με μεγάλη ικανοποίηση, τη χτεσινή ομιλία του Γαβριήλ Σακελλαρίδη στην Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ. Με προσοχή, γιατί ξέρω την αξία του Γαβριήλ στα του “πεδίου” του, στα οικονομικά, με ενδιέφερε όμως το πρώτο “δείγμα γραφής” του στο ρόλο για τον οποίο τον πρότεινε ο ΣΥΡΙΖΑ. Την άκουσα όμως και με μεγάλη ικανοποίηση. Όχι μόνο γιατί ο ίδιος ξέρει απολύτως “για τι πράγμα μιλάμε”, ούτε μόνο για τη συντροφικότητα και τον ειλικρινή σεβασμό που έδειξε προς την Ελένη Πορτάλιου. Αλλά και γιατί, μαζί με αυτά, η κατάληξη της ομιλίας του συνόψιζε με ακρίβεια τη λογική με την οποία κατεβαίνει η ριζοσπαστική Αριστερά στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Παραθέτω από μνήμης: “Είναι εύκολο να κερδίσουμε τον Δήμο της Αθήνας, όπως και όλους τους δήμους και τις περιφέρειες της χώρας. Αρκεί να κάνουμε ό,τι κάνουν οι αντίπαλοί μας: μια καλή επικοινωνιακή καμπάνια, από ένα επιτελείο ειδικών. Το να κερδίσεις το Δήμο, λοιπόν, είναι εύκολο. Εμείς, όμως, θέλουμε να κερδίσουμε την πόλη. Και ακριβώς για να την κερδίσουμε, δεν θα κάνουμε εκπτώσεις, ούτε στο πρόγραμμα ούτε στις αξίες μας”.

Αν λοιπόν η επιλογή υποψηφίου στον πρώτο δήμο της χώρας αντανακλά τη γενική κατεύθυνση ενός κόμματος, όσες και όσοι εμπιστεύτηκαν τον ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του 2012, αλλά και αυτές και αυτοί που προσβλέπουν σ΄ αυτόν για χίλιους δύο διαφορετικούς λόγους, με την υποψηφιότητα του Γαβριήλ έχουν ένα πολύ ισχυρό κίνητρο να στηρίξουν τη μάχη της Ανοιχτής Πόλης, από σήμερα και για τις επόμενες εκατό μέρες. Αλλά και μετά.

Ο δημόσιος τομέας ως δούρειος ίππος...

του Γαβριηλ Σακελλαριδη, απο την Αυγη...
Η μνημονιακή πολιτική εδώ και τρεισήμισι πλέον χρόνια αδιαμφισβήτητα έχει βάλει στο στόχαστρο όλες τις κατηγορίες των εργαζομένων. Και αυτό το κάνει μεθοδικά, είτε επιτεθέμενη στους δημοσίους υπαλλήλους στο όνομα των ιδιωτικών υπαλλήλων, είτε επιτιθέμενη στους ιδιωτικούς υπαλλήλους στο όνομα των ανέργων. Αυτή η μεθοδολογία δεν αποτελεί απλώς για μία επικοινωνιακή πολιτική που προσπαθεί -μέσω της ρητορικής της υπεράσπισης όσων βρίσκονται «εκτός συντεχνιών»- να διευκολύνει την προώθηση των μέτρων. Αποτελεί κυρίως ένα βασικό ιδεολογικό όπλο του νεοφιλελευθερισμού, στην εποχή της κρίσης του, για να κρατήσει διαιρεμένους τους εργαζομένους και να ενισχύσει τα ιδεολογήματα περί «μη κοινών συμφερόντων» της εργατικής τάξης.
Πώς εξειδικεύεται το παραπάνω ιδεολόγημα στον πολιτικό λόγο της κυβέρνησης και των δορυφόρων της; Τα επιχειρήματα που ακούμε και διαβάζουμε είναι κοινά. «Έχουμε 1,5 εκατομμύριο ανέργους στον ιδιωτικό τομέα, και εσάς σας νοιάζουν οι βολεμένοι του Δημοσίου», «η παραγωγικότητα των δημοσίων υπαλλήλων είναι σαφώς υποδεέστερη των ιδιωτικών», «ο ιδιωτικός τομέας πληρώνει τις αμαρτίες του Δημοσίου, αφού ο τελευταίος δανειζόταν αφειδώς και μας έχει φέρει στη σημερινή κατάσταση». Χαρακτηριστικό δείγμα, το άρθρο της Μιράντας Ξαφά στην Καθημερινή (15/9/2013) με τίτλο «Να κλείσουν οι αμυντικές βιομηχανίες», όπου αναφέρει: «Τη στιγμή που έχουν χάσει τη δουλειά τους σχεδόν 1 εκατομμύριο εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα, η αγωνία των πολιτικών και συνδικαλιστών για τους 928 εργαζόμενους στα ΕΑΣ και τις θυγατρικές τους και τους 361 της ΕΛΒΟ αποτελεί υποκρισία».

Ο θρασύτατος Σαμαράς...

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη, απο το Red NoteBook...
Ο Αντώνης Σαμαράς ξεκινώντας την ομιλία του στη ΔΕΘ άσκησε κριτική στους προκατόχους του, οι οποίοι, όπως είπε,  εκμεταλλευόμενοι το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης κατέφευγαν σε μία ακατάσχετη παροχολογία, βασισμένη σε δανεικά, τα οποία καλείται σήμερα να πληρώσει ο ελληνικός λαός. Φυσικά, όπως συνέχισε ο Πρωθυπουργός, δεν έκαναν όλοι το ίδιο αλλά υπήρχαν και φωτεινές εξαιρέσεις, υποννοώντας τον Κ. Καραμανλή, ο οποίος πόσα χτυπήματα θα μπορούσε να αντέξει σε μία βδομάδα μετά την κριτική που δέχτηκε από τους Σημίτη-Παπανδρέου στο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ.

Ο Α. Σαμαράς υποσχέθηκε να καινοτομήσει μην ακολουθώντας το παράδειγμα των προκατόχων του, αλλά η  μόνη καινοτομία του στην ουσία ήταν η αποφυγή να τεθεί στη βάσανο των ερωτήσεων της καθιερωμένης συνέντευξης τύπου της ΔΕΘ, φοβούμενος προφανώς να αντιμετωπίζει τις όψεις της πραγματικότητας που θα διασταυρώνονταν με τον κόσμο που έχει φτιάξει ο ίδιος στο μυαλό του. Αυτό τον «κόσμο» μας παρουσίασε ο Α. Σαμαράς το πρωί του Σαββάτου στη ΔΕΘ.

Δύο ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά της ομιλίας Σαμαρά, τα οποία σίγουρα δεν μπορούν να τον κατατάξουν σε κάτι διαφορετικό από τους προκατόχους του: Από την μία η πλήρης αντιστροφή της πραγματικότητας, καταφεύγοντας ακόμη και σε χοντροκομμένα ψεύδη για το σκοπό αυτό, και από την άλλη η επιστροφή στην παροχολογία σε στοχευμένες κοινωνικές ομάδες, κλείνοντας το μάτι σε όσους επεξεργάζονται σενάρια τριπλών εκλογών τον Μάιο του 2014..

Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι:

Κύπρος, Ευρωσκεπτικισμός και ο ΣΥΡΙΖΑ..

του Γαβριηλ Σακελλαριδη, απο την Αυγη...

Πολύς λόγος γίνεται στα ΜΜΕ, για το γεγονός ότι η Κύπρος αποτέλεσε την πιο ισχυρή διάψευση των αξιώσεων του ΣΥΡΙΖΑ για «άρνηση των μνημονίων και επαναδιαπραγμάτευση». Και η διάψευση αυτή μάλιστα, διατείνονται, προκάλεσε «αμηχανία και αλλαγή γραμμής». Τί από αυτά ισχύει;
Η περίπτωση της Κύπρου όχι μόνο δεν διέψευσε, αλλά επιβεβαίωσε την ανάλυση του ΣΥΡΙΖΑ για την κρίση της Ευρωζώνης. Πρώτον, ανέδειξε με τον πλέον εμφατικό τρόπο το πόσο αδιέξοδη είναι η «πολιτική διαχείρισης της κρίσης χρέους», η οποία διαρκώς επιδεινώνει ένα πρόβλημα το οποίο καλείται να επιλύσει. Οι μεταμορφώσεις αυτής της «διαχείρισης» αποτελούν τρανή απόδειξη της αδυναμίας κάθε πολιτικής να διαχειριστεί αυτή την κρίση χρέους, όσο εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική των ευρωπαϊκών ελίτ: δηλαδή της αυστηρής λιτότητας με σκοπό την εκκαθάριση κεφαλαίου και την εσωτερική υποτίμηση. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει αναδείξει αυτή την αδιέξοδη στρατηγική από την πρώτη στιγμή, και αυτός ο φαύλος κύκλος επαληθεύει τη θεώρησή του.
Δεύτερον, ο ΣΥΡΙΖΑ ισχυριζόταν ότι υπάρχει μία αναγκαία και μία ικανή συνθήκη για να πετύχει μια διαπραγμάτευση που θα ακολουθήσει τη ρήξη με την μνημονιακή πολιτική. Η αναγκαία συνθήκη ήταν να υπάρχει η δέουσα κοινωνική κινητοποίηση, που θα εκφράζεται μέσα από μαζικές συλλογικές διαδικασίες. Με άλλα λόγια, να μην υπάρχει μια κοινωνία που θα παρακολουθεί τις εξελίξεις από τον καναπέ, αλλά θα διαδηλώνει, θα πιέζει και θα δρομολογεί εξελίξεις. Αυτή η αναγκαία συνθήκη υπήρξε στην περίπτωση της Κύπρου στον μέγιστο βαθμό και μάλιστα η ύπαρξή της εκμαίευσε το «ΌΧΙ» του Κυπριακού Κοινοβουλίου στο πρώτο σχέδιο του Eurogroup. Η ικανή συνθήκη για την επιτυχία είναι η ύπαρξη μιας κυβέρνησης που θα αντλεί δύναμη από αυτή την κοινωνική κινητοποίηση και θα μάχεται υπέρ των συμφερόντων των λαού και όχι των ελίτ. Αυτό που έχουμε αποκαλέσει ως ΣΥΡΙΖΑ, μία κυβέρνηση της Αριστεράς. Αυτή η συνθήκη προφανώς και δεν υπήρχε στην περίπτωση της Κύπρου. Αντιθέτως, η κυβέρνηση Αναστασιάδη αποτελούσε μια κυβέρνηση-εκφραστή της γραμμής Μέρκελ με συνέπεια, παρά την κοινωνική κινητοποίηση, το τελικό αποτέλεσμα να μην είναι το επιθυμητό για τον κυπριακό λαό.
Τρίτον, το πρώτο πακέτο του Eurogroup που απορρίφθηκε από τον κυπριακό λαό, αποτελούσε πολύ χειρότερη εκδοχή από το δεύτερο πολύ σκληρό πακέτο. Όποιος στην κυβέρνηση, ή όποιος δημοσιογράφος, έχει αντίθετη άποψη, ας το πει απλά στην συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων καταθετών που έχουν καταθέσεις κάτω των 100.000 ευρώ...
Έχει γίνει ο ΣΥΡΙΖΑ περισσότερο «ευρωσκεπτικιστής» μετά την Κυπριακή κρίση;
Αν ως «ευρωσκεπτικισμός» ορίζεται η επιστροφή στα στενά όρια του έθνους-κράτους και η απομάκρυνση από τις πολιτικές και κοινωνικές μάχες που δίνονται στο ευρωπαϊκό πεδίο, τότε ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει καμία σχέση με αυτό το ρεύμα σκέψης. Στον πυρήνα της αριστερής σκέψης είναι η διεθνιστική αλληλεγγύη μεταξύ των λαών της περιφέρειας της Ευρωζώνης που πλήττονται από τις μνημονιακές πολιτικές, αλλά και των λαών του λεγόμενου «πυρήνα» που φτωχοποιούνται από τη λιτότητα. Η ανάπτυξη μετώπων και συμμαχιών με αυτούς που πληρώνουν την κρίση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο ήταν και θα είναι στρατηγικός στόχος της πολιτικής μας.
Ταυτόχρονα, η ρήξη με την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης δεν καθιστά τον ΣΥΡΙΖΑ ευρωσκεπτικιστικό κόμμα. Η διατύπωση της καμίας θυσίας και καμίας αυταπάτης για κανένα νόμισμα, όπως εκφράστηκε σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου από τον Αλ. Τσίπρα, αναδεικνύει τη λογική ότι η κρίση που βιώνουμε δεν είναι αποτέλεσμα «νομισματικής επιλογής», αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων ταξικών επιλογών, που ανατρέπονται στο πολιτικό και στο κοινωνικό επίπεδο.
Δεν αποτελεί στρατηγική επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ η αποχώρηση από την Ευρωζώνη, γιατί δεν έχει ψευδαισθήσεις ότι θα μπορεί να υπάρξει αυτόνομη νομισματική πολιτική με δραχμή, ούτε «ανάπτυξη μέσω εξαγωγών» βασισμένη σε «φθηνό» νόμισμα. Αντίστοιχα όμως, δεν αποτελεί και επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ η θρησκευτική προσήλωση στα Μνημόνια, υπό τη δαμόκλειο σπάθη της εκδίωξης από το ευρώ.
Το κλειδί για να ξεκλειδώσει ένας εναλλακτικός δρόμος είναι τριπλό και αποτελεί το μήνυμα της Κύπρου: κοινωνική κινητοποίηση, κυβέρνηση της Αριστεράς, μέτωπα και συμμαχίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στοχοποιώντας τις συντεχνίες...

ΤΟΥ ΓΑΒΡΙHΛ ΣΑΚΕΛΛΑΡIΔΗ*, απο την Αυγη...

Εδώ και αρκετές μέρες παρακολουθούμε το νέο κύκλο επεισοδίων της «στρατηγικής της έντασης» που σκηνοθετεί ο Αντώνης Σαμαράς και η τρικομματική του, στο πλαίσιο του οποίου τον ρόλο του «άνομου» παίζουν τα εργατικά συνδικάτα ή στην εκσυγχρονιστική «αργκό», οι περίφημες «συντεχνίες».

Βασικό ζήτημα για αρχή είναι να ορίσουμε τί ακριβώς είναι η «συντεχνία». Στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, ως τέτοια θα μπορούσε να οριστεί μία ένωση ατόμων, η οποία με οργανωμένο συλλογικό τρόπο παρεμβαίνει για να προασπίσει τα κοινά συμφέροντα των μελών της απέναντι σε άλλες ομάδες, αλλά και το κράτος. Γιατί έχει σημασία ένας ορισμός της «συντεχνίας»; Για να γίνει σαφές, ότι ως «συντεχνία» δεν μπορεί να ορίζονται μόνο τα συνδικάτα, αλλά διάφορες οργανωμένες ομάδες, από τις εργοδοτικές ενώσεις και τα επιμελητήρια παντός είδους μέχρι τους σύνδεσμους οπαδών.
Στον εκσυγχρονιστικό λόγο οι «συντεχνίες» έχουν δύο βασικά χαρακτηριστικά. Πρώτον, αντιμετωπίζονται με ένα αρνητικό πρόσημο, αφού στην ουσία παρουσιάζονται ως αυτές οι ομάδες που προασπίζονται τα συμφέροντα των μελών τους εις βάρος του κοινού συμφέροντος μιας κοινωνίας. Όλοι οι υπόλοιποι που δεν είναι μέλη της «συντεχνίας», καλούνται να πληρώσουν για να μπορέσει μια κοινωνική ομάδα να εξακολουθεί να απολαμβάνει τα κεκτημένα της. Και ειδικά σε περίοδο τόσο βαθιάς κρίσης, το παραπάνω χαρακτηριστικό λαμβάνει ακόμη πιο αρνητικό πρόσημο. Δεύτερον, ταυτίζονται αποκλειστικά με τα εργατικά συνδικάτα με αποτέλεσμα οι «συντεχνίες» να αποτελούνται από εργαζόμενους πάσης φύσεως που δεν θέλουν να μοιραστούν με την υπόλοιπη κοινωνία τις θυσίες σε καιρό κρίσης, αλλά, αντίθετα, θέλουν να πληρώσουν οι άλλοι, οι πιο αδύναμοι, τα δικά τους κεκτημένα. «Συντεχνίες» στην εκσυγχρονιστική γλώσσα, δεν είναι ούτε ο ΣΕΒ, ούτε η Ελληνική Ένωση Τραπεζών, ούτε η Ελληνική Ένωση Εφοπλιστών.
Το «γιατί» δεν αποτελούν οι παραπάνω «συντεχνία», και αποτελούν οι εργαζόμενοι, είναι πρόδηλο. Το ιδεολογικό «κατασκεύασμα» της συντεχνίας δεν θέλει να περιγράψει γενικά και αόριστα ομάδες πίεσης και υπεράσπισης συμφερόντων που βλάπτουν το «κοινό καλό», αλλά στοχεύει τη συλλογική έκφραση των εργαζομένων, που έχει κάθε λόγο να τρομάζει το σύστημα, ειδικά σε περίοδο τέτοιας κρίσης. Στο νεοφιλελευθερισμό, οι επιχειρηματίες αντιμετωπίζονται ως μία οικουμενική τάξη που το συμφέρον της αντικατοπτρίζει και το συμφέρον της κοινωνίας, όπως έχει γράψει στην Αυγή ο Ε. Τσακαλώτος¹, επομένως «συντεχνίες» είναι αυτοί που αντιστρατεύονται τα συμφέροντα του κεφαλαίου και επομένως της κοινωνίας! Τόσο απλά!
Όμως όταν αναφερόμαστε σε πραγματικά δεδομένα, ποιος ειλικρινά από τους νεοφιλελεύθερους διανοούμενους και επιφυλλιδογράφους μπορεί να ισχυριστεί ότι σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό της «συντεχνίας», οι τράπεζες δεν αποτελούν μία τέτοια, και μάλιστα σε υπερθετικό βαθμό σε σχέση με τα «κεκτημένα» των εργαζομένων; Ή αντίστοιχα, το εφοπλιστικό κεφάλαιο με τις δεκάδες φοροαπαλλαγές, δεν πιέζει ασφυκτικά να μην πληρώσει φόρους, για να διατηρήσει τα δικά του κεκτημένα, φορτώνοντας το βάρος στους μισθωτούς και τους συνταξιούχους;
Σε μία νεωτερική κοινωνία, είναι αυτονόητο ότι θα υπάρχουν ομάδες συμφερόντων παντός τύπου. Η δύναμή τους αλλά και το κόστος στο οποίο θα υποβάλλουν τις άλλες ομάδες εξαρτάται από τη θέση τους στον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας και τους υπάρχοντες συσχετισμούς. Και σε καιρούς καπιταλισμού, και μάλιστα αυτού του τύπου που ζούμε σήμερα, μάλλον θα πρέπει να συμφωνήσουμε ότι οι επιχειρηματικές ομάδες συμφερόντων είναι εξαιρετικά πιο επιζήμιες από τους εργαζόμενους για την πλειοψηφία της κοινωνίας.
Και μία απαραίτητη κουβέντα για τη «συντεχνία» στο Μετρό. Το ΔΝΤ σε μία έκθεση του για την Ελλάδα, ανέφερε ρητά ότι οι μισθοί στον δημόσιο τομέα πρέπει να μειωθούν, όχι μόνο για δημοσιονομικούς λόγους, αλλά και για να δοθεί ένα σήμα μείωσης μισθών και στον ιδιωτικό τομέα. Αντίστοιχα επιχειρήματα έχουν αναφερθεί σε εκθέσεις τραπεζών και του ΙΟΒΕ. Ο αγώνας της «συντεχνίας των εργαζομένων στο Μετρό και τις μεταφορές» ήταν ένας αγώνας και για τους ιδιωτικούς υπαλλήλους, αλλά και για όλη την χειμαζόμενη κοινωνία, και αυτό το είχε συνειδητοποιήσει η κυβέρνηση ακόμη και σε μία περίπτωση που δεν θα το συνειδητοποιούσε κανείς εργαζόμενος τη στιγμή εκείνη.
________________
^1. «Το βρώμικο μυστικό στην καρδιά του μνημονιακού μπλοκ», Αυγή, 15/4/2012
_________________
*Ο Γ. Σακελλαρίδης είναι οικονομολόγος.

Απόφαση Eurogroup: Η πραγματικότητα είναι αμείλικτη κύριε Σαμαρά!

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη, ecoleft...

Πηγή: “ΕΠΟΧΗ”

Ακούγοντας το διάγγελμα του κ. Σαμαρά και τις δηλώσεις του κ. Στουρνάρα μετά την απόφαση του Eurogroup, και διαβάζοντας ταυτόχρονα το κείμενο της ίδιας της απόφασης, διαπιστώνει κάποιος ένα χάσμα ανάμεσα στις θριαμβολογίες και την αμείλικτη πραγματικότητα. Δεν αρκούν τα παπαγαλάκια των φιλοκυβερνητικών ΜΜΕ για να ωραιοποιήσουν μία κατάσταση, αφού άλλωστε η ελληνική κοινωνία είναι συνηθισμένη σε πομπώδεις δηλώσεις λίγο πριν την αποτυχία όλων των εξαγγελιών. Αυτά που δεν είπε ο κ. Σαμαράς στο διάγελλμά του είναι τα εξής:

Πρώτα από όλα, στο κείμενο της απόφασης καθίσταται ρητό τί θα κατατίθεται στον ειδικό λογαριασμό για την αποπληρωμή του χρέους. Εκτός από τα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις, σε αυτόν θα κατατίθεται ολόκληρο το πρωτογενές πλεόνασμα – στόχος, σύμφωνα με το Μεσοπρόθεσμο 2013-2016. Δηλαδή 1,5% του ΑΕΠ το 2014, 3% του ΑΕΠ το 2015 και 4,5% το 2016! Και όχι μόνο αυτό, αλλά αν το πρωτογενές πελόνασμα ξεπέράσει τους στόχους, θα κατατίθεται και το 30% της υπέρβασης σε αυτό το λογαριασμό! Φυσικά αυτοί οι στόχοι είναι ουτοπικοί επειδή αντιβαίνουν στην οικονομική λογική.
Όμως και πάλι είναι ενδεικτικοί των προθέσεων των δανειστών και της ελληνικής κυβέρνησης. Οι αμείωτες και ατέρμονες θυσίες του ελληνικού λαού γίνονται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση των πιστωτών και για κανέναν άλλο λόγο.
Κάτι άλλο που ξέχασε ο κ. Σαμαράς, το δήλωσε ο κ. Γιούνγκερ στη συνέντευξη τύπου μετά τη λήξη του Eurogroup. Ότι δηλαδή αν τα έσοδα από τις ιδιωτικοποίησεις δεν πιάνουν τους στόχους ανά τρίμηνο, αυτομάτως θα γίνονται περικοπές σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση ετοιμάζεται για μία απίστευτη επιτάχυνση ξεπουλήματος, με τη δικαιολογία πλέον ότι το κάνει για να προστατέψει την κοινωνία απο επιπλέον περικοπές!
Αυτή η ρύθμιση βολεύει την κυβέρνηση να φτιάξει ένα επικοινωνιακό κλίμα επίθεσης στην Αριστερά και τα συνδικάτα, σε περίπτωση αντιδράσεων και αποτυχίας των ιδιωτικοποίησεων, ότι δήθεν όσοι αγωνίζονται ενάντια στο ξεπούλημα θα είναι αυτοί που θα ευθύνονται για μειώσεις σε μισθούς και σε συντάξεις. Πάνω σε αυτή την πρόβλεψη θα στηθεί μία αλλόκοτη προσπάθεια επίθεσης στην Αριστερά, στις αρχές του 2013.
Επίσης ο κ. Σαμαράς λησμόνησε να αναφέρει ότι η εκταμίευση της δόσης, αλλά και των μέτρων απομείωσης του χρέους (μείωση επιτοκίων, επιστροφή κερδών από ΕΚΤ σε Ελλάδα) είναι συνάρτηση της επιτυχίας του προγράμματος επαναγοράς ομολόγων. Μέχρι τις 13 Δεκεμβρίου αυτό θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί με όρους που θα ανακοινώσει ο ΟΔΔΗΧ μάλλον τη Δευτέρα. Όμως τα αποτελέσματα της επαναγοράς θα είναι πενιχρά για το χρέος, αφού οι ιδιώτες δεν έχουν κίνητρο να πουλήσουν τα ομόλογα που κατέχουν στο ελληνικό δημόσιο, αφού οι περισσότεροι τα έχουν αγοράσει στο 100% της αξίας τους, ενώ η τιμή πώλησης θα είναι στο 28% περίπου. Οι μόνοι που θα αποκομίσουν κέρδη από την πώληση θα είναι τα διάφορα hedge funds που αγόρασαν τα ομόλογα από τη δευτερογενή αγορά σε τιμές πολύ χαμηλότερες. Επίσης ενδιαφέρον θα έχει αν οι τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία που κατέχουν μαζί ομόλογα 23 δις περίπου αναγκαστούν από την κυβέρνηση να πουλήσουν τα ομόλογα και να υποστούν ξανά τεράστιες ζημιές. Σε αυτή την περίπτωση οι ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών θα εκτιναχθούν, ενώ τα ασφαλιστικά ταμεία θα καταρρεύσουν.
Όμως ακόμα και αν η «επαναγορά» θεωρηθεί επιτυχής με πολιτική απόφαση, το χρέος δεν καθίσταται βιώσιμο. Δεν αρκεί η μείωση των επιτοκίων όσο μεγάλη κι αν είναι αφού η βιωσιμότητα του χρέους εξαρτάται από τη διαφορά επιτοκίων και ρυθμών ανάπτυξης. Όσο οι τελευταίοι είναι αρνητικοί και η οικονομία βυθίζεται σε ύφεση, το χρέος θα καλπάζει.
Ο ενθουσιασμός για τη απόφαση θα καταλαγιάσει εξαιρετικά σύντομα. Καταλύτης για αυτό δεν θα είναι μόνο η αναποτελεσματικότητα των μέτρων που προτείνονται αλλά και το γεγονός ότι η κοινωνία ήδη έχει αρχίσει να βιώνει τις συνέπειες όσων ψηφίστηκαν πριν δύο βδομάδες στη Βουλή. Όσο κι αν κάποιοι κερδίζουν μέσα στην κρίση, όσο κι αν ο κ. Σαμαράς και οι συνέταιροί του προσπαθούν να επενδύσουν σε πολιτικό κεφάλαιο, όσο κι αν τα παπαγαλάκια καλύπτουν την πραγματικότητα, η τελευταία δεν αλλάζει.

Γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ πέφτει πάντα μέσα στις προβλέψεις για την κρίση;

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη, απο το Κοκκινο Σημειωματαριο...

Τρία χρόνια ακριβώς έχουν περάσει από τότε που η κρίση άρχισε να γίνεται αισθητή στην Ελλάδα. Η ιστορία είναι γνωστή. Λίγες μέρες μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 2009, ο νέος υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ κ. Παπακωνσταντίνου «ανακάλυπτε» ότι το δημόσιονομικό έλλειμμα εκείνης της χρονιάς θα έφτανε το 15,3% αντί για 3,7% που προέβλεπε η κυβέρνηση Καραμανλή. Μέσα σε αυτά τα τρία χρόνια, οι κυβερνήσεις και η τρόικα έχουν προβεί σε δεκάδες προβλέψεις, μεγαλόστομες δηλώσεις και ευχάριστες υποσχέσεις προς την κοινωνία. Και ο ΣΥΡΙΖΑ έχει απαντήσει σε όλα τα παραπάνω, ασκώντας κριτική και προβλέποντας ότι θα αποτύχουν. Κατά έναν παράξενο τρόπο, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει πέσει μέσα σε όλες του τις προβλέψεις εδώ και τρία χρόνια, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι μειοψηφικές του απόψεις για την οικονομία το 2009, να καθίστανται ηγεμονικές εν έτει 2012.

Τίθενται, λοιπόν, τα εξής ερωτήματα: Είναι οι του ΣΥΡΙΖΑ πιο έξυπνοι από τους άλλους; Έχουν καλύτερα διδακτορικά από ό,τι οι άλλοι; Είναι πιο διορατικοί; Γιατί έχουν πέσει μέσα στις προβλέψεις για την ύφεση, το δημοσιονομικό εκτροχιασμό λόγω λιτότητας, τη μη βιωσιμότητα του χρέους, την ανάγκη διαγραφής του, τη μη έξοδο της χώρας στις αγορές για πολύ μακρύ διάστημα, τις επιπτώσεις της εσωτερικής υποτίμησης;

Τίποτα από τα παραπάνω δεν συμβαίνει. Αυτό που ισχύει είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ διαθέτει τα θεωρητικά εργαλεία για να διακρίνει «αυτά που λέγονται και αυτά που δεν λέγονται» από τα επίσημα κυβερνητικά χείλη, τους ρητούς και άρρητους και στόχους. Το οικονομικό πρόγραμμα που εφαρμόζεται δεν σχεδιάστηκε για να πετύχει τους ρητούς στόχους και γι’ αυτό αποτυγχάνει σε αυτό το επίπεδο. Οι ρητοί στόχοι (η δημοσιονομική εξυγίανση, για παράδειγμα) χρησιμεύουν για να δώσουν ένα όραμα σε αυτούς που υπόκεινται σε θυσίες σήμερα προκειμένου όμως να επιτευχθούν οι άρρητοι στόχοι: Για να καταφέρουν να οργανώσουν τη συναίνεση στο εσωτερικό της κοινωνίας και να κυλήσει πιο έυκολα το σχέδιο. Από το Νοέμβριο του 2009 μέχρι και τον Ιούνιο του 2011, φάνηκε ότι η αξιοποίηση των ρητών (αλλά μη πραγματικών) στόχων, έκανε μια χαρά τη δουλειά της: υπνώτισε την κοινωνία.

Όσο όμως η κοινωνία άρχισε να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει με αυτούς τους στόχους που διαρκώς αποτυγχάνουν, κάτι περίεργο άρχισε να συμβαίνει: έσπασε η συναίνεση όσο ποτέ άλλοτε από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα.  Και ο ΣΥΡΙΖΑ συνέβαλε αποφασιστικά στην αποκάλυψη των άρρητων στόχων του Μνημονίου: υποτίμηση της εργασιακής δύναμης για να αυξηθούν τα κέρδη, διάλυση του κοινωνικού κράτους για να έχει μεγαλύτερη εξάρτηση ο εργαζόμενος από τη σχέση μισθωτής εργασίας, χτύπημα στους μικρομεσαίους για να αυξηθεί η συγκεντροποίηση του κεφαλαίου, ιδιωτικοποίησεις για να εισέλθει ο ο ιδιωτικός τομέας σε κερδοφόρους τομείς.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έπεσε μέσα σε όλες τις προβλέψεις, γιατί εκτός από την κριτική στους ρητούς στόχους του Μνημονίου, ανέδειξε και τους άρρητους. Για τους πρώτους είναι σχετικά εύκολο να ασκήσει κάποιος κριτική, αφού και η οικονομική θεωρία, αλλά κυρίως η οικονομική ιστορία, έχουν αποφανθεί τελεσίδικά: η έννοια της επεκτατικής δημοσιονομικής λιτότητας είναι παραμύθι. Αποκαλύπτοντας όμως την ταξική «ουσία» των παραπάνω στόχων, ο ΣΥΡΙΖΑ θα εξακολουθεί να πέφτει μέσα στις οικονομικές του προβλέψεις και οι άλλοι θα γελοιοποιούνται -- κερδίζοντας όμως χώρο στο επίπεδο του ταξικού ανταγωνισμού. Τι να την κάνουν την αξιοπιστία των προβλέψεων μπροστά στα κέρδη που αποκομίζουν από το Μνημόνιο;

Τα ψέμματα του κ. Σαμαρά...

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη, από τις 6 Μέρες μεσω  Ecoleft...

Οι αναμνήσεις από το διάγγελμα του κ. Παπανδρέου από το Καστελόριζο τον Απρίλιο του 2010 έχουν αρχίσει να ξεθωριάζουν. Το ίδιο ενδεχομένως να συμβαίνει και με τις αναμνήσεις από τις δηλώσεις του κ. Βενιζέλου ως Υπουργού Οικονομικών μετά την ολοκλήρωση του PSI. Όλες τους είχαν ένα κοινό σημείο. Και αυτό ήταν η θριαμβολογία για την «επιτυχία» της εκάστοτε ελληνικής κυβέρνησης, που με τις «ιστορικές» συμφωνίες που πετύχαινε επέλυε το πρόβλημα της βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους και υποτίθεται ότι άνοιγε διάπλατα το δρόμο για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Τα αποτελέσματα που ακολούθησαν αυτές τις μεγαλόστομες και πομπώδεις δηλώσεις είναι γνωστά. Πριν προλάβει να στεγνώσει το μελάνι στο χαρτί των αποφάσεων, η όποια αισιοδοξία της ελληνικής κυβέρνησης εξανεμιζόταν υπό το βάρος της πραγματικότητας. Και όμως ο κ. Σαμαράς επιμένει: «Η απόφαση του Eurogroup της Δευτέρας σηματοδοτεί την ανάκαμψη του κλίματος». Μάλλον δεν διδάχτηκε από την εμπειρία των προκατόχων του.

Ας δούμε όμως πιο συγκεκριμένα τί είπε ο κ. Σαμαράς στο διάγγελμά του.

«Η Ελλάδα κατάφερε να διασφαλίσει την παραμονή της στο ευρώ». Ο κ. Σαμαράς παραβιάζει ανοιχτές θύρες, θεωρώντας ότι πέτυχε μία επιτυχία αποφεύγοντας έναν κίνδυνο που όμως ποτέ δεν υπήρξε. Είναι γνωστές οι διατυπώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων και διεθνών αναλυτών για τις καταστροφικές επιπτώσεις μίας εξόδου της χώρας μας από την Ευρωζώνη. Ο κ. Σαμαράς συνεχίζοντας στο δρόμο του ψευδεπίγραφου διλήμματος «Μνημόνιο ή δραχμή» προσπαθώντας να «ανακαλύψει» επιτυχίες για να κεφαλαιοποίησει πολιτικά οφέλη. Όμως η συναίνεση του στις καταστροφικές πολιτικές λιτότητας θέτει την ίδια τη βιωσιμότητα της Ευρωζώνης σε μεγάλο κίνδυνο.

«Εξασφαλίστηκε άμεση εκταμίευση μεγαλύτερη από τη δόση των 31 δις ευρώ που θα δοθεί στην πραγματική οικονομία». Το κατά πόσο αποφασίστηκε οριστικά είναι υπό συζήτηση, αφού στην απόφαση του Eurogroup αναφέρεται ρητώς ότι η εκταμίευση της δόσης θα γίνει μετά την έκθεση για την αξιολόγηση του προγράμματος επαναγοράς ομολόγων. Το ίδιο άλλωστε τονίζει και το ΔΝΤ. Η επιτυχία της επαναγοράς ομολόγων είναι εξαιρετικά αμφίβολη, αφού οι κάτοχοι ομολόγων δεν έχουν κανένα κίνητρο να πουλήσουν τα ομόλογα στο ελληνικό Δημόσιο στις διαμορφωμένες χαμηλές τιμές. Το γεγονός ότι τα ομόλογα αυτά είναι σε αγγλικό δίκαιο (λόγω PSI) δεν αφήνουν περιθώρια εξαναγκασμού των ομολογιούχων. Επιπλέον η επαναγορά προϋποθέτει 10 δις τα οποία αθροίζονται στο δημόσιο χρέος. Όμως ακόμη και αν λάβουμε τη δόση με πολιτική απόφαση, τα χρήματα αυτά δεν θα τονώσουν της πραγματική οικονομία. Η ανακεφαλαιοποίηση θα οδηγήσει απλώς σε αντικατάσταση κεφαλαίων από την ΕΚΤ, που τεχνικά κρατάνε ζωντανές τις ελληνικές τράπεζες, ενώ η αύξηση των δανείων στο κόκκινο θα οδηγήσουν σε ακόμα μεγαλύτερες ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης. Επιπλέον συζητιέται τα 10 δις που χρειάζονται για την επαναγορά ομολόγων να δοθούν από τις δόσεις. Επομένως, η πραγματική οικονομία δεν πρόκειται να ανακουφιστεί από την εκταμίευση.

«Το χρέος θα μειωθεί επιπλέον κατά 20%». Η μείωση των επιτοκίων και η επιστροφή των κερδών της ΕΚΤ στην Ελλάδα για να συμβούν, πρέπει να πετύχει η επαναγορά, που όπως είπαμε είναι εξαιρετικά αμφίβολο. Όμως σε κάθε περίπτωση το δημόσιο χρέος δεν είναι συνάρτηση των επιτοκίων αλλά της διαφοράς των επιτοκίων με τους ρυθμούς ανάπτυξης. Όσο η λιτότητα συνεχίζεται εξαιτίας του Μνημονίου το δημόσιο χρέος δεν θα γίνει βιώσιμο. Και αυτό είναι αδιαμφισβήτητο.

«Εξασφαλίσαμε ότι δεν θα υπάρξουν άλλα οδυνηρα μέτρα σε μισθούς συντάξεις και επιδόματα». Το μεγαλύτερο ψέμα του κ. Σαμαρά. Η ρήτρα αυτόματων περικοπών σε περίπτωση απόκλισης από τους δημοσιονομικούς στόχους, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Οι δημοσιονομικοί στόχοι θα αποκλίνουν εξαιτίας της λιτότητας. Επομένως οι νέες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις πρέπει να θεωρούνται δεδομένες. Και μάλιστα θα γίνονται αυτόματα, εκτός Βουλής.

Ο κ. Σαμαράς γνωρίζει πολύ καλά την πραγματικότητα και  οποιοσδήποτε μπορεί να καταλάβει ότι η πολιτική του επιβίωση εξαρτάται από το πόσο αληθοφανή είναι τα ψέμματά του. Όμως η ίδια η πραγματικότητα είναι αμείλικτη μαζί του. Η απόφαση του Eurogroup δεν του προσφέρει τη σανίδα «σωτηρίας» που αναζητούσε. Και είναι ακόμα μία φορά έκθετος.

Μια ακόμη «εσφαλμένη» ανάγνωση της πραγματικότητας...

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη, απο το κοκκινο σημειωματαριο...

Πριν από μία βδομάδα περίπου διέρρευσε το προσχέδιο της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πορεία του ελληνικού προγράμματος προσαρμογής. Το πιο ενδιαφέρον που προκύπτει από την ανάγνωση αυτού του κειμένου είναι η εξής διαπίστωση: το διαζύγιο που έχουν πάρει οι συντάκτες τους με την πραγματικότητα. Ή για να το θέσουμε αλλιώς (και επειδή προφανώς οι συντάκτες του είναι επιστήμονες με διαδακτορικά σε καλά πανεπιστήμια και άριστοι τεχνοκράτες) αυτό που εντυπωσιάζει είναι η χρήση οικονομικών επιχειρημάτων με τέτοιο τρόπο ώστε να διαστρεβλωθεί η ανάγνωση της πραγματικότητας..

Χαρακτηριστικό είναι το χωρίο του προσχεδίου της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο οποίο δίνεται μία ερμηνεία της ύφεσης της ελληνικής οικονομίας κατά 6% το 2012[1]. Αφού γίνεται η παραδοχή ότι η ύφεση είναι μεγαλύτερη από ότι αναμενόταν, η εξήγηση που δίνεται εδράζεται σε τρεις παράγοντες: α) Την έλλειψη αξιοπιστίας της ελληνικής κυβέρνησης που προέκυψε κυρίως λόγω των δύο διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων και της πολιτικής αβεβαιότητας που αυτή προκάλεσε, β) την μειωμένη διεθνή ζήτηση για εξαγωγές λόγω της ισχνής ανάπτυξης του παγκόσμιου ΑΕΠ και γ) λόγω της μη πιστής εφαρμογής του Μνημονίου, η οποία προκάλεσε την καθυστέρηση τω δόσεων, η οποία με τη σειρά της ρίχε ως αποτέλεσμα την πιστωτική ασφυξία της πραγματικής οικονομίας και την έλλειψη ρευστότητας.

Ας δούμε τα τρία αυτά σημεία με τη σειρά:

1. Η πολιτική αβεβαιότητα λόγω των εκλογών. Θα ήταν πολύ εύκολο να κατηγορηθούν οι πολιτικοί αντίπαλοι του Μνημονίου για τη βαθιά ύφεση της ελληνικής οικονομίας, αν στα δυόμιση χρόνια που εφαρμόζοταν αυτή η πολιτική είχαν υπάρξει δείγματα ανάκαμψης. Και αυτό όπως γνωρίζουμε δεν συνέβη ποτέ. Ακόμα και με τη κυβέρνηση Παπαδήμου, η οποία στηριζόταν στα 2/3 του ελληνικού κοινοβουλίου, εξέφραζε δηλαδή τη συντριπτική πλειοψηφία του μνημονιακού μπλοκ, τα οικονομικά αποτελέσματα δεν ήταν καθόλου καλύτερα. Η ύφεση συνεχιζόταν ακόμα και στην περίοδο που στο πολιτικό σκέλος εξασφαλιζόταν το βέλτιστο σενάριο για την τρόικα. Επομένως, ως οικονομικό επιχείρημα, «η εμβάθυνση της ύφεσης λόγω πολιτικής αβεβαιότητας» δεν φαίνεται ικανό να σταθεί και να πείσει, αφού τα αποτελέσματα ήταν τα ίδια ακόμα και όταν δεν επικρατούσε τέτοιο κλίμα. Αυτό που υποννοείται από την παραπάνω ερμηνεία είναι η ενοχοποίηση της δημοκρατικής λειτουργίας για την αποτυχία του προγράμματος. Σε συνθήκες τέτοιας κρίσης, άλλωστε, είναι γνωστό ότι οι «ευαισθησίες» για την ορθή λειτουργία της δημοκρατίας εκλαμβάνονται ως «λαϊκισμός» και ως εμπόδιο για την πραγμάτωση των στόχων των νεοφιλελεύθερων αναδιαρθρώσεων [2].

2. Η ισχνή παγκόσμια οικονομία, εξαιτίας της οποίας οι ελληνικές εξαγωγές δεν αυξήθηκαν όσο αναμενόταν. Το σημείο αυτό ως βασική εξήγηση της ελληνικής ύφεσης είναι εξαιρετικά ευφάνταστο. Ας δούμε τα στατιστικά στοιχεία: Το 2011 η ύφεση ανήλθε στο 7,1% το οποίο οφέιλεται σε συρρίκνωση της εσωτερικής ζήτησης κατά 10,1% και θετική συνεισφορά της εξωτερικής ζήτησης κατά 2,4%. Το 2012 η ύφεση προβλέπεται σε 6% το οποίο οφέιλεται σε συρρικνωση της εγχώριας ζήτησης κατά 9% και αύξηση της εξωτερικής ζήτησης σε 3,3%. Απο τα παραπάνω προκύπτει ότι η συμβολή της αύξησης των εξαγωγών και της μείωσης των εισαγωγών ήταν σημαντική στο να μην ξεφύγει κι άλλο η ύφεση. Αυτή η εξέλιξη φυσικά οφείλεται στην ίδια την ύφεση που περιόρισε τη ζήτηση για εισαγωγές και κατακρήμνισε τους μισθούς αυξάνοντας σε κάποιο βαθμό τις εξαγωγές (εσωτερική υποτίμηση). Σε κάθε περίπτωση όμως η ύφεση δεν προέρχεται από την χαμηλή συμβολή του εξωτερικού τομέα, αλλά από την τεράστια συρρίκνωση της εγχώριας ζήτησης. Και αυτό αποφεύγεται να αναφερθεί στο κείμενο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Άλλωστε, η μείωση της παγκόσμιας ζήτησης για τις εξαγωγές ήταν κάτι που ήταν γνωστό από το 2008 και μετά, όταν η παγκόσμια ύφεση ήταν πλέον γεγονός, και αναφερόταν συχνά από τους αριστερούς οικονομολόγους ως κριτική στο μοντέλο ανάπτυξης που στηριζόταν στις εξαγωγές και την εσωτερική υποτίμηση. Επομένως, κανείς δεν δικαιούται να ομιλεί σα να μην γνώριζε.

3. Η μη συμμόρφωση με το Μνημόνιο που είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση των δόσεων και την πιστωτική ασφυξία. Και αυτό το επιχείρημα δεν μπορεί να σταθεί ως αιτία της ύφεσης. Αυτό συμβαίνει πρώτα από όλα επειδή η πιστωτική ασφυξία της πραγματικής οικονομίας, μπορεί να ξεκίνησε εξαιτίας της κρίσης δημόσιου χρέους, όμως σήμερα έχει φτάσει σε αυτό το επίπεδο, εξαιτίας της πολιτικής λιτότητας. Η περαιτέρω συνέχιση αυτής της πολιτικής θα οδηγήσει σε περαιτέρω πιστωτική ασφυξία. Στην ουσία η μνημονιακή πολιτική δημιουργεί μία «μαύρη τρύπα» η οποία απορροφά όλα τα κονδύλια που έρχονται με την μορφή των δόσεων στην ελληνική οικονομία και στην πραγματικότητα διευρύνεται από αυτές. Άλλωστε η εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τις δόσεις είναι απαραίτητη για να παίξει το ρόλο του «μαστίγιου και του καρότου» για να συνεχιστεί τι πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του ελληνικού καπιταλισμού.

Οι πραγματικές αιτίες της ελληνικής ύφεσης αποκρύπτονται στην έκθεση αυτή, παρόλο που αποτελούν κοινό τόπο σε κάθε ορθολογικώς σκεπτόμενο άνθρωπο. Όμως απλώς αυτή η ανάγνωση δεν συμβαδίζει με τις ανάγκες για περαιτέρω υποτίμηση της εργασίας και εκκαθάρισης των μην ανταγωνστικών ατομικών κεφαλαίων.

_____________________________

Σημειώσεις

[1] Η εξέλιξη των τριμηνιαίων στοιχείων για την ύφεση της ελληνικής οικονομίας κατά το 2012,  σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, μας προετοιμάζει για μεγαλύτερα ποσοστά ύφεσης τα οποία θα κυμαίνονται μεταξύ 6,5% με 6,9% στο τέλος του χρόνου.

[2] Δείτε σχετικά το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του W. Streeck (2011), “The Crises of Democratic Capitalism”, New Left Review, 71, September-October 2011 http://newleftreview.org/II/71/wolfgang-streeck-the-crises-of-democratic-capitalism

Άνεργος εναντίον ανέργου: Η γοητεία του κοινωνικού κανιβαλισμού...

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη, απο το Κοκκινο σημειωματαριο...

Αργά το βράδυ της Δευτέρας κατατέθηκαν με Σχέδιο Νόμου τα περίφημα μέτρα τα οποία μας στοιχειώνουν εδώ και πολλούς μήνες. Ήδη από τον Μάρτιο ο ΣΥΡΙΖΑ είχε προειδοποιήσει για αυτά, αφού διατυπωνόταν ρητώς στο Μνημόνιο 2 ότι μέχρι τον Ιούνιο έπρεπε να ληφθούν νέα μέτρα στα πλαίσια ενός νέου Μεσοπρόθεσμου για την περίοδο 2013-2016. Παρόλο που τα μέτρα δεν προκαλούν έκπληξη σε κανέναν, είναι κυριολεκτικά γελοιοποίηση της κοινοβουλευτικής διαδικασίας να κατατίθεται ένα σχέδιο νόμου -που μαζί με τα συνοδευτικά κείμενα προσεγγίζει τις 1000 σελίδες- Δευτέρα βράδυ, Τρίτη πρωί να μπαίνει στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής και Τετάρτη να ψηφίζεται στην Ολομέλεια, καθορίζοντας τους βίους και τις πολιτείες εκατομμυρίων πολιτών[1].

Και ενώ υπάρχουν δεκάδες ζητήματα για τα οποία θα μπορούσε να αναφερθεί κάποιος, νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον να σταθούμε σε ένα από τα πολλά: Στις απολύσεις των δημοσίων υπαλλήλων, που στην οργουελιανή διάλεκτο του κ. Μανιτάκη ονομάζονται «μετακινήσεις, διαθεσιμότητα, αργία λόγω πειθαρχικών παραπτωμάτων, καταργήσεις οργανικών θέσεων».

Το επιχείρημα της κυβέρνησης για αυτές τις απολύσεις, διατυπωμένο από τον Πρωθυπουργό μας, τον κ. Σαμαρά[2], συνίσταται στο εξής: «Δεν μπορούμε να υποχρεωνόμαστε να κόβουμε μισθούς και συντάξεις, ενώ κρατάμε υπεράριθμους και ακατάλληλους στο Δημόσιο, τη στιγμή που στον ιδιωτικό τομέα έχει εκτοξευθεί η ανεργία».

Ένα βιαστικό συμπέρασμα που μπορούμε να βγάλουμε από μία τέτοια διατύπωση –που επαναλαμβάνεται διαρκώς από τα κυβερνητικά στελέχη στα ΜΜΕ– είναι η εκδικητικότητα με την οποία απευθύνονται στους δημόσιους υπαλλήλους. «Αφού υπάρχουν πάνω από ένα εκατομμύριο άνεργοι στον ιδιωτικό τομέα, η δουλειά της κυβέρνησης είναι να δημιουργήσει άνεργους και από το δημόσιο τομέα, για να μην αισθάνονται μειονεκτικά οι πρώτοι». Αυτό θα μπορούσε κάποιος να διαγνώσει πίσω από τις δηλώσεις των κυβερνητικών στελεχών. Η ομολογία της αποτυχίας της πολιτικής λιτότητας που έχει προκαλέσει την εκτόξευση της ανεργίας, προσπαθεί να καλλωπιστεί, υποσχόμενοι στους άνεργους του ιδιωτικού τομέα, όχι θέσεις εργασίας αλλά ανέργους και από το δημόσιο τομέα. Αν αυτό δεν είναι κοινωνικός κανιβαλισμός, τότε πραγματικά τι είναι;

Κάποια –πιο διαβασμένα– κυβερνητικά στελέχη εξηγούν τις απολύσεις στο δημόσιο τομέα με πιο σοφιστικέ οικονομικά επιχειρήματα: «Οι απολύσεις στο δημόσιο, μειώνουν τις δημόσιες δαπάνες, μειώνουν το δημόσιο έλλειμμα με αποτέλεσμα να βελτιώνονται οι προσδοκίες, να μειώνονται τα επιτόκια, να αυξάνονται οι επενδύσεις στον ιδιωτικό τομέα και δημιουργούνται θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα». Είναι το θαύμα που προκαλεί η «καλή νεράιδα της αξιοπιστίας» (confidence fairy) με το μαγικό της ραβδάκι, κατά τον Κρούγκμαν.

Το παραπάνω επιχείρημα ακούγεται πιο πειστικό από την «εκδικητικότητα» όμως πολύ απλά δεν δουλεύει στον πραγματικό κόσμο της βαθιάς ύφεσης. Και αυτό για δύο λόγους:

1. Έστω ότι ο Σπύρος είναι εργαζόμενος σε ένα ΝΠΔΔ, το οποίο καταργείται με τα μέτρα αυτά, και αυτόματα τίθεται σε διαθεσιμότητα. Για τον πρώτο χρόνο το εισόδημα του μειώνεται αισθητά και το δεύτερο χρόνο λήγει η σύμβαση εργασίας του και πλέον είναι απολυμένος (αυτό προβλέπεται για όσους τίθενται σε διαθεσιμότητα από τα «μέτρα»). Η οικογένεια του Σπύρου, εκτός από την αυξημένη φορολογία εισοδήματος, την αύξηση στους έμμεσους φόρους, την αύξηση στην τιμή του πετρελαίου και το μειωμένο μισθό ή επίδομα ανεργίας της συζύγου του Σπύρου, θα πρέπει να αντεπεξέλθει και στις νέες συνθήκες της διαθεσιμότητας του Σπύρου. Αυτό σημαίνει ότι το διαθέσιμο οικογενειακό εισόδημα μειώνεται κι άλλο, επομένως μειώνεται η κατανάλωση, μειώνονται τα φορολογικά έσοδα και επομένως τα ελλείμματα να μην μειώνονται. Και η «καλή νεράιδα» που τόσο την περιμένει ο κάθε κ. Στουρνάρας να μην φαίνεται στον ορίζοντα.

2. Έστω ότι η Έλενα είναι λογίστρια που εργάζεται σε ένα δημόσιο φορέα που καταργείται και αυτοδίκαια χάνει τη θέση της. Ταυτόχρονα, ο Αλέξης είναι ένας άνεργος λογιστής, απολυμένος εδώ και 9 μήνες από το λογιστικό γραφείο που εργαζόταν εδώ και 8 χρόνια. Για τον Αλέξη, η απόλυση της Έλενας από το δημόσιο τομέα δεν σημαίνει καμία ηθική ικανοποίηση. Το μόνο που πρακτικά σημαίνει για αυτόν είναι ότι προστέθηκε ακόμα ένας ανταγωνιστής του στον αγώνα του για να βρει δουλειά ως λογιστής! Όσο μεγαλώνει το απόθεμα ανέργων –ανεξάρτητα αν προέρχονται από τον ιδιωτικό ή το δημόσιο τομέα-, τόσο πιο δύσκολο καθίσταται για αυτούς να βρουν εργασία.

Επομένως, κανένας άνεργος του ιδιωτικού τομέα δεν κερδίζει από τις απολύσεις του δημόσιου τομέα, όσο κι αν προσπαθούν να μας πείσουν για το αντίθετο. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε το εξής: Το πρώτο Μνημόνιο που αποτελούσε μία επίθεση στο δημόσιο τομέα περιτυλίχθηκε με τη δικαιολογία ότι πρέπει επιτέλους ο δημόσιος τομέας να σταματήσει να επιβαρύνει τον ιδιωτικό. Το δεύτερο Μνημόνιο που μείωσε τους κατώτατους μισθούς στον ιδιωτικό τομέα περιτυλίχθηκε με τη δικαιολογία ότι δεν μπορεί όταν υπάρχουν πάνω από ένα εκατομμύριο άνεργοι, οι προνομιούχοι που εργάζονται να μην αποδέχονται μειώσεις μισθών[3]. Η λογική της μίας κοινωνικής κατηγορίας ενάντια στην άλλη ήταν διάχυτη. Και πλέον αυτά τα μέτρα αποτελούν μία ευθεία επίθεση και στο δημόσιο τομέα και στον ιδιωτικό αλλά και τους ανέργους.


_____________________________

Σημειώσεις


[1] Δείτε εδώ
[2] Συνέντευξη σε Καθημερινή, 14/10/2012
[3] Θυμηθείτε τι έλεγε ο κ. Παπαδήμος στη Βουλή

Κι όμως υπάρχει λογική πίσω από τη λιτότητα ...

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη απο το Red NoteBook...

Δυόμισι χρόνια έχουν περάσει από τότε που η πολιτική της πιο σκληρής λιτότητας έγινε το συνώνυμο της άσκησης οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα και πλέον είναι εύκολο να βγουν τεκμηριωμένα συμπεράσματα για το κατά πόσο η πολιτική αυτή πέτυχε ή απέτυχε. Η απάντηση λοιπόν είναι εύκολη. Απέτυχε με βάση τους ρητούς στόχους της τρόϊκα και της ελληνικής κυβέρνησης για δημοσιονομική προσαρμογή, μείωση του δημόσιου χρέους, ανάκτηση της φερεγγυότητας του ελληνικού Δημοσίου και επιστροφή στις αγορές ομολόγων.

Το περίεργο είναι ότι, ενώ στο τέλος του 2013, η ελληνική οικονομία μπορεί να έχει χάσει μέχρι και το 30% του ΑΕΠ της από το 2008, κανείς από τους βασικούς «παίκτες» στο πεδίο της χάραξης πολιτικής δεν δείχνει διατεθειμένος να παραδεχτεί το αυτονόητο: ότι το μοντέλο απέτυχε και ότι η οικονομική πολιτική πρέπει να επανασχεδιαστεί ώστε να αναπτυχθεί η ελληνική οικονομία. Και το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: Είναι άσχετοι; Είναι εμμονικοί; Έχουν επιλέξει να καταστρέψουν την Ελλάδα επειδή την εποφθαλμιούν για τον ήλιο της και την παράδοσή της;

Άσχετοι σίγουρα δεν είναι (τουλάχιστον όχι όλοι). Εμμονικοί είναι σίγουρα. Και φυσικά δεν έχουν βάλει στο στόχαστρο την Ελλάδα επειδή για κάποιον απροσδιόριστο λόγο το «ελληνικό δαιμόνιο» τους έχει μπει στο μάτι. Τότε τι συμβαίνει; Γιατί συνεχίζουν;

Οι απαντήσεις που έχουν δοθεί είναι πολλές. Ο Γ. Βαρουφάκης σε πρόσφατο άρθρο του  ("Η εμμονή του κ. Τόμσεν"), ανάμεσα σε άλλα υποστηρίζει ότι «η ιδεολογία τυφλώνει ακόμα και τους τεχνοκράτες». Σύμφωνα με τον πάντα εύστοχο οικονομολόγο, όταν κάποιοι τεχνοκράτες έχουν αναδειχθεί μέσα από ένα σύστημα το οποίο προσεγγίζει την πραγματικότητα με ένα συγκεκριμένο τρόπο, κι όταν η προσέγγισή τους δεν τελεσφορεί, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα. Οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ –αλλά και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ–  έχουν εκπαιδευτεί σε πανεπιστήμια με κύρος και έχουν υιοθετήσει ένα πλέγμα τεχνικών εργαλείων και υποθέσεων για να υποστηρίξουν μια οικονομική θεωρία που υποτίθεται ότι εξηγεί τον κόσμο. Όταν η θεωρία παύει να τον εξηγεί, είναι πολύ δύσκολο να το παραδεχτούν.

Ο Πωλ Κρούγκμαν, από την άλλη, στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο Τέλος στην ύφεση τώρα! (βλ. βιβλιοκριτική από τον Πέτρο Σταύρου στις Αναγνώσεις της Αυγής) υποστηρίζει ότι η λιτότητα επιβάλλεται παρά τις καταστροφικές της επιπτώσεις επειδή υπάρχει ένα κοινό πλέγμα συμφερόντων ανάμεσα σε αυτούς που επωφελούνται από τη λιτότητα (χρηματοπιστωτικό σύστημα, οι πλούσιοι κτλ), αυτούς που χαράσουν πολιτικοί (ακαδημαϊκή κοινότητα, think tanks κτλ) και αυτούς που την ασκούν (κυβερνήσεις, υπερεθνικοί οργανισμοί). Κάτι τέτοιο είναι πολύ σημαντικό να γράφεται από έναν ακαδημαϊκό του επιπεδου του Κρούγκμαν. Ο ίδιος τονίζει σε άρθρο του στους New York Times (Europe΄s Austerity Madness) ότι η ιδεολογική προσκόλληση στη λιτότητα οδηγεί την Ευρωζώνη στη διάλυση.

Αντίστοιχα επιχειρήματα μπορεί κανείς να βρει πολλά στη διεθνή συζήτηση. Και είναι όλα σωστά. Δίνουν όμως τη συνολική εικόνα ή λείπει ένα βασικό κομμάτι, χωρίς το οποίο η λογική της λιτότητας εξακολουθεί να φαίνεται παράλογη; Για παράδειγμα, έστω ότι ισχύουν όλα τα παραπάνω επιχειρήματα: δεν αντιλαμβάνεται το πολιτικό σύστημα και τα συμφέροντα που εξυπηρετεί ότι αυτή λιτότητα ρίχνει λάδι στη φωτιά και οξύνει τις κοινωνικές εκρήξεις; Δεν αντιλαμβάνονται ότι με αυτό τον τρόπο θα καταρρεύσουν όλοι μαζί και «θα έρθει ο Τσίπρας»; Αυτά τα ερωτήματα θέτουν διάφοροι κονδυλοφόροι του συστήματος, που εσχάτως ανακάλυψαν τη γοητεία του να τα χώνεις στον Τόμσεν (βλέπε το πάνελ των ειδήσεων του Mega).

Κι όμως υπάρχει και κάτι άλλο πίσω από τη λογική της λιτότητας, χωρίς το οποίο ο υπαρκτός καπιταλισμός κινδυνεύει: ο στόχος της κερδοφορίας (διαβάστε το καλό σχετικό άρθρο του Γ. Μηλιού στην Αυγή). Εντός καπιταλισμού, το ποσοστό κέρδους είναι  βασική μεταβλητή που προσδιορίζει τις επενδύσεις, την ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας (μέχρι, βεβαίως, ενός σημείου).  Η ενεργός ζήτηση ανάλογα με τις συνθήκες μπορεί να βοηθήσει στην αύξηση του ποσοστού κέρδους, αλλά μπορεί και να την εμποδίσει. Η ζήτηση είναι λοιπόν ένα εν δυνάμει μέσο για την αύξηση της κερδοφορίας, όχι αυτοσκοπός στα πλαίσια του καπιταλισμού. Έτσι στην εποχή του «χρυσού αιώνα του καπιταλισμού» η αύξηση της ζήτησης βοηθούσε στην αύξηση του ποσοστού κέρδους, σε μια οικονομία που είχε καταστρέψει τεράστιο απόθεμα από το φυσικό της κεφάλαιο κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Η αύξηση της ενεργού ζήτησης ως μέσο για την αύξηση της κερδοφορίας δεν είναι εφικτή, αφού πλέον υπάρχει άφθονο κεφάλαιο συσσωρευμένο. Και από τη στιγμή που ο πόλεμος δεν αποτελεί επιλογή για την καταστροφή του πλεονάζοντος κεφαλαίου (ελπίζουμε τουλάχιστον…), η σκληρή λιτότητα είναι το μόνο μέσο για την αύξηση της κερδοφορίας.

Η λογική του Μνημονίου εξυπηρετεί αυτό τον υπόρρητο στόχο στην ελληνική οικονομία, δηλαδή την αύξηση του κέρδους. Αυτό άλλωστε προκύπτει και από το αποκαλυπτικό Διάγραμμα 17 (σελ. 82) της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ για το 2012. Πώς επιτυγχάνεται αυτό;

* Με την μείωση των κατώτατων μισθών και όλου του πλέγματος εργασιακών σχέσεων που προστατεύουν την εργασία. Ο κ. Βρούτσης έχει επιδοθεί με μεγάλη προσήλωση σε αυτό το σκοπό, σε αγαστή συνεργασία με το ΣΕΒ και την τρόικα, με σκοπό τη δημιουργία φθηνού εργατικού δυναμικού μέσω της μείωσης του κόστους του μεταβλητού κεφαλαίου.

* Με τις ιδιωτικοποίησεις. Με αυτό τον τρόπο περνούν κερδοφόρες δραστηριότητες του δημοσίου στην ιδιωτική σφαίρα, μετατρέποντας την μη παραγωγική εργασία σε παραγωγική (με όρους μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας και όχι λαϊκίστικης φυλλάδας που θεωρεί τους δημόσιους υπαλλήλους αντιπαραγωγικούς), αυξάνοντας έτσι τα ποσοστά κέρδους.

* Με την προλεταροποίηση των αυταπασχολούμενων και της μικρής ιδιοκτησίας. Το χτύπημα που επιφέρει το Μνημόνιο σε αυτές τις κοινωνικές κατηγορίες δεν είναι άσχετο με την ανάγκη για αύξηση της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Η ανάγκη για συγκεντροποίηση του κεφαλαίου εμποδίζεται από την ύπαρξη πληθώρας μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα, επομένως το κλείσιμό τους είναι ουσιώδους σημασίας για τον ελληνικό καπιταλισμό (το είχε άλλωστε επισημάνει και η έκθεση της McKinsey για λογαριασμό του ΣΕΒ για το «νέο μοντέλο ανάπτυξης»)

* Με διάλυση του κοινωνικού κράτους. Με αυτό τον τρόπο, οι επιχειρήσεις από την μία ελαφρύνονται από τις εισφορές που πληρώνουν ενώ η μείωση των δημόσιων δαπανών για κοινωνικό κράτος ενισχύουν την αναστροφή της τάσης για αποεμπορευματοποίηση της εργασίας που είχε επιτύχει η άνοδος του κοινωνικού κράτους, όπως είχε επισημάνει ο Esping-Andersen στο κλασικό έργο για το κοινωνικό κράτος The Three Worlds of Welfare Capitalism (1990).

Δεν είναι τρελοί, λοιπόν, όσοι επιμένουν στην πολιτική λιτότητας. Απλά αντιλαμβάνονται πως ο καπιταλισμός την έχει ανάγκη για να επιβιώσει. Αν αυξηθούν σημαντικά τα ποσοστά κερδοφορίας, μπορεί να έλθουν και οι επενδύσεις και να ξεφύγουμε και από την ύφεση. Μόνο που τότε η περιγραφή του Ένγκελς για τις συνθήκες της εργατικής τάξης στην Αγγλία, που γράφτηκε στα μέσα του 19ου αιώνα, θα προσιδιάζει πολύ με τις συνθήκες στην Ελλάδα το 2015.

Η δόση των 31,5 δισ....

ΤΟΥ ΓΑΒΡΙΗΛ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗ* απο την Αυγη...

Τον τελευταίο καιρό, ανασύρεται ένα γνώριμο επιχείρημα των θιασωτών του Μνημονίου: «Αν δεν πάρουμε τα μέτρα ύψους 13,5 δισ. ευρώ, δεν θα πάρουμε τη δόση ύψους 31,5 δισ. ευρώ και η Ελλάδα θα χρεωκοπήσει». Τις προάλλες, γνωστός τηλεαστέρας της Ν.Δ. ωρυόταν σε ένα πάνελ λέγοντας: «Να μας πει ο Τσίπρας πού θα βρει τα λεφτά για μισθούς και συντάξεις μέχρι το τέλος του χρόνου αν δεν πάρουμε τα μέτρα».
Ας επιχειρήσουμε, λοιπόν, να απαντήσουμε και σε αυτόν και σε όσους συμμερίζονται τον λαϊκισμό του.
Βασικό σημείο αφετηρίας της δικιάς μας απάντησης είναι να αποκαλύψουμε ποιες «ανάγκες» θα χρηματοδοτήσουν τα περίφημα 31,5 δισ. ευρώ. Από αυτά λοιπόν, τα 24,8 δισ. θα χρησιμοποιηθούν από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τα 4,6 δισ. για την αποπληρωμή τοκοχρεωλυσίων, ενώ τα 2 δισ. για την εξόφληση εντόκων γραμματίων. Με τα υπόλοιπα 100 εκατ. περίπου θα πρέπει να διευθετηθούν ληξιπρόθεσμες οφειλές του Δημοσίου, οι «τρύπες» της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του ΕΟΠΥΥ και το πρωτογενές έλλειμμα του 2012!
Η δόση των 31,5 δισ. ουδεμία σχέση έχει με την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, αλλά κατευθύνεται αποκλειστικά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στους δανειστές, είτε με τη μορφή της ανακεφαλαιοποίησης και της αποπληρωμής εντόκων γραμματίων (ελληνικές τράπεζες) είτε για αποπληρωμή τοκοχρεωλυσίων (χώρες-μέλη της Ε.Ε. και ΔΝΤ).
Επομένως, η απάντηση στο ερώτημα «πού θα βρίσκαμε τα λεφτά για μισθούς και συντάξεις χωρίς τις περικοπές των 13,5 δισ.» πολύ απλά δεν έχει καμία βάση. Ακόμα και αν η ελληνική κυβέρνηση, σε ένα φανταστικό σενάριο, αρνούνταν να λάβει τη δόση, οι πιέσεις από τους δανειστές θα ήταν αφόρητες, αφού στην ουσία θα κατευθυνθεί για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά τους. Και αυτό άλλωστε προκύπτει από το γεγονός ότι η δόση, από ό,τι διαφαίνεται, θα δοθεί με πολιτική απόφαση της Ε.Ε. και όχι με βάση την επίτευξη των στόχων του Μνημονίου.
Σε κάθε περίπτωση όμως παραμένει το ερώτημα: «Ο ΣΥΡΙΖΑ θα δεχόταν τη δόση αν ήταν κυβέρνηση;». Και σε αυτό πρέπει να είμαστε σαφείς. Η ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού συστήματος είναι πραγματική ανάγκη, αφού οι ελληνικές τράπεζες, που εδώ και μια δεκαετία συσσώρευαν αμύθητα κέρδη δανειζόμενες με 1% από την ΕΚΤ και δανείζοντας το Δημόσιο με 5%, πλέον αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα κεφαλαιακής επάρκειας λόγω του PSI και των αυξανόμενων επισφαλειών που διακρατούν στα χαρτοφυλάκιά τους λόγω της ύφεσης.
Από τη στιγμή που το τραπεζικό πρόβλημα είναι αμιγώς ευρωπαϊκό, λόγω της διασύνδεσης τους μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και του λεγόμενου συστήματος Target 2, οι δανειστές δεν θα επιθυμούσαν σε καμία περίπτωση να αφήσουν το ελληνικό τραπεζικό σύστημα να καταρρεύσει. Ειδικά σε μια τέτοια κρίσιμη συγκυρία, που οι ισπανικές τράπεζες κρέμονται σε μία κλωστή, η κατάρρευση έστω και μίας ελληνικής τράπεζας θα μπορούσε να πυροδοτήσει την αρχή του τέλους της Ευρωζώνης. Επομένως, τα χρήματα για την ανακεφαλαιοποίηση θα δίνονταν ακόμα κι αν ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν κυβέρνηση και δεν εφάρμοζε τα μέτρα.
Το ζήτημα είναι με ποιους όρους. Ο ΣΥΡΙΖΑ εδώ και καιρό έχει θέσει το ζήτημα της ανακεφαλαιοποίησης με αντάλλαγμα κοινές μετοχές των τραπεζών και την υπαγωγή τους υπό δημόσιο έλεγχο. Αυτό αποτελεί κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας και την υλοποίηση ενός προγράμματος ανασυγκρότησης.
Για τα χρήματα της δόσης που αφορούν τις αποπληρωμές δανειακών υποχρεώσεων, ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κυβέρνηση, αφού θα είχε απορρίψει τα μέτρα 13,5 δισ., θα ξεκινούσε μια σκληρή διαπραγμάτευση για τη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους, την αναστολή πληρωμής των τόκων και την αποπληρωμή του υπόλοιπου με μία ρήτρα ανάπτυξης.
Τα παραπάνω δεν αποτελούν ευσεβείς πόθους αυτών που είναι έξω από τον χορό. Αποτελούν τη μόνη ρεαλιστική λύση για την έξοδο από την κρίση με μια κοινωνία που θα στέκεται στα πόδια της.

*Ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης είναι οικονομολόγος

Η «εσωτερική υποτίμηση» και η υποτίμηση της νοημοσύνης μας...

Red NoteBook...

Του Γαβριήλ Σακελλαρίδη

Οι αριστεροί οικονομολόγοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι η οικονομική επιστήμη δεν έχει καμία σχέση με τις θετικές επιστήμες, δηλαδή η σχέση αιτίας-αποτελέσματος δεν αποτελεί μία σχέση προκαθορισμένη με βάση κάποιους σιδερένιους νόμους, όπως τα φαινόμενα που παρατηρούνται στον φυσικό κόσμο. Στην ανάλυση των οικονομικών φαινομένων υπεισέρχονται κοινωνικοί παράγοντες που είναι πάντοτε δύσκολο να προβλεφθούν, αφού σε μεγάλο βαθμό εξαρτώνται από τους συσχετισμούς δύναμης μέσα στην κοινωνία. Η θεμελίωση της οικονομικής ως θετικής επιστήμης από τον Μίλτον Φρίντμαν, στην ουσία αποσκοπούσε στην αποκοπή του οικονομικού από το πολιτικό, κάτι το οποίο στις μέρες μας τείνει να θεσμοποιηθεί σε κάθε πεδίο άσκησης οικονομικής πολιτικής. Στον καιρό το Μνημονίου, οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ οικονομίας και πολιτικής έχουν καταρρεύσει. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πώς μέσα σε μία περίοδο κρίσης αποκαλύπτονται όλα τα μυστικά της κυρίαρχης ιδεολογίας, τα οποία στις περιόδους κανονικότητας χρησιμεύουν ως περιτύλιγμα για να αποκρύψουν τις πραγματικές σχέσεις και να ενισχύσουν την ίδια την κυρίαρχη ιδεολογία. Στην κρίση, λοιπόν, ο «βασιλιάς είναι γυμνός», και επομένως πιο ευάλωτος, ταυτόχρονα όμως και πιο επικίνδυνος. Έχω την εντύπωση ότι η φιλολογία περί εσωτερικής υποτίμησης, ως το βασικό συστατικό γύρω από το οποίο οικοδομείται το «νέο παραγωγικό μοντέλο» της Ελλάδας, αποτελεί στους καιρούς του μνημονίου την πλέον αποκαλυπτική  ιστορία για το πώς το συμφέρον της μιας κοινωνικής τάξης είναι ανταγωνιστικό σε σχέση με αυτό μιας άλλης. Το βασικό επιχείρημα ξετυλίγεται ως εξής: Μία χώρα όμως όπως η Ελλάδα, που συμμετέχει στην ΟΝΕ και έχει ως νόμισμα το ευρώ, έχει χάσει τη δυνατότητα να υποτιμήσει τη συναλλαγματική της ισοτιμία για να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της. Η ισοτιμία της δραχμής ως προς το ευρώ «κλείδωσε» και πλέον η αξία του ευρώ καθορίζεται στο επίπεδο της ΕΚΤ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επομένως, πώς μπορεί να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα μιας τέτοιας οικονομίας; Μέσω της περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής που θα δημιουργήσει συνθήκες ύφεσης στην οικονομία. Η ύφεση θα αυξήσει τα ποσοστά ανεργίας, θα μειώσει τους ονομαστικούς μισθούς, θα περιορίσει τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ παράλληλα η ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία θα παραμείνει σταθερή. Κλειδί σε αυτή την συνταγή είναι η επιτηδευμένη υφεσιακή πολιτική που θα βελτιώσει τους όρους εμπορίου της οικονομίας, θα δώσει ώθηση στις εξαγωγές και θα συγκρατήσει τις εισαγωγές. Η συγκράτηση των μισθών στο σύνολο της οικονομίας μπορεί να επιτευχθεί, βέβαια, και μέσω μιας άλλης οδού. Αυτής της μείωσης των μισθών του δημόσιου τομέα, η οποία θα παίξει τον ρόλο του «σήματος» στις συλλογικές διαπραγματεύσεις εργαζομένων-εργοδοτών για αντίστοιχες μειώσεις στον ιδιωτικό τομέα. Αυτή είναι η λογική του μηχανισμού της εσωτερικής υποτίμησης. Ταυτόχρονα, όμως, είναι και ο παραλογισμός αυτού του μηχανισμού. Κάτι τέτοιο δεν εφαρμόζεται διεθνώς για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Έχει εφαρμοστεί σε πολλές χώρες– χώρες με διαφορετικά χαρακτηριστικά, μεγέθη και προβλήματα-, από την Αργεντινή την περίοδο 1998-2001 μέχρι την Λετονία και την Εσθονία πιο πρόσφατα. Τα αποτελέσματα από αυτές τις εμπειρίες είναι γνωστά και έχουν περιγραφεί πολλές φορές. Όμως, ενώ είχε μια σημασία να αναφερόμαστε στη διεθνή εμπειρία για να καταδείξουμε ότι αυτό το μοντέλο δεν λειτουργεί, δύο χρόνια μετά την επιβολή του Μνημονίου στην χώρα μας, η Ελλάδα αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα του παραλογισμού της εσωτερικής υποτίμησης. Στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή είναι πλέον γνωστά και στους πλέον αδαείς περί τα οικονομικά, ότι οι μισθοί έχουν καταρρεύσει, οι δημόσιες δαπάνες έχουν συρρικνωθεί, η ύφεση θα έχει φτάσει σωρευτικά στο -20% του ΑΕΠ στο τέλος του 2012 (από το 2008), ενώ η πραγματική ανεργία ξεπερνάει το 23-24%. Όμως, φως στο τούνελ της «αναζήτησης της ανάπτυξης» δεν έχουμε δει ακόμη... Το μοντέλο της εσωτερικής υποτίμησης είναι ταυτόσημο με την πιο πρόδηλη έκφραση της ταξικής πάλης, αφού συνεπάγεται θυσίες για τους εργαζομένους και οφέλη για το κεφάλαιο. Η παρουσίαση του μοντέλου αυτού σε κάποιον που ενημερώνεται από την «Καθημερινή» και το «ΣΚΑΪ» αποσιωπά την παραπάνω πολύ σημαντική πτυχή, που δεν είναι άλλη από τη διανομή του εισοδήματος. Μία μείωση της εγχώριας ζήτησης περνάει μέσα από την μείωση των μισθών που συντελούν στην μείωση της κατανάλωσης (η μεγαλύτερη δαπάνη της συνολικής ζήτησης). Μια τέτοια μείωση των μισθών έχει προφανώς αντίκτυπο στην ευημερία των εργαζομένων. Η τρόικα ισχυρίζεται πως αυτή η μείωση της εγχώριας ζήτησης θα αντισταθμιστεί από την αύξηση της διεθνούς ζήτησης για εξαγωγές. Οι εξαγωγές αυτές, όμως, δεν θα αποζημιώσουν αυτούς που στην πραγματικότητα πλήττονται από την μείωση της εγχώριας ζήτησης (μέσω της μείωσης των μισθών και της κατανάλωσης). Θα αποζημιώσουν αυτούς που στην πραγματικότητα επωφελούνται από την μείωση των μισθών, δηλαδή το εξαγωγικό κεφάλαιο. Με αυτό τον τρόπο αποκρύπτεται ποιοι ζημιώνονται και ποιοι επωφελούνται από τις πολιτικές του Μνημονίου. Αυτό το επιχείρημα περί της «οικουμενικής τάξης των καπιταλιστών», που πρέπει πάντα να επωφελείται για να δουν οι εργαζόμενοι κάποια στιγμή μια άσπρη μέρα, αποδομείται εξαιρετικά από τον Ευκλείδη Τσακαλώτο σε πρόσφατο άρθρο του. Όμως ο παραλογισμός της εσωτερικής υποτίμησης έχει και μια άλλη παράμετρο. Για να αυξηθούν οι εξαγωγές και να δημιουργηθεί τόνωση της εξαγωγικής δραστηριότητας, δεν αρκεί να μειωθούν οι μισθοί: πρέπει να μειωθούν επίσης οι τιμές των προϊόντων. Η ζήτηση στο εξωτερικό για τα ελληνικά προϊόντα θα αυξηθεί αν αυτά γίνουν πιο φθηνά στις διεθνείς αγορές και όχι αν οι εργαζόμενοι είναι πιο κακοπληρωμένοι. Επομένως εδώ έχουμε ένα λογικό άλμα από την πλευρά του μνημονιακού μπλοκ, που υποστηρίζει μεν την μείωση των μισθών, αλλά όταν η συζήτηση μεταφέρεται στις τιμές των προϊόντων, κυριολεκτικά σφυρίζει αδιάφορα. Το παραπάνω επιχείρημα το είχε διατυπώσει πολύ πειστικά ο Ηλίας Ιωακείμογλου σε ένα παλαιότερο άρθρο του στην «Αυγή». Με δεδομένη την αναντιστοιχία μεταξύ τιμών και μισθών, το βασικό επιχείρημα της εσωτερικής υποτίμησης έχει αρχίζει να κλονίζεται. Οι μισθοί έχουν μεν κατακρημνηστεί, αλλά η ακρίβεια συνεχίζει την ανοδική της πορεία μειώνοντας το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Όμως στην υπερασπιστική γραμμή του Μνημονίου δεν υπάρχουν αδιέξοδα, και από θέση άμυνας, το μνημονιακό μπλοκ περνάει στην αντεπίθεση! Πώς το κάνει αυτό; Σε πρόσφατο τεύχος του Εβδομαδιαίου Δελτίου της Alpha Bank διατυπώνεται η εξής πρωτότυπη και –ταυτόχρονα εξοργιστική- άποψη: Το γεγονός ότι οι τιμές δεν μειώνονται δεν σημαίνει ότι η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης έχει αποτύχει, αφού σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο που χρησιμοποιεί η τράπεζα, δεν προβλεπόταν μείωση των τιμών μετά την μείωση των μισθών. Αντίθετα, οι τιμές θα παρέμεναν σταθερές και οι εξαγωγικές επιχειρήσεις θα αύξαναν τα κέρδη τους με αυτό τον τρόπο. Ακολούθως, έχοντας αυξήσει τα κέρδη τους, θα προχωρούσαν σε περισσότερες επενδύσεις με αποτέλεσμα να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα. Πιο απροκάλυπτα ταξικό επιχείρημα δεν θα μπορούσε να διατυπωθεί, αφού στην ουσία πρόκειται καθαρά για την εφαρμογή της λαϊκής ρήσης «και η πίτα ολόκληρη και ο σκύλος χορτάτος».Το μοντέλο που προτείνει η τρόικα μέσω του Μνημονίου είναι χωρίς αμφισβήτηση το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ για τις εκλογές της 6ης Μαΐου. Η υποτίμηση της νοημοσύνης των ψηφοφόρων είναι αναγκαία συνθήκη για να πετύχει ο παραλογισμός της εσωτερικής υποτίμησης. Ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης είναι υποψήφιος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ στη Β΄ Αθήνας

Οι Βαλτικές Τίγρεις και η «Επιτυχία» της Εσωτερικής Υποτίμησης...

Η Αυγή online...

Του ΓΑΒΡΙΗΛ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗ
Εδώ και καιρό από τους διεθνείς αναλυτές φιλοτεχνείται η εικόνα κάποιων χωρών, στις οποίες επιβλήθηκε με ιδιαίτερη ένταση η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης, ως υποδείγματα επιτυχίας. Οι χώρες της Βαλτικής αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά τέτοια παραδείγματα χωρών, οι οποίες έκαναν υπομονή και αντιμετώπισαν τις πολιτικές εντατικής λιτότητας με στωικότητα και σήμερα είναι έτοιμες να δρέψουν τους καρπούς των κόπων τους. Οι -εντός Ελλάδας- θιασώτες της μνημονιακής πολιτικής αναφέρονται συχνά σε αυτά τα δημοσιεύματα προσπαθώντας να εκμαιεύσουν τη συναίνεση της ελληνικής κοινωνίας, υποσχόμενοι ένα «καλύτερο μέλλον».
Ας δούμε πρώτα την περίπτωση της Λετονίας. Πριν από λίγο καιρό, ένα πολύ σημαντικό think tank του νεοφιλελευθερισμού που ασκεί σημαντική επιρροή στη χάραξη πολιτικών, το Peterson Institute for International Economics, εξέδωσε μία μελέτη με τίτλο “How Latvia came through the Financial Crisis” (ένας εκ των δύο συγγραφέων είναι ο πρωθυπουργός της Λετονίας) στην όποια, η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης παρουσιάζεται ως μία επιτυχία. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, για το 2011 οι ρυθμοί μεγέθυνσης θα πλησιάσουν το 4% ενώ η ανεργία από 20% στις αρχές του 2010, μειώνεται στο 14,4% το 2011. Η επιτυχία βασίζεται, σύμφωνα με τους συγγραφείς στο γεγονός ότι διατηρήθηκε η σύνδεση της ισοτιμίας του λετονικού νομίσματος με το ευρώ και δεν ασκήθηκαν επεκτατικές νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές που θα προκαλούσαν υποτίμηση, η οποία με τη σειρά θα είχε καταστροφικές συνέπειες στους ισολογισμούς των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και των τραπεζών.
Ασκώντας κριτική στα παραπάνω επιχειρήματα είναι σημαντικό να τονίσουμε (ακολουθώντας το άρθρο του M. Weisbrot στον Guardian¹) πως η Λετονία είδε το ΑΕΠ της να μειώνεται κατά 24% μέσα σε δύο έτη (2008-2009), ενώ η ανεργία αυξήθηκε από 5,3% το 2007 σε πάνω από 20% το 2010. Επομένως είναι κάπως προκλητικό μία μικρή ανάκαμψη της οικονομίας να λογίζεται ως «επιτυχία» της ακολουθούμενης πολιτικής. Η εσωτερική υποτίμηση, η οποία είναι η πολιτική κατά την οποία η ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία παραμένει σταθερή, ενώ η πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία μειώνεται μέσω της πίεσης σε μισθούς και εργατικό κόστος, έχει όμως αποτύχει στη Λετονία αφού η όποια ανάκαμψη δεν βασίζεται στην αύξηση των καθαρών εξαγωγών της χώρας και επομένως στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς της. Η ανάκαμψη οφείλεται στην αύξηση της δημόσιας κατανάλωσης και στην αύξηση του πληθωρισμού.
Και στη Λιθουανία η κατάσταση είναι παρόμοια. Ο Anders Aslund² (ένας από τους αρχιτέκτονες της αποτυχημένου περάσματος των πρώην σοσιαλιστικών χωρών από τη «σχεδιασμένη οικονομία» στην «ελεύθερη αγορά») ισχυρίζεται ότι η Λιθουανία πλέον «είναι μία από τις πιο γρήγορα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ευρώπης με ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης 6,6% κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους», επομένως και εδώ η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης σημείωσε επιτυχία, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των νεοφιλελεύθερων. Όμως όπως και στη Λετονία, η ανεργία αυξήθηκε από 5,8% το 2008 σε 17,8% το 2010, ενώ την περίοδο 2008-2009 το ΑΕΠ της Λιθουανίας μειώθηκε κατά 14%³. Οι μισθοί στο δημόσιο τομέα μειώθηκαν κατά 30% και οι συντάξεις κατά 11%, ενώ το ποσοστό νοικοκυρών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας από 12,6% το 2008 σε 20,6% το 2009, παρά τις στατιστικές αλχημείες. Επίσης, σύμφωνα με τις προβλέψεις του ίδιου του ΔΝΤ, το ΑΕΠ της Λιθουανίας το 2015 αναμένεται να υπολείπεται το ΑΕΠ της του 2008 κατά 12%.
Και στις δύο περιπτώσεις των βαλτικών χωρών, μία από τις πιο δυσμενείς κοινωνικές επιπτώσεις της πολιτικής της εσωτερικής υποτίμησης είναι τα τεράστια κύματα μετανάστευσης, ειδικότερα των νέων, προς το εξωτερικό. Αξίζει να σημειωθεί πως αυτό το κοινωνικό φαινόμενο, στο πλαίσιο της κυρίαρχης οικονομική θεωρίας είναι μια θετική εξέλιξη, αφού μία αγορά εργασία πρέπει να χαρακτηρίζεται από κινητικότητα, και οι άνεργοι να φεύγουν από εκεί που δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας και να μετακινούνται σε περιοχές όπου υπάρχουν τέτοιες. Αλλά και με όρους οικονομικών δεικτών, τα μεγάλα κύματα μετανάστευσης από τη Λετονία και τη Λιθουανία έχουν βελτιώσει την εικόνα του δείκτη της ανεργίας, αφού το εργατικό δυναμικό έχει μειωθεί σημαντικά και στις δύο χώρες από το 2009 και μετά.
Έχει ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε πιο συγκεκριμένα στοιχεία για την μετανάστευση σε αυτές τις χώρες, αφού το φαινόμενο αυτό είναι εντυπωσιακό, ακόμα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στη Λετονία, η απογραφή του πληθυσμού έδειξε μείωση από τα 2,3 εκατομμύρια το 2001 σε 1,9 εκατομμύρια το 2011 (μείωση σχεδόν 20%!). Στη γειτονική Λιθουανία τα πράγματα σε σχέση με την «πληθυσμιακή αιμορραγία» εξελίσσονται ακόμα χειρότερα. Από 26.600 άτομα το 2007, το 2010 μετανάστευσαν από τη Λιθουανία 83.200 άτομα, εκ των οποίων τα τρία τέταρτα είναι νέοι κάτω από τα 35. Το 2008, ο ρυθμός μετανάστευσης από τη Λιθουανία ήταν ο υψηλότερος στην Ε.Ε. (2,3 ανά 1000 άτομα), διπλάσιος σχεδόν από την αμέσως επόμενη Λετονία (1,1 στα 1000 άτομα).
Η μετανάστευση είναι άμεση συνέπεια της εσωτερικής υποτίμησης, αφού η τελευταία αποτελεί ένα όρο κατ’ ευφημισμό για τη φτωχοποίηση των εργαζομένων. Οι επιπτώσεις της μετανάστευσης γίνονται πιο δυσμενείς ειδικότερα όταν η πληθυσμιακή αιμορραγία αφορά τα πιο μορφωμένα και πιο παραγωγικά στρώματα του πληθυσμού που είναι οι νέοι πτυχιούχοι.
Συμπερασματικά, η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης στις Βαλτικές χώρες οδήγησε στην κοινωνική ερημοποίησή τους. Για την ακρίβεια τις μετέτρεψε σε περιοχές όπου τα πιο δυναμικά στρώματα του πληθυσμού αναζητούν ευκαιρία να τις εγκαταλείψουν και να μεταναστεύσουν. Η κοινωνική απόγνωση είναι ένας δείκτης που δύσκολα μετριέται στις επίσημες στατιστικές. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι το μοντέλο αυτό είναι ακριβώς παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται από την τρόικα στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας της Ευρωζώνης. Ήδη το κύμα μετανάστευσης νέων από την Ελλάδα έχει αρχίσει να λαμβάνει ανησυχητικούς ρυθμούς, και οι ακολουθούμενες ως τώρα πολιτικές δεν σκοπεύουν να αντιμετωπίσουν τους παράγοντες που τροφοδοτούν αυτό το φαινόμενο, αλλά αντίθετα τους ενισχύουν.
1 Mark Weisbrot, Europe’s Crisis and Latvia’s ‘Success’, The Guardian, 15 Δεκεμβρίου 2011
2 Anders Aslund, Lithuania’s remarkable recovery, http://euobserver.com/7/114419, 28 Νοεμβρίου 2011
3 Jeffrey Sommers, Arunas Juska και Michael Hudson, ‘No People, No Problem’: The Baltic Tigers’ False Prophets of Austerity, http://www.counterpunch.org/2011/12/06/the-baltic-tigers%E2%80%99-false-prophets-of-austerity/, 6 Δεκεμβρίου 2011