ΕΝ ΟΝΟΜΑΤΙ ΤΗΣ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ακυρώνονται όλα τα μεταπολεμικά κοινωνικά κεκτημένα

Εποχη...
Tου Κώστα Βεργόπουλου
Eχει καταντήσει πλέον πολύ κοινότοπο: κάθε ευρωπαϊκή συνάντηση κορυφής αυτοανακηρύσσεται «κρίσιμη» και δήθεν σώζει την Ευρώπη ακριβώς ένα βήμα πριν από την καταστροφή. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι κάθε συνάντηση διασώζει την Ευρώπη από τις συνέπειες των αποφάσεων των προηγούμενων συναντήσεων κορυφής. Κάθε παρόμοια συνάντηση φέρει την Ευρώπη σε όλο και δραματικότερη κατάσταση, με συνέπεια οι προοπτικές πραγματικής διάσωσης να αποβαίνουν όλο και δυσκολότερες, αλλά και δαπανηρότερες. Με την τελευταία απόφαση εγκαθιδρύεται η αρχή του ελάχιστου δημοσιονομικού ελλείμματος, που όμως, υπήρχε οπωσδήποτε από πριν. Τόσο με το Σύμφωνο Σταθερότητας (1998) όσο και με τις συνεχείς αποφάσεις κορυφής, ο στόχος ήταν πάντα το μηδενικό ή ελάχιστο έλλειμμα.
Αποτελεί, επίσης, ανακρίβεια ότι δεν υπήρχε δημοσιονομικός συντονισμός και ότι η κάθε χώρα έκανε ότι ήθελε. Εφόσον οι αποφάσεις περιορισμού των ελλειμμάτων λαμβάνονταν με ομοφωνία και εφαρμόζονταν υπό την επίβλεψη των ευρωπαϊκών αρχών και των λοιπών εταίρων. Εάν τα ελλείμματα διογκώθηκαν μετά το 2003, αυτό δεν οφείλεται σε «απειθαρχία» των χώρων, αλλά σε ενθάρρυνση που τους δόθηκε από Γερμάνια και Γαλλία για την αντιμετώπιση της προϊούσας ύφεσης. Το δημόσιο χρέος της Γερμανίας και της Γαλλίας έφτασαν έτσι σε πάνω από 2.000 δισ. ευρώ. Η επέκταση του ελλείμματος είχε κριθεί αναγκαία για τη διατήρηση θετικών ρυθμών στην οικονομία.
Σήμερα οι επιλογές αλλάζουν, αλλά δεν ευθύνεται γι’ αυτό η έλλειψη συντονισμού, εφόσον συντονισμένα είχαν αυξηθεί τα ελλείμματα και συντονισμένα επιχειρείται να συρρικνωθούν. Ωστόσο, το πραγματικό πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι ούτε τα ελλείμματα ούτε η υποθετική έλλειψη ενιαίας διακυβέρνησης, αλλά η επιλογή της λιτότητας που οδηγεί στην ύφεση και ακυρώνει όλα τα μεταπολεμικά κοινωνικά κεκτημένα, εν ονόματι δήθεν της ανάκτησης ανταγωνιστικότητας των οικονομιών. Με πρόσχημα το χρέος και την ανταγωνιστικότητα, εξαπολύεται σήμερα πρωτοφανής επίθεση του κεφαλαίου εναντίον των εργαζομένων, ακόμη και αν έτσι η ικανότητα αποπληρωμής των χρεών επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο. Η δογματική νεοφιλελεύθερη ακεραιοφροσύνη σε όλο της το αυτοκαταστροφικό μεγαλείο. Όμως, το πρόβλημα δεν είναι πλέον θεωρητικό, αλλά κοινωνικό: έχει άμεση σχέση με το συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων, που τελικά είναι ο μόνος που θα μπορούσε να αποτρέψει τη σημερινή αντιδραστική επίθεση.

Ένα ακόμα
«ευρωπαϊκό παράδοξο»

Η ομοφωνία, που υπήρξε ως προς τη λιτότητα δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά είναι ακριβώς ότι γινόταν μέχρι σήμερα. Οι χώρες δεν έφεραν αντίρρηση, διότι πιστεύουν ότι έτσι ακυρώνεται το γερμανικό επιχείρημα που αρνείται στην ΕΚΤ να εκδίδει ευρωομόλογα και ν’ αναλαμβάνει δημόσια χρέη, με πρόσχημα ότι δεν υπάρχει «δημοσιονομική πειθαρχία» στην Ευρωζώνη. Οι υπερχρεωμένες χώρες θεωρούν ότι σήμερα ανοίγει ο δρόμος για περισσότερο δυναμικό ρολό της ΕΚΤ στο ζήτημα του δημόσιου χρέους. Πολύ περισσότερο που η πρόσφατη συμφωνία για μηδενικά ελλείμματα δεν περιέλαβε την ΕΚΤ, η οποία παραμένει εκτός και μπορεί να λαμβάνει πρωτοβουλίες, όπως έχει αφήσει να διαφανεί ο πρόεδρος της Ντράγκι.
Βέβαια, φτάσαμε σήμερα σε ένα ακόμη «ευρωπαϊκό παράδοξο»: αποφασίζουμε για το θεσμικό μέλλον της Ευρώπης, ενώ το πιεστικό πρόβλημα εκδηλώνεται στο παρόν. Τα μελλοντικά χρέη απαγορεύονται στο εξής και με την απειλή κυρώσεων. Όμως τι γίνεται με τα ήδη υπάρχοντα χρέη; Πώς θα τα αντιμετωπίσει η Ευρώπη; Εκτός από εικασίες είτε κακόβουλες είτε καλοπροαίρετες, το μυστήριο παραμένει και συνεπώς η κερδοσκοπία θα συνεχίζεται, ενώ ταυτόχρονα η ύφεση με τις δραματικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις θα βαθαίνει και βέβαια κάποιοι θα αποκομίζουν ιδιαίτερα οφέλη από αυτήν.

Εκβιασμοί με στόχο
τη συναίνεση

Όσα λέγονται περί απειλής αποβολής ή εξόδου της χωράς μας από το ευρώ είναι εκφοβιστικά, εκβιαστικά, προκειμένου να αποσπάσουν μεγαλύτερη κοινωνική συναίνεση. Οι ευρωπαίοι πιστωτές έχουν ήδη επενδύσει παρά πολλά στην Ελλάδα, ώστε δεν έχουν κανένα απολύτως συμφέρον να την εκδιώξουν από το σύστημα μέσα στο όποιο εξασφαλίζουν την λεηλασία των πόρων της, εις βάρος φυσικά των εργαζομένων. Η γαλλική τράπεζα Νάτιξις εκτιμά σε περίπου 3.000 δισ. ευρώ τις τοποθετήσεις του Ευρωπαϊκού Βορρά στον Ευρωπαϊκό Νότο, για να συμπεράνει ότι θα ήταν απολύτως ασύμφορη για τους πιστωτές η αποβολή οιασδήποτε χώρας από το σύστημα του ευρώ. Συνεπώς όλα όσα διακινούνται σχετικά με την ενδεχόμενη εκδίωξη της Ελλάδος δεν είναι παρά μέσα πίεσης για την επιβολή όλο και σκληρότερων μέτρων εις βάρος των εργαζομένων.
Όμως, για την Αριστερά δεν έχει κανένα νόημα να διεκδικεί αυτό που εκβιαστικά και με υστεροβουλία διακινείται από το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Πρέπει να ξεκαθαρίσει ότι αυτό δεν γίνεται με τίποτα και ότι δεν είναι παρά εκβιαστική κίνηση. Αντιθέτως, αυτό που έχει μέγα και σοβαρό νόημα για την Αριστερά είναι η καταγγελία των γερμανικών επιλογών και του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου για την επιβολή και διαιώνιση της λιτότητας και οι αγώνες για την ακύρωσή τους, ώστε να δοθεί προτεραιότητα σε δυο αρχές που μέχρι σήμερα έχουν βαθύτατα αγνοηθεί στη χωρά μας: στην κοινωνικά δίκαιη κατανομή των θυσιών, ώστε να συνεισφέρουν τα ανώτερα εισοδήματα, που μέχρι σήμερα προστατεύονται, και η αποκατάσταση θετικών ρυθμών στην οικονομία.
Οπωσδήποτε, επιβάλλονται μεγάλες αλλαγές και προσαρμογές της ελληνικής οικονομίας, όμως ενόσω αυτή καταβυθίζεται, ουδεμία αλλαγή είναι δυνατή. Αντιθέτως, εάν αποκατασταθούν οι αυξητικοί ρυθμοί και η κινητικότητα της οικονομίας, τότε θα τεθεί και το ζήτημα των διαρθρωτικών αλλαγών. Δεν προηγείται η εξυγίανση της ανάκαμψης, αλλά η ανάκαμψη αποτελεί απαράβατο όρο για την διασφάλιση της εξυγίανσης.

Δελτίον Κρίσης: 09.12.11...

Protagon...
του Γιάνη Βαρουφάκη

Καθώς οι ηγέτες μας πηγαίνουν από την μία "σωτήρια" Σύνοδο Κορυφής στην επόμενη, και το τέλος της ευρωζώνης γίνεται όλο και πιο ορατό με κάθε "τελική λύση" που εφευρίσκουν, τόσο λιγότερα έχω να σας γράψω. Ό,τι ήταν να πούμε, επί της ουσίας, το έχουμε πει από καιρό.

• Όσο η Ευρώπη αρνείται να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέπτη και να του πει την αλήθεια (ότι δηλαδή το πρόβλημά της είναι δομικό και σε καμία περίπτωση δεν είναι πρόβλημα ελλειμμάτων ή χρέους), τόσο πιο κοντά στο τέλος του πειράματος της ευρωζώνης ερχόμαστε.
  
• Όσο οι ευρωπαϊκές αρχές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα αποσπασματικά (ως εάν να ήταν ζήτημα κάποιων υπερχρεωμένων κρατών, που πρέπει να αντιμετωπιστεί με περισσότερα διμερή δάνεια), τόσο πλησιάζει η μετα-ευρώ εποχή - μια εποχή εξ ίσου δυστοπική για πλεονασματικούς και ελλειμματικούς.
  
• Όσο οι πλεονασματικές χώρες θεωρούν ότι τα πλεονάσματά τους αποκτήθηκαν δικαιωματικά και κατακρίνουν τους ελλειμματικούς για τα ελλείμματά τους (χωρίς να κατανοούν ή να παραδέχονται πως χωρίς τα ελλείμματα των ελλειμματικών θα ήταν αδύνατον να παραχθούν τα πλεονάσματα που τους κρατούν προς το παρόν "εκτός Κρίσης"), τόσο η Κρίση θα βαθαίνει.
  
• Όσο η Ευρώπη παραμένει πιασμένη στην ιδέα ότι η λύση θα έρθει από μια διαδικασία ομοσπονδοποίησης που θα ξεκινήσει από την αλλαγή των Συνθηκών με στόχο την εισαγωγή πιο σφικτών κανόνων και μέσω πειθάρχησης των ελλειμματικών, τόσο πιο αδύνατη θα είναι η δημιουργία της σκιαγραφόμενης Ομόσπονδης Ευρώπης - καθώς η διαδικασία αναθεώρησης των Συνθηκών θα αφήσει την κατάρρευση του ευρώ ανενόχλητη, δημιουργώντας τα συντρίμμια που θα απομείνουν προς... ομοσπονδοποίηση.

Τι να περιμένουμε λοιπόν από την Σύνοδο αυτή; Ελάχιστα, από ό,τι φαίνεται. Γιατί; Επειδή, άλλη μία φορά, η μόνη χώρα που τολμά να παρουσιάσει ένα Σχέδιο Επίλυσης (η Γερμανία) είναι εκείνη που δεν θέλει να προτείνει ένα (πραγματικό) Σχέδιο Επίλυσης αλλά, αντίθετα, πασχίζει να καθυστερήσει την Επίλυση ελπίζοντας κάποια στιγμή να μπορέσει να τετραγωνίσει τον κύκλο. Δηλαδή; Δηλαδή να βρει έναν τρόπο να επιλύσει την Κρίση διατηρώντας για τον εαυτό της, για την Γερμανία, την δυνατότητα εξόδου από το ευρώ. Δυστυχώς, τέτοιος τρόπος δεν υπάρχει...
Όπως έχω πει και ξαναπεί, η τραγωδία της Ευρώπης είναι πως η μόνη χώρα που έχει την ισχύ να επιλύσει την Κρίση είναι εκείνη που κρίνει πως, αν χρησιμοποιήσει την ισχύ της για να πετύχει αυτόν τον καλό και αγαθό σκοπό, θα χάσει το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος της εντός των μελλοντικών Συνόδων Κορυφής καθώς θα πρέπει να θυσιάσει την δυνατότητά της να εξέλθει από την νομισματική ένωση - μια δυνατότητα που δεν θέλει μεν να χρησιμοποιήσει αλλά και την οποία, εξ ίσου, δεν είναι διατεθειμένη να παραδώσει (τουλάχιστον άνευ σκληρών όρων που η Γαλλία δεν αποδέχεται).
Τίποτα από τα παραπάνω δεν σημαίνουν πως θα αποφύγουμε τις θριαμβευτικές ανακοινώσεις τύπου 25ης Μαρτίου (θυμάστε τον κ. Παπανδρέου να δηλώνει περιχαρής πως "Η Ευρώπη σήμερα έπραξε το καθήκον μας και τώρα πρέπει εμείς να κάνουμε αυτό που πρέπει για να σωθεί η χώρα";), 21ης Ιουλίου (που πάλι μας έσωσε η Ευρώπη), 26ης Οκτωβρίου (όταν ξανα-ματα-σωθήκαμε). Είμαι σίγουρος ότι κάτι βαρύγδουπο θα ανακοινωθεί σήμερα-αύριο, οι αγορές θα κάνουν ότι αναπτερώνονται (καθώς κάποιοι θα στοιχηματίσουν ότι για μερικές ώρες ή μέρες κάποιοι άλλοι θα στοιχηματίσουν πως κάποιοι τρίτοι θα στοιχηματίσουν πως οι αγορές θα ανέβουν - πριν όλοι τους αφεθούν στο αναπόφευκτο της επόμενης πτώσης) και η κατεστημένη δημοσιογραφία μας θα κάνει και πάλι το καθήκον της ανακράζοντας, άλλη μία φορά, με τον ίδιο ενθουσιασμό, το γνωστό "εσωθήκαμεν". Τι θα είναι αυτό το βαρύγδουπο νέο;
Αν έπρεπε να μαντέψω θα έλεγα ότι πρόκειται για το Σενάριο Β΄ στο οποίο είχα αναφερθεί στο περασμένο Δελτίο Κρίσης που θέλει τη χρηματοδότηση της Ιταλίας (και λιγότερο της Ισπανίας) από την ΕΚΤ αλλά μέσω του ΔΝΤ (ώστε να κρατιούνται τα προσχήματα που θέλουν την ευρωζώνη να ξορκίζει την χρήση τυπωμένου από την ΕΚΤ χρήματος για την χρηματοδότηση κράτους-μέλους). Το γεγονός ότι μόλις πριν από λίγο ο (κατ' εμέ) Πρίγκηπας του Σκότους (βλ. το λήμμα που έχω συμπεριλάβει για αυτόν τον κύριο στο "Λεξιλόγιο Κρίσης"), ο Larry Summers, με άρθρο του στους Financial Times καλεί το ΔΝΤ να αναλάβει, σε συνεργασία με την ΕΚΤ, την χρηματοδότηση της Ιταλίας, λέει πολλά. Όταν ο Summers δημοσιεύει κάτι τέτοιο την ώρα που οι ηγέτες μας διαβουλεύονται κεκλεισμένων των θυρών (και δεδομένης της σχετικής πρόβλεψής μου την περασμένη Παρασκευή εδώ), τολμώ να πω πως οι πιθανότητες να ανακοινώσουν κάτι προς αυτή την κατεύθυνση μεγάλωσαν θεαματικά.
Συμπερασματικά, φαντάζομαι ότι θα ακούσουμε πολλές ανοησίες περί νέων σκληρών πειθαρχικών κανόνων, δήθεν δημοσιονομικής ενοποίησης μέσω συνταγματικών αναθεωρήσεων που θα απαγορεύουν δια ροπάλου έλλειμμα μεγαλύτερο από κάποιο σφικτό όριο (αλήθεια: αν είναι να απαγορεύει το Σύνταγμα τα ελλείμματα γιατί δεν προσθέτουμε και μια απαγόρευση για την φτώχεια, την ανεργία, ακόμα και την τριχόπτωση βρε παιδιά;) κλπ. Επί της ουσίας όμως το μόνο χειροπιαστό μέρος της επικείμενης συμφωνίας θα αφορά περί τα €150 με €200 δισ που θα διατεθούν στην Ιταλο-ισπανία μέσω, και πάλι διμερών, δανείων τα οποία θα "ξεπλυθούν" μέσω ΔΝΤ. [Την περασμένη εβδομάδα στις Βρυξέλλες ακουγόταν πολύ η ιδέα θα διατεθούν στο ΔΝΤ από τις πλεονασματικές χώρες της ευρωζώνης περί τα €150 δισ και άλλα περίπου €50 δισ από χώρες εκτός ευρωζώνης (π.χ. Δανία, Κίνα, Βραζιλία).]
Αρχικά, η ιδέα ήταν αυτά τα χρήματα να μπουν σε ειδικό λογαριασμό του ΔΝΤ για χρήση αποκλειστικά εντός της ευρωζώνης. Όμως, η Γερμανία (και ειδικά η Κεντρική της Τράπεζα, η Bundesbank) διαμαρτυρήθηκε λέγοντας πως έτσι θα φανεί ότι η Γερμανία χρηματοδοτεί την Ιταλία. Μα, θα πείτε (σωστά), αυτός δεν είναι ο σκοπός; Ναι, αλλά δεν πρέπει να φαίνεται κιόλας! Οπότε, οι ηγέτες μας κλίνουν προς την ιδέα να βάλουν τα χρήματα αυτά στον γενικό κορβανά του ΔΝΤ, υπό την κάλυψη προηγούμενων αποφάσεων την Συνόδου των χωρών μελών του ΔΝΤ περί αύξησης των κεφαλαίων που διαθέτουν στο ΔΝΤ για την καταπολέμηση εστιών της Κρίσης παγκοσμίως (και χωρίς αναφορά στην ευρωζώνη γενικότερα και στην Ιταλία πιο συγκεκριμένα), με την σιωπηλή συμφωνία πως τα χρήματα αυτά θα διατεθούν βεβαίως-βεβαίως (σε συνεργασία με την ΕΚΤ η οποία, κακά τα ψέμματα, θα τα τυπώσει για να τα δώσει, εκ μέρους των πλεονασματικών της ευρωζώνης, στο ΔΝΤ) σε... Ιταλία και Ισπανία.
Το μόνο πρόβλημα με αυτό το μεγαλειώδες πλάνο είναι οι... ΗΠΑ. Βλέπετε, ως το πιο σημαντικό μέλος του ΔΝΤ (ουσιαστικά ο ιδιοκτήτης του), οι ΗΠΑ κανονικά θα πρέπει (σε μια αύξηση των κεφαλαίων που διαθέτει το ΔΝΤ) να συνεισφέρουν και αυτές. Έτσι γίνεται κανονικά: Όταν οι βασικές χώρες που χρηματοδοτούν το ΔΝΤ αυξάνουν την χρηματοδότησή τους προς αυτό, συνεισφέρουν όλες μαζί αναλογικά. Όμως το Ρεπουμπλικανικό Κογκρέσο δεν θα συναινέσει, εν μέσω μάλιστα Προεδρικών εκλογών που παλεύει να κερδίσει αποκαθηλώνοντας τον Obama. Για αυτό τον λόγο την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές (Πέμπτη μετά τα μεσάνυκτα) γίνονται πυρετώδεις διαβουλεύσεις ώστε να επιτραπεί στους ευρωπαίους, εκ μέρους της Washington, να συνεισφέρουν κεφάλαια στο ΔΝΤ (Α) χωρίς οι Αμερικανοί να πρέπει να πληρώσουν κι αυτοί και (Β) χωρίς να μειωθεί το ποσοστό επιρροής των ΗΠΑ στο ΔΝΤ. Δύσκολα θα αποτύχουν να τα βρουν σε κάτι τόσο απλό, ιδίως όταν οι Αμερικανοί δεν κολλάνε στα προσχήματα αν είναι να γίνει η "δουλειά".
Εν κατακλείδι, τίποτα από αυτά που, όπως φαίνεται, θα αποφασιστούν δεν θα ανακόψουν (για περισσότερες από μερικές ημέρες) την πορεία του ευρωσυστήματος προς την διάλυση. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι η διάλυση δεν μπορεί να αποφευχθεί. Όπως οι συχνοί αναγνώστες γνωρίζουν καλά, είμαι από τους αιθεροβάμονες που πιστεύουν ακράδαντα ότι λύσεις απλές και άμεσα εφαρμόσιμες υπάρχουν (αν θέλετε δείτε εδώ τις ομιλίες του Stuart Holland και εμού στην Ευρωβουλή, πριν μερικές μέρες, όπου, άλλη μία φορά, εξηγήσαμε την πρότασή μας). Δυστυχώς, όπως έγραψα πιο πάνω, οι πραγματικές λύσεις συγκρούονται με την λογική της διατήρησης της ισχύος εκείνων που μπορούν να τις εφαρμόσουν. Από μία άποψη, πρόκειται για μία αρχαία τραγωδία προβεβλημένη στη μεγάλη οθόνη της ευρωπαϊκής Ηπείρου, με τους κεντρικούς χαρακτήρες εγκλωβισμένους σε ατραπούς και συμπεριφορές που και ο τελευταίος θεατής γνωρίζει ότι τους οδηγούν στην Πτώση.