Τόπο στην ουτοπία...

του Δημητρη Παπαχρηστου, απο το Εθνος...

Δεν μπορώ να συμπονέσω, ούτε να κλάψω γι' αυτούς που δεν αγωνίζονται και δεν διεκδικούν το δικαίωμα στη ζωή που είναι το έχειν τους και η ύπαρξή τους. Η λύπηση, αλίμονο, είναι το χειρότερο που μπορεί να πάθουμε.
Είναι οι μέρες γιορτινές και τεθλιμμένες, μια χαρμολύπη σχηματίζεται στα πρόσωπα πολλών ανθρώπων, ακόμα και σ' αυτών που θα καθίσουν γύρω από ένα τραπέζι, πλούσιο ή φτωχικό, να ευχηθούν υγεία και χρόνια πολλά. Και... οι ανέστιοι; Οι πένητες; Να γίνονται οι παράπλευρες καθημερινές απώλειες της πολλαπλής κρίσης που λέει στο ομώνυμο βιβλίο του ο Περικλής Κοροβέσης με αγαπισιάρικη τρυφερότητα.
Η ευτυχία γίνεται ένα επιφώνημα δαγκωμένο για όσους περιμένουν να πέσει ως το μάννα εξ ουρανού. Για τους αιθεροβάμονες είναι η εξέγερση που κυοφορεί μέσα της την επανάσταση που δεν έχει άλλο σκοπό παρά να τελειώσει στην αγκαλιά της ευτυχίας με ερωτική μέθεξη.
Δεν είναι απλώς μια μούσα, μια θεότητα, μια πίστη.
Είναι η ουτοπία που βρίσκει τον τόπο της και εμφανίζεται μπροστά μας όταν ερωτευόμαστε και αγωνιζόμαστε. Τότε τη βλέπουμε να γίνεται πραγματικότητα. Ας βάλουμε λίγο παραπάνω κίνδυνο στη ζωή μας, για να νιώσουμε περισσότερο ασφαλείς κι ας μάθουμε να μοιραζόμαστε ακόμα και τη μοναξιά και τον φόβο γιατί τότε μπορούμε να κάνουμε την υπέρβαση.
Μεγαλώνει η μοναξιά, περισσότερο μέσα στις γιορτινές μέρες, όταν λείπει η γιορτή και η χαρά, όταν υπάρχουν ανοιχτές πληγές, πονούν τα μάτια κι αυτών που τις θωρούνε, ακόμα και όταν προσπαθούν να τα κλείσουν.

Είμαστε παρωχημένοι...

Inprecor...

Το μανιφέστο των παρωχημένων:
Είμαστε παρωχημένοι. Πιστεύουμε πως ο κόσμος πρέπει να μπορεί να εργάζεται.
Είμαστε παρωχημένοι. Πιστεύουμε ότι ο εργάτης δεν πρέπει να είναι δούλος. Πρέπει να ζει ως άνθρωπος.
Είμαστε παρωχημένοι. Πρέπει ο εργάτης να έχει ασφάλιση, να δικαιούται άδειες, να πληρώνεται τις υπερωρίες του.Είμαστε παρωχημένοι. Θέλουμε τα παιδιά μας να πηγαίνουν σχολείο και να μην αναγκάζονται να το παρατάνε στα 14 τους χρόνια για να βγουν στο μεροκάματο.

Είμαστε παλαιολιθικοί. Θέλουμε η Παιδεία να παρέχεται δωρεάν και να μην αγοράζεται και πωλείται σαν μακαρόνια. Θέλουμε όλα τα παιδιά του κόσμου να μπορούν να σπουδάσουν, να μορφωθούν, να καλλιεργηθούν.

Είμαστε εκτός τόπου και χρόνου. Υποστηρίζουμε ότι στον 21ο αιώνα είναι ντροπή να υπάρχει ένας άνθρωπος που πεθαίνει από αρρώστιες που γιατρεύονται. Είτε επειδή είναι ανασφάλιστος είτε επειδή δεν έχει χρήματα να γιατρευτεί.

Είμαστε ουτοπιστές. Δεν μπορούμε να δεχθούμε ότι την επόμενη ώρα κάποιες χιλιάδες παιδιά θα πεθάνουν από την πείνα.

Είμαστε ονειροπόλοι. Θέλουμε έναν κόσμο στον οποίο δεν θα σκοτώνονται άνθρωποι και δεν θα καταστρέφονται χώρες για να αντλούν δυο-τρείς πετρελαιάδες πιο φτηνά τον μαύρο χρυσό.

Είμαστε κολλημένοι. Πιστεύουμε ότι όσα θετικά έγιναν τα προηγούμενα χρόνια δεν έγιναν από ανθρώπους που κάθονταν στον καναπέ τους, αλλά από αυτούς που αγωνίστηκαν ή θυσιάστηκαν για να τα πετύχουν.

Είμαστε παρωχημένοι. Που ακούστηκε ότι μπορεί ο λαός να απολαμβάνει τα αγαθά που παράγει; Πρέπει αυτά να ανήκουν σε κάποιον άλλο. Σε κάποιον ανώτερο.

Είμαστε γραφικοί. Την ώρα που οι μεγιστάνες παίζουν monopoly στην πλάτη μας εμείς θέλουμε έναν κόσμο ισότητας και δικαιοσύνης.

Είμαστε αστείοι. Θέλουμε να αποφασίζουμε για το τι συμβαίνει στις ζωές μας, στην κοινωνία μας, στον τόπο μας.

Είμαστε ζόμπι. Πιστεύουμε πως τίποτα δεν μπορεί να γίνει από μόνο του, τίποτα δεν μπορεί να γίνει αν δεν παλέψουμε γι’ αυτό.

Είμαστε εχθροί της πατρίδας. Θέλουμε τον λαό ελεύθερο από αφεντάδες. Δεν φύγαμε για Καϊρο, δεν συνεργαστήκαμε με τον κατακτητή όπως έκαναν οι σωστοί πατριώτες.

Είμαστε εκτός τόπου και χρόνου. Θέλουμε ο αλλοδαπός γείτονας και συνάδελφός μας να ζει και να εργάζεται με τους ίδιους όρους που το κάνουμε κι εμείς. Να μην πληρώνει το τυχαίο γεγονός της καταγωγής του ή την σκούρη του επιδερμίδα με την ίδια του τη ζωή.

Είμαστε από άλλο πλανήτη. Πιστεύουμε σε ιδανικά. Δημοκρατία, Ελευθερία, Ισότητα, Δικαιοσύνη, Αγάπη, Έρωτας, Φιλία, Αξιοπρέπεια, Αλληλεγγύη. Δεν τα ξεπουλάμε για το χρήμα και την ματαιοδοξία.

Είμαστε κολλημένοι. Αντί να κάτσουμε να τα βρούμε με αυτούς που φταίνε για όσα ζούμε τους κατηγορούμε και τους εμποδίζουμε κάνοντας απεργίες. Αντί να βάλουμε νερό στο κρασί μας ονειρευόμαστε άλλους κόσμους.

Είμαστε παρωχημένοι. Μια ζωή τα ίδια και τα ίδια. Δεν καταλαβαίνουμε ότι ο κόσμος αλλάζει προς το χειρότερο. Και αντί να γίνουμε κι εμείς σαν αυτούς που βρίζουμε προτιμάμε να λέμε τα ίδια και τα ίδια.

Είμαστε μοιρολάτρες. Όσο οι άλλοι έτρωγαν με χρυσά ευρωπαϊκά κουτάλια, εμείς δεν παίρναμε μέρος στο πάρτι, προειδοποιούσαμε σαν Κασσάνδρες.

Είμαστε παρωχημένοι. Αντί να κυβερνήσουμε τον λαό καλούμε το λαό να αυτοκυβερνηθεί.

Είμαστε ουτοπιστές. Πιστεύουμε ότι ακόμα και αυτός, ο εκφασισμένος λαός μπορεί να αποκτήσει συνείδηση και να σπάσει τα δεσμά του.

ΠΑΡΩΧΗΜΕΝΟΙ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΕΝΩΘΕΙΤΕ

Ένας άλλος κόσμος είναι εφ(ρ)ικτός

The Press Project ...
Του Κωνσταντίνου Πουλή

Ανήκω σε αυτούς που ενηλικιώθηκαν την ώρα που έπεφτε το τείχος του Βερολίνου και μαζί ανέβαιναν οι πωλήσεις του ΚΛΙΚ, δηλαδή την ώρα που η ξιπασμένη καλοζωία (lifestyle) υποκαθιστούσε τις επιδιώξεις της συλλογικής ζωής. Το ζήτημα είναι ότι ακόμη και όσοι δεν είχαν ψευδαισθήσεις ως προς την πορεία του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού, και δεν περίμεναν το 1989 για να κατανοήσουν ότι επρόκειτο για μηχανή που άλεθε ελευθερίες και ζωές, αυτή τη στιγμή ζουν στα απόνερα μιας απογοήτευσης που σε μεγάλο βαθμό εκκινεί από εκεί, αλλά δεν αφήνει να αναπνεύσει και καμία άλλη εκδοχή της ουτοπικής σκέψης. Έκτοτε πάσχουμε από ουτοπική αναπηρία, από αδυναμία να σκεφτούμε ουτοπικά.

Τα πιο παλιά ουτοπικά σχέδια τα βρίσκουμε στην παράδοση των μυθολογιών της χώρας του χρυσού. Ένα βιβλίο του Ι. Κωνσταντάκου με θέμα τους σχετικούς αρχαίους θρύλους μάς ξεναγεί π.χ. στη μαγική χώρα του Μαζανταράν, όπου το κυνήγι είναι άφθονο και οι κυνηγοί δεν ξεμένουν ποτέ από θηράματα, και όλη η χώρα και οι επαρχίες της κοσμούνται με χρυσάφι, μεταξωτά υφάσματα και πολύτιμα πετράδια. Διαβάζουμε για χώρες όπου τηγανητά ψάρια πηδούν έξω από τα ποτάμια και φυτρώνουν σκαλτσούνια στα λιβάδια. Είναι ατελείωτες οι σχετικές αφηγήσεις που δείχνουν τον οίστρο με τον οποίο οι άνθρωποι φαντάζονταν έναν κόσμο καλύτερο από τον δικό τους, μέσω του οποίου ασκούσαν ταυτοχρόνως κριτική στην εποχή τους. Στην Αναγέννηση, ο Τ. Μωρ και ο Τ. Καμπανέλα οραματίζονταν κοινωνίες χωρίς ιδιοκτησία, όπου όλοι θα εναλλάσσονταν στις αγροτικές δουλειές. «Και αν σας φαίνονται λίγες οι έξι ώρες εργασίας την ημέρα», γράφει ο Μωρ (οι λεπτομέρειες στο βιβλίο της Μ.Λ. Μπερνιέρι), σκεφτείτε πόσοι παπάδες, γαιοκτήμονες και αριστοκράτες κάθονται με το ’να πόδι πάνω στ’ άλλο. Εκτός όμως από την ίδια την ουτοπική ιδέα, εντυπωσιάζεται κανείς από τη λεπτομέρεια με την οποία συλλαμβάνονται αυτά τα οράματα. Ρυθμίζονται θέματα που ξεκινούν από τη διοικητική οργάνωση, όπου προβλέπονται πόλεις 100.000 κατοίκων που διαιρούνται σε τέσσερις τομείς, κάθε τομέας σε τριάντα οικογένειες, και καμία απόφαση δεν λαμβάνεται αν δεν συζητηθεί στη συνέλευση του λαού, μέχρι τη σεξουαλική συμπεριφορά, όπου προβλέπεται ότι σε περίπτωση σοδομισμού οι πολίτες υποχρεώνονται να δέσουν για δύο μέρες ένα παπούτσι στον λαιμό τους, για να δείχνουν ότι ανέτρεψαν τη φυσική τάξη και έκαναν τα πόδια κεφάλι. Οι νεωτερικές ουτοπίες συνοδεύονταν από μια συγκεκριμένη κοινωνική μηχανική που θα τις πραγμάτωνε ως πολιτικό πρόγραμμα. Έτσι, π.χ. με τον κομμουνισμό και την μελλοντική αταξική κοινωνία. Αυτό σημαίνει η φράση του Κάουτσκυ πως με την Ουτοπία του Μωρ ξεκινά ο σοσιαλισμός του 19ου αιώνα. Οι Ρώσοι αναρχικοί διάβαζαν το Τι να κάνουμε; του Τσερνισέφσκι και έφτιαχναν κολεκτίβες υφαντουργίας, οι γυναίκες έκαναν λευκούς γάμους για να μπορούν να ταξιδεύουν χωρίς την άδεια του πατέρα τους, και οι επαναστάτες μιμούνταν ακόμη και το ντύσιμο του ήρωα του μυθιστορήματος. Οργάνωναν δηλαδή μια ζωή όπως την είχε συλλάβει η γραφίδα ενός οραματιστή. Και εδώ ξεκινούν τα δύσκολα.

Διαβάζοντας κανείς τις ουτοπίες του παρελθόντος βρίσκει πολύ συχνά τον σπόρο της βίας, αφού κάθε που φαντάζεται κανείς τον ιδανικό κόσμο, θα πρέπει να αντιμετωπίσει και αυτούς που δεν θέλουν να ζουν στον ιδανικό του κόσμο. Στην πραγματική ζωή, αυτοί λέγονταν αντιφρονούντες και δεν πέρναγαν καλά. Έτσι, η επιθυμία να φτιάξεις τον κόσμο από την αρχή, συνοδεύεται συχνά από τον πειρασμό να τον επιβάλεις με το ζόρι. Η επανάσταση λοιπόν κρατάει τη ρετσινιά του ολοκληρωτισμού, καθώς οποιοδήποτε τέτοιο σχέδιο περιέχει τα σπέρματα της επιβολής - εξ ου και η βασική αιτία της σημερινής απογοήτευσης υπήρξε ο εκφυλισμός του κομμουνιστικού οράματος σε εφιάλτη.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι ιδίως μετά τη δεκαετία του ’60 για πολύ καιρό η διανόησή μας συζητούσε για το τέλος των μεγάλων αφηγήσεων, κέρδιζαν σε δημοφιλία διάφορα μεταμοντέρνα λογοπαίγνια για τη ζωή ως διονυσιακό πανηγύρι, και φτάσαμε σε κάτι που δεν είναι μαζική δημοκρατία, δεν είναι διονυσιακό πανηγύρι, και απαιτεί από μας επιτακτικά να ξαναανακαλύψουμε την Πολιτική με «π» κεφαλαίο, πριν μας πάρει ο διάολος. Μάλιστα η πτώση του Κομμουνισμού πήρε σβάρνα και τα πιο ήπια οράματα της σοσιαλδημοκρατίας, η θριαμβολογία της απέναντι πλευράς εμφανίζεται ασυμμάζευτη. Η θλιβερή απόληξη του κομμουνιστικού εγχειρήματος δημιούργησε έναν τύπο ανθρώπου βαθύτατα συντηρητικό, που θεωρεί πως αντί για τη βία των πειραμάτων, καλύτερα να κάθεται κανείς στα αβγά του. Αρκεί να ακούσει κανείς τον Χρόνη Μίσσιο να λέει «ευτυχώς που δεν νικήσαμε», για να αντιληφθεί πόσο βαθιά και πικρή είναι αυτή η απογοήτευση. Κάπως έτσι σώθηκαν τα καύσιμα, τέλειωσε το κέφι για τέτοια άλματα της φαντασίας. Και, το χειρότερο, η πτώση του Κομμουνισμού συμπαρέσυρε και αυτούς που δεν είχαν ψευδαισθήσεις. Κομμάτια της Αριστεράς που ήταν έτσι κι αλλιώς κριτικά προς τη Σοβιετική Ένωση παραδίδονται κι αυτά στη δίνη μιας εποχής που έχει μόνο αμυντικά ζητούμενα.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η συζήτηση έχει περιοριστεί στο τι θα γίνει με τις τράπεζες την επόμενη μέρα της χρεοκοπίας, και κρεμόμαστε από το στόμα οικονομολόγων να μας εξηγήσουν τις λεπτομέρειες. Είναι ειρωνεία ότι το κάνουν επισημαίνοντας πάντα ότι το πρόβλημα είναι πρωτίστως πολιτικό και ότι δεν μπορούν να προβλέψουν. Μια που το πρόβλημα είναι πολιτικό, και μια που η πολιτική δεν περιορίζεται στον Παπανδρέου και τη λοιπή συμμορία, η δική μας ατζέντα είναι υπό ποιους όρους θα μπορούσε να αναγεννηθεί το κέφι να σκεφτούμε τολμηρά. Το ερώτημα είναι ποιος θα μιλήσει σήμερα για την ουτοπία χωρίς να τον περάσουν για τρελό ή έφηβο. Ή, εναλλακτικά, πώς θα αποκατασταθεί η αξία του να σκέφτεται κανείς πολιτικά σαν τρελός ή έφηβος.