Χρέος και ανάπτυξη...

του Γιαννη Βαρουφακη, απο την Αυγη...

Κάθε φορά που κάποιος επιχειρηματολογεί εναντίον της εφαρμοζόμενης στην Ευρωζώνη πολιτικής, εισπράττει την απάντηση ότι δεν υπάρχει εναλλακτική η οποία να μην παραβιάζει κάποια από τις συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή το καταστατικό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

 

Η «Μετριοπαθής Πρόταση για την Επίλυση της Κρίσης του Ευρώ», για την οποία είμαι συνυπεύθυνος, μαζί με τους Stuart Holland και James K. Galbraith (Εκδόσεις Ποταμός), ανατρέπει αυτό το επιχείρημα καταδεικνύοντας ότι η κρίση του ευρώ μπορεί να καταπολεμηθεί άμεσα και χωρίς να παραβιαστούν οι ευρωπαϊκές συνθήκες και τα καταστατικά των θεσμών της, χωρίς να χρειαστεί η Γερμανία να αναλάβει τα χρέη των ελλειμματικών, δίχως να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις από νέους φόρους και άνευ κοπής χρήματος από την ΕΚΤ.
Ας δούμε, εν συντομία, δύο από τις προτάσεις μας που, πρώτον, συρρικνώνουν το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης ολόκληρης και, δεύτερον, θεσμοθετούν ένα πανευρωπαϊκό, επενδυτικό Νιου Ντιλ.

Άμεση μείωση του δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης

Ας ορίσουμε ως «Κατά Μάαστριχτ Νόμιμο» (ή ΚΜΝ) το μέρος του δημόσιου χρέους που έχει το δικαίωμα να διατηρεί ένα κράτος - μέλος, και το οποίο ανέρχεται στο 60% του ΑΕΠ της χώρας. Αύριο το πρωί η ΕΚΤ μπορεί να προβεί στην εξής ανακοίνωση:

Eurobank: Ένα σκάνδαλο μεταμφιεσμένο σε success story...

Του Γιάννη Βαρουφάκη, αναδημοσιευση απο την Εποχη...

Η Eurobank είναι αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της ελληνικής εφευρετικότητας. Το όνομά της είναι από μόνο του ένα πραξικόπημα.[1] Πέρα από τη σημασιολογία ωστόσο και ερχόμενοι στις πρόσφατες εξελίξεις, η Eurobank είναι ένα θαυμάσιο παράδειγμα των δαιμόνιων προσπαθειών του ελληνικού κατεστημένου να εξαπατήσει
τους έλληνες και ευρωπαίους φορολογούμενους και στη συνέχεια να διακηρύξει ένα λαμπρό ελληνικό success story, εβδομάδες πριν τις ευρωεκλογές. (Έχετε ήδη δει την άλλη συνιστώσα αυτής της καμπάνιας, γνωστής και ως πρωτογενές «πλεόνασμα»...)
Ας ξεκινήσουμε με έναν ζοφερό λογαριασμό [2] της δημόσιας συμμετοχής, προκειμένου να μείνουν ανοιχτές οι πόρτες της Eurobank και να συνεχίσουν να λειτουργούν τα ΑΤΜ της, μετά από την πλήρη και απόλυτη πτώχευση της τράπεζας. Καθώς οι ιδιοκτήτες της δεν συνέβαλαν ούτε ένα ευρώ στη σωτηρία της και κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν τόλμησε να συμβάλει στην ανακεφαλαιοποίηση της τράπεζας, το πτωχευμένο ελληνικό κράτος ενεπλάκη και χάρισε στην Eurobank απλόχερα χρήματα, τα οποία οι έλληνες φορολογούμενοι δανείστηκαν από το ευρωπαϊκό αρχικό κεφάλαιο διάσωσης, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF). Εν ολίγοις:

Πέντε δώρα στη Eurobank

1. Το 2013 το ελληνικό κράτος ήταν ο μόνος αγοραστής της εσπευσμένης έκδοσης μετοχών. Μέσω του ελληνικού EFSF (το επονομαζόμενο Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας-ΕΤΧΣ), το κράτος επένδυσε 5,8 εκατομμύρια ευρώ, πληρώνοντας 1,54 ευρώ ανά μετοχή και κατά συνέπεια αποκτώντας το 95% των ιδίων κεφαλαίων της τράπεζας.
2. Το κράτος αγόρασε επιπλέον προνομιούχες μετοχές αξίας 1,25 δισεκατομμυρίων ευρώ.
3. Το κράτος παραχώρησε το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο στη Eurobank, αφού είχε χορηγήσει 4,06 δισεκατομμύρια στο ΤΤ για να καλύψει το «χρηματοδοτικό κενό» του και ακόμα 550 εκατομμύρια νέων κεφαλαίων για την ανακεφαλαιοποίησή του.
4. Για να «συνδράμει» τη Eurobank να απορροφήσει τη μικρή χρεοκοπημένη λόγω διαφθοράς Proton Bank, το κράτος δώρισε στη Eurobank 760 εκατομ. για να καλύψει το «χρηματοδοτικό κενό» και ακόμα 550 εκατομ. ως νέο κεφάλαιο.

Επί τον τύπον των ψύλλων...

του Θαναση Καρτερου, απο την Αυγη...

Στον Αργύρη Ντινόπουλο, που η παρουσία του κοσμεί το ελληνικό κοινοβούλιο, ου μην και τη Νέα Δημοκρατία, δεν άρεσαν χθες, σε μια συζήτηση σε τηλεοπτικό κανάλι, όσα έλεγε ο καθηγητής Γιάννης Βαρουφάκης. Τίποτε το πιο φυσικό, κυρίως για έναν άνθρωπο ψυλλιασμένο όπως ο Αργύρης, που όχι μόνο παίζει την πολιτική οικονομία και την πολιτική σκέτη στα δάχτυλα, αλλά είναι εις θέσιν και να διακρίνει τον εχθρικό δάκτυλο απ' όπου κι αν προέρχεται. Και να θέτει τον δικό του δάκτυλο επί τον τύπον των ψύλλων -ψυλλιασμένος γαρ.

Εξεμάνη λοιπόν. Αντί όμως να κάνει φύλλο φτερό τις απόψεις του εναγομένου, προτίμησε να περάσει γενεές δεκατέσσερις τον ίδιο. Πράγμα που επιβεβαιώνει ότι ο εν λόγω Αργύρης δεν είναι σαν κάτι δεξιές φτερούδες -είναι να πούμε βαρέων βαρών. Και βαρύς και μάγκας και λίγα λέμε. Μπαρουφάκη τον ανέβαζε και Μπαρουφάκη τον κατέβαζε τον άφρονα, δηλώνοντας μάλιστα ότι δεν έχει πρόβλημα να τον αποκαλεί έτσι και μπροστά του. Ευτυχώς που ο υβριζόμενος ήταν μπροστά του μόνο τηλεφωνικώς, γιατί αλλιώς ίσως έτρωγε και καμιά δεξιά ξανάστροφη.
Αν σκεφτούμε ότι ο ίδιος Αργύρης έχει αποκαλέσει στο παρελθόν τον Τσίπρα αδελφάκι του Τόμσεν, έχει χαρακτηρίσει τον ΣΥΡΙΖΑ αριστερά του χαβιαριού -χωρίς να διευκρινίσει αν εννοεί το μαύρο- και έχει εν γένει αποτολμήσει πολλά άλλα παρόμοια, τότε καταλαβαίνουμε πόσο αστόχαστα συμπέρανε ο στιχουργός ότι οι μάγκες δεν υπάρχουν πια, τους πάτησε το τρένο.

H ύβρις των πτωχευμένων...

Του Γιαννη Βαρουφακη, απο το Protagon...
Τόσο η διανομή 500 εκ. ευρώ όσο και η προσεχής (σταδιακή) έξοδος στις αγορές, παρά το μη βιώσιμο χρέος και υπό την κηδεμονία της ΕΚΤ, είναι λόγος για να θρηνούμε αγαπητοί αναγνώστες. Όχι για να ζητωκραυγάζουμε. Ούτε καν για να αναπτερώνεται το ηθικό μας. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω το γιατί με τέσσερα επιχειρήματα:

1. Το ζητούμενο δεν είναι να δοθούν μερικά ψίχουλα ενόψει ευρωεκλογών, που μετά τις εκλογές θα μετατραπούν σε νέες περικοπές. Η χώρα έχει υποφέρει τα μέγιστα από τέτοια προεκλογικά δωράκια. Τα 500 εκ. παροχών αποτελούν μέγιστη προσβολή στον χειμαζόμενο λαό όχι επειδή οι ένστολοι, οι άστεγοι ή οι συνταξιουχοι δεν τα έχουν ανάγκη, ή δεν τα αξίζουν, αλλά επειδή δεν μπορεί να υπάρξει συνέχεια στη διανομή κοινωνικού μερίσματος.
2. Γιατί δεν μπορεί; Κατ΄ αρχάς, επειδή το πρωτογενές πλεόνασμα του 2013 προέκυψε επειδή το κράτος δεν πλήρωσε 4,3 δισ. για φάρμακα, άλλα αγαθά και υπηρεσίες που αγόρασε από ιδιώτες (που αδυνατούν να καταβάλλουν μισθούς και ασφαλιστικές εισφορές) κατά τη διάρκεια του 2013 και, επί πλέον, επειδή δεν έχει καταγραφεί ακόμα η ζημία του δημοσίου από την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών (κάτι που θα φανεί τον Αύγουστο, μετά την σχετική αναφορά του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας). Άρα πρωτογενές πλεόνασμα για το 2013 δεν υπάρχει. (Τότε γιατί η τρόικα αποδέχθηκε τη μοιρασιά των 500 εκ.ευρώ; Η μόνη εξήγηση είναι ότι το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες έκαναν μια μικρή «υπέρβαση» για να βοηθήσουν τους κκ. Σαμαρά και Βενιζέλο πριν τις ευρωεκλογές.)

Το άτοπον του απεχθούς...

του κ. Γιαννη Βαρουφακη, απο το Protagon...

photo: dave.thediver@Flickr

Ερώτημα: Πότε έχει νόημα να χαρακτηρίσει μια κυβέρνηση το δημόσιο χρέος ως απεχθές;
Απάντηση:
Όταν έχει αποφασίσει, μονομερώς, ότι δεν θα το αποπληρώσει και ότι ούτε
καν θα μπει σε καμία διαδικασία διαπραγμάτευσης με τους δανειστές της.
Όταν ο αμερικανικός στρατός εισέβαλε στο Ιράκ και οι ΗΠΑ εγκατέστησαν
δική τους «κυβέρνηση» στην Βαγδάτη, το πρώτο πράγμα που έκανε (υπό τις
διαταγές της Ουάσινγκτον βέβαια) η νέα «κυβέρνηση» ήταν να κηρύξει το
δημόσιο χρέος της χώρας «απεχθές». Όταν εξελέγη στην Προεδρία του
Ισημερινού ο αριστερός Κορέα, πρώτη του κίνηση ήταν να χαρακτηρίσει το
δημόσιο χρέος που κληρονόμησε η κυβέρνησή του «απεχθές». Και στις δύο
περιπτώσεις το δημόσιο χρέος κηρύχθηκε «απεχθές» από κυβερνήσεις ή
δυνάμεις κατοχής που αποφάσισαν ότι (α) θα διαγράψουν το χρέος
μονομερώς, και (β) δεν τους ενδιαφέρει μια συμφωνία με τους δανειστές.
Στην περίπτωση του Ιράκ, οι ΗΠΑ δεν είχαν καμία όρεξη να αποπληρώσουν το
χρέος του Ιράκ, κυρίως προς την Σ. Αραβία. Και στην περίπτωση του
Ισημερινού, ο Πρόεδρος Κορέα θεώρησε (σωστά κατ’ εμέ) πως η κυβέρνησή
του δεν είχε ανάγκη τον δανεισμό εφόσον εθνικοποιούσε τα πετρέλαια της
χώρας, τα οποία το προηγούμενο καθεστώς είχε εκχωρήσει για ένα κομμάτι
ψωμί (ή, για την ακρίβεια, για μεγάλα δάνεια).

BLACKROCK...

του Γιαννη Βαρουφακη, απο το Κουτι της Πανδωρας...

Πως
είναι δυνατόν μια εταιρεία που δεν παράγει τίποτα, και που ιδρύθηκε
σχετικά πρόσφατα (το 1998), να είναι ο βασικός μέτοχος του διεθνούς
καπιταλισμού;

Ο λόγος περί της Blackrock η οποία, όντως, έχει τις
περισσότερες μετοχές στις μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου (π.χ.
Citigroup, Bank of America, JP Morgan Chase), στα μεγαθήρια του τομέα
ενέργειας (π.χ. Exxon Mobil και Shell), στην Apple, την McDonald’s, την
Nestlé; Πού βρήκε τα 15 τρισεκατομμύρια δολάρια με τα οποία ελέγχει
περισσότερες μετοχές, ομόλογα και παράγωγα από όλα τα hedge funds της
υφηλίου μαζί;


Κατ’ αρχάς, να ξεκαθαρίσουμε κάτι: Η Blackrock διαφέρει από την JP
Morgan, την Deutsche Bank ή την Goldman Sachs.

H ομολογία του Στουρνάρα...

του Γιαννη Βαρουφακη, απο το Protagon...

Στις 16 Νοεμβρίου 2012, σε άρθρο στο protagon με τον προκλητικό τίτλο ΕΛΛΑΣ-ΔΝΤ-Συμμαχία, είχα μεταφέρει το ενδιαφέρον του ΔΝΤ για μια στρατηγική συμμαχία με την ελληνική κυβέρνηση με στόχο το γενναίο κούρεμα του ελληνικού δημόσιου χρέους. Επρόκειτο για πληροφορίες που μου μετέφεραν άνθρωποι του ΔΝΤ σε συνάντηση στην Ουάσινγκτον. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος με διέψευσε ζωντανά στον «τηλεοπτικό αέρα» και προσέθεσε ότι «αυτά είναι ζητήματα μεταξύ των δανειστών μας». Κι όμως: Το ΔΝΤ, για έναν χρόνο τουλάχιστον, έτεινε χείρα βοήθειας προς την ελληνική κυβέρνηση, ουσιαστικά δίνοντάς της την ευκαιρία για να συμμαχήσει με το ΔΝΤ ώστε από κοινού να απαιτηθεί από το Βερολίνο, στο πλαίσιο του Eurogroup, ουσιαστικό κούρεμα του ελληνικού χρέους και ουσιαστική παρέμβαση στο νεκροζώντανο τραπεζικό σύστημα (σημ. το ΔΝΤ κατανοούσε και κατανοεί πλήρως την παρωδία της δήθεν ανακεφαλαιοποίησης).

Δέκα μήνες μετά, στις 10 Σεπτεμβρίου 2013, σε άρθρο στο protagon τιτλοφορούμενο ΠΟΡΤΑ ΔΝΤ, έγραφα: «Η κυβέρνηση των Αθηνών αγνόησε αυτή τη χείρα βοηθείας που της έτεινε η κα Λαγκάρντ και η λοιπή ηγεσία του ΔΝΤ. Δυστυχώς, δυστυχέστατα, αυτή η χείρα βοηθείας σήμερα πλέον έχει τραβηχτεί. Το ΔΝΤ είδε και αποείδε, τράβηξε τη χείρα που είχε τείνει προς την Ελλάδα, και τώρα πλέον και να ανταποκριθεί η ελληνική κυβέρνηση το ΔΝΤ θα προσποιηθεί πως δεν άκουσε.
Χτες, στους Financial Times, ο κ. Στουρνάρας επιβεβαίωσε τα λεγόμενά μου. Διαβάστε τη μετάφραση του σχετικού εδαφίου και των λεγόμενων του κ. Στουρνάρα όπως τα δημοσίευσε η Ναυτεμπορική:
«... για ένα «κούρεμα» του χρέους ο κ. Στουρνάρας είπε ότι αντιστάθηκε σε πιέσεις που δέχθηκε από την Κριστίν Λαγκάρντ και τον Πολ Τόμσεν για να ζητήσει από άλλους ηγέτες της ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένου και του γερμανού υπουργού Οικονομικών Β. Σόιμπλε, να αποδεχθούν απώλειες από ένα κούρεμα του ελληνικού χρέους.
«Ο Πολ Τόμσεν και η Κριστίν Λαγκάρντ είπαν ότι έπρεπε να σταθώ στο πλευρό τους… Είπα: εντάξει, αν έρθω με την πλευρά σας, είναι κάτι που θα βοηθήσει πραγματικά την Ελλάδα, αλλά είναι και κάτι που δεν γίνεται. Ο Σόιμπλε μου είπε, «Γιάννη ξέχνα το». Οπότε δεν μπορεί να γίνει, εγώ λοιπόν τι μπορώ να κάνω;».

Νέο κούρεμα, Παλαιό Δόγμα...

του Γιαννη Βαρουφακη, απο το Protagon...

photo: ►CubaGallery@Flickr

Επιμήκυνση αποπληρωμών με παράλληλη μείωση επιτοκίου εστί «κούρεμα» χρέους. (1) Αυτό το γνωρίζει όποιος έχει δανείσει ή δανειστεί. Όσοι λοιπόν διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ότι η Ελλάς δεν έχει ανάγκη κουρέματος χρέους επειδή θα γίνει επιμήκυνση με παράλληλη μείωση επιτοκίου (βλ. πρόσφατα δημοσιεύματα «αναλυτών», της Alpha Bank κ.λπ.) είτε είναι αδαείς είτε προσπαθούν, άλλη μια φορά, να παραπλανήσουν.
Όπερ μεθερμηνευόμενον, ένα τρίτο κούρεμα ήταν δεδομένο από την ώρα που συμφωνήθηκε το δεύτερο (πέρσι τον Δεκέμβρη – με την επονομασία «επαναγορά χρέους»). Κι ήταν δεδομένο, όπως και το πρώτο (το PSI), για έναν απλούστατο λόγο (που επαναλαμβάνω συνεχώς από τον Μάρτιο του 2010 εδώ στο protagon): το ελληνικό κράτος πτώχευσε περί τα τέλη του 2009 οριστικά και αμετάκλητα. Τα μνημονιακά δάνεια το μόνο που μπορούσαν να καταφέρουν ήταν να καθυστερήσουν τη χρονική στιγμή που οι ηγέτες μας, Έλληνες και (ιδίως) ξένοι, θα παραδέχονταν αυτή την πραγματικότητα.
Ίσως το χειρότερο ήταν πως αυτή η παραδοχή δεν έγινε ποτέ. Η πρώτη κυβέρνηση της Κρίσης αρνιόταν ότι πτωχεύσαμε (υποσχόμενη έξοδο στις αγορές το 2012 με άμεση άντληση από αυτές 50 δισ.!), η δεύτερη (του κ. Παπαδήμου) κρύφτηκε πίσω από την ευφημισμό PSI ενώ η τρίτη (η σημερινή) πολύ νωρίς ταυτίστηκε με έναν ακόμα ευφημισμό (την επαναγορά χρέους) και σήμερα επεξεργάζεται τον επόμενο ευφημισμό με τον οποίο θα συγκαλυφθεί το τρίτο κατά σειρά κούρεμα που προβλέπεται για την άνοιξη του 2014 (η επερχόμενη επιμήκυνση μετά μείωση επιτοκίου – βλ. υποσημείωση).

O Donald, η Deirdre κι εμείς...

του Γιαννη Βαρουφακη, απο τη LiFo...
Το κόστος των αποφάσεων και ο νέος ολοκληρωτισμός 
Με τον Donald γνωριστήκαμε στις αρχές της δεκαετίας του '80 σε συνέδριο στο Καίμπριτζ με γενική θεματολογία την επίπτωση επί της οικονομικής πολιτικής των ρητορικών σχημάτων που χρησιμοποιούν οι θεωρητικοί των Οικονομικών στην προσπάθειά τους να πείσουν για την αξία των θεωριών τους.
Ο Donald, ως συγγραφέας του διαχρονικού βιβλίου Η Ρητορική των Οικονομικών (Rhetoric of Economics), θα ήταν ο κεντρικός ομιλητής του συνεδρίου. Πολύ νεότερός του, εντυπωσιασμένος από τα ακαδημαϊκά του κείμενα (ιδίως της Οικονομικής Ιστορίας), με παραξένεψε το πόσο γρήγορα συμφωνήσαμε σε μία σειρά ζητήματα, δεδομένου ότι εκείνος αντιπροσώπευε τη νεοφιλελεύθερη σχολή του Σικάγο, για την οποία δεν έτρεφα καμία απολύτως συμπάθεια.
Στο δείπνο που ακολούθησε μιλούσαμε για ώρες για να καταλάβω τι συνέβαινε: τελικά κατανόησα πως έτρεφα πολύ μεγαλύτερη συμπάθεια για περίεργους, ριζοσπάστες νεοφιλελεύθερους όπως ο Donald παρά για τους ομοϊδεάτες μου αριστερούς, ενώ, παράλληλα, και εκείνος έτρεφε πολύ μεγαλύτερη συμπάθεια για ελευθεριάζοντες αριστερούς όπως εγώ παρά για τους δήθεν νεοφιλελεύθερους της σχολής του, ιδίως εκείνους που αποκτούσαν θέσεις εξουσίας (πανεπιστημιακή, κυβερνητική ή επιχειρηματική).
Πέρασαν τα χρόνια και κάποια στιγμή, στα μέσα της δεκαετίας του '90, έμαθα τα νέα που συγκλόνισαν την αγγλοσαξωνική κοινότητα, ιδίως μεταξύ ημών των απελπιστικά βαρετών οικονομολόγων: ο Donald McCloskey δεν υπήρχε πια. Ζήτω η Deirdre McCloskey! Ναι, ο Donald προέβη σε αλλαγή φύλου. Μέγα το σούσουρο, όπως μπορείτε να φανταστείτε, μεταξύ των συναδέλφων. Μιλώντας προσωπικά, αυτό που με ξάφνιασε ακούγοντας τα νέα ήταν ότι δεν «κόλλαγε» η εικόνα του Donald με κάποιον που βιώνει μία εσωτερική διαφυλική σύγκρουση.
Σχεδόν δύο μέτρα ύψος, αρχηγός της ομάδας αμερικανικού ράγκμπι του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ (τίτλος τιμής, ελεγχόμενης βαναυσότητας και «ανδροπρέπειας» για τους Αμερικανούς της άρχουσας τάξης), παντρεμένος με την «ωραία της τάξης», πατέρας δύο παιδιών, καθηγητής Οικονομικών και πρόεδρος του τμήματος Οικονομικών ενός εκ των καλύτερων πανεπιστημίων, ήταν ο τελευταίος συνάδελφος που φανταζόμουν ότι θα άλλαζε φύλο. Και μάλιστα στα πενήντα του...
Πάνω από μία δεκαετία πέρασε, από την Αγγλία μετανάστευσα στην Αυστραλία και από εκεί, δώδεκα χρόνια αργότερα, στην Ελλάδα, όταν, κάποια στιγμή, με την ιδιότητα του διευθυντή του Διδακτορικού Προγράμματος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών (γνωστό και ως UADPhilEcon), αποφάσισα να προσκαλέσω την Deirdre να έρθει στην Αθήνα να διδάξει τους φοιτητές μας. Αποδέχτηκε την πρόσκληση αμέσως. Χάρηκα πολύ. Μία μέρα μετά την άφιξή της, πήγαμε μαζί στην Ευριπίδου 14, στον 6ο όροφο, όπου γίνονταν τα μαθήματα του UADPhilEcon.
Βγαίνοντας από το ασανσέρ πέσαμε πάνω σε είκοσι, ίσως είκοσι πέντε, φοιτητές που, βεβαίως, ήταν εκεί, δίπλα στη σκάλα, καπνίζοντας αρειμανίως. Τους χαιρέτησε με ένα νεύμα και μπήκαμε όλοι μαζί στη διπλανή αίθουσα, όπου για την επόμενη εβδομάδα θα τους βομβάρδιζε με πέντε τετράωρα (!) μαθήματα. Είκοσι ώρες μαθήματος από τη McCloskey σε μία σύντομη εβδομάδα. Τυχερά παιδιά! Το πρώτο πράγμα που είπε στους φοιτητές, αφού την προλόγισα, ήταν το εξής: «Καλησπέρα και σας ευχαριστώ που με προσκαλέσατε και που με τιμάτε με την παρουσία σας. Ελπίζω να με τιμήσετε και με την προσοχή σας. Τουλάχιστον ως προς ένα πράγμα, μια συμβουλή που έχω να σας δώσω. Είδα τι κάνατε στον διάδρομο. Λοιπόν, ακούστε αυτό: Ήταν πιο εύκολο να συμφωνήσω να μου κόψουν τα αρχίδια από το να κόψω το τσιγάρο». Έτσι έσπασε ο πάγος και ξεκίνησε μία σειρά εκπληκτικών μαθημάτων στην Αθήνα από την Deirdre, που είχα γνωρίσει ως Donald στο Καίμπριτζ. Τις μέρες που ακολούθησαν γνωριστήκαμε πολύ καλύτερα.
Ήρθε στο σπίτι μας, όπου ο δεκατετράχρονος Νικόλας μας ενδιαφερόταν πολύ να γνωρίσει, και να συζητήσει, με τον σπουδαίο Αμερικανό καθηγητή που είχε ζήσει το τραύμα και την απελευθέρωση της αλλαγής φύλου. Η Deirdre μάς ανοίχτηκε. Μίλησε στον Νικόλα απίστευτα ανοιχτά. Του εξήγησε ότι, αποφασίζοντας στα πενήντα να γίνει γυναίκα (ξεκινώντας με τη μορφή ενός «χοντροκομμένου» άνδρα), ήξερε ότι δεν θα έχει ποτέ άνδρα σύντροφο. Ότι και θα έχανε τους δικούς της και δεν θα κέρδιζε νέο σύντροφο.
Ότι ένα τέτοιο κόστος-βουνό το μόνο που σηματοδοτούσε ήταν η ανάγκη που ένιωθε από οκτώ ετών να μην είναι αγόρι – να της αναγνωρίζουν οι άλλοι το δικαίωμα να νιώθει κορίτσι. Δακρύσαμε όλοι μαζί. Γίναμε φίλοι οικογενειακώς.

Εικονογράφηση: David Shrigley
Μας είπε για κάτι που συνέβη, ενώ ετοιμαζόταν για την «εγχείρηση» την οποία είχε αναβάλει μία εβδομάδα επειδή θα βραβευόταν σε μέγα επιστημονικό συνέδριο για τη συνεισφορά της στα Οικονομικά και στην Ιστορία.
Για το πώς η αστυνομία εισέβαλε στο μεγάλο ξενοδοχείο όπου πραγματοποιούνταν η τιμητική εκδήλωση, την έσυρε από το βήμα, της φόρεσε χειροπέδες μπροστά στο κοινό που την τιμούσε εκείνη τη στιγμή, για να την οδηγήσει στο κρατητήριο και κατόπιν σε φρενοκομείο κατ' εντολήν της αδελφής της – η οποία είχε κάνει χρήση νόμου που επιτρέπει σε συγγενή πρώτου βαθμού μια τέτοια κίνηση, ώστε να εμποδιστεί πράξη εν δυνάμει «αυτοκαταστροφική».
Μας μίλησε για τη γενναία μητέρα της που της στάθηκε σε όλες τις δύσκολες στιγμές. Για τον έως και σήμερα αποκλεισμό της από τα εγγόνια της, καθώς τα παιδιά της δεν την αποδέχονται ούτε καν σήμερα ως γυναίκα και γι' αυτό δεν της μιλούν – από το 1995. Από τότε είμαστε σε συνεχή επικοινωνία. Μας ένωσε και κάτι άλλο, περί το 2009/10: η κοινή πεποίθηση ότι η Ελλάδα αποτελεί το πειραματόζωο για ένα απάνθρωπο μακροοικονομικό πείραμα που είναι καταδικασμένο στην αποτυχία και το οποίο επιτελείται μόνο και μόνο για να κρατηθούν στη ζωή κάποιοι πτωχευμένοι τραπεζίτες.
Παρά τις τεράστιες διαφορές μας, όσον αφορά την πολιτική-οικονομική μας θεώρηση (εκείνη ακόμα της σχολής του Σικάγο, εγώ ακόμα ένας περίεργος μαρξιστής), συμφωνούμε απόλυτα σήμερα ότι στην Ελλάδα μπαίνουν οι βάσεις ενός νέου ολοκληρωτισμού (χωρίς τον οποίο δεν μπορεί να επιβληθεί η παράλογη λογική των μνημονίων και της εγκληματικής ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών). Πριν από μερικές μέρες έμαθα για τα πογκρόμ εναντίον διαφυλικών και τρανς ατόμων εδώ στη μνημονιακή Ελλάδα.
Για την παράνομη σύλληψη της δικηγόρου τους Ηλέκτρας Κούτρα στη Θεσσαλονίκη. Για την παραβίαση βασικών αρχών Δικαίου στο όνομα μιας ρεβανσιστικής στροφής βίας απέναντι στο «διαφορετικό» – κάτι που παρατηρείται κάθε φορά που μια κοινωνία περνά κρίση, είτε στη Γερμανία του '30 είτε στην Ελλάδα σήμερα. Και μου ήρθε στον νου η Deirdre.
Η ρήση της ότι «αν είχα πρόβλημα εγώ, ως οικονομολόγος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, να περάσω στο φύλο στο οποίο νιώθω πιο ανθρώπινα, τι ελπίδες έχει κάποιος άλλος, λιγότερο, προνομιούχος;». Θυμήθηκα και τον κοινό μας φόβο για τον νέο ολοκληρωτισμό που διαβλέπαμε εδώ και καιρό. Τον οποίο τώρα πλέον απλώς τον βλέπουμε. Παντού. Γύρω μας.

Το 2010 καλά κρατεί, εν έτει 2013...

Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια... 

Την εβδομάδα που πέρασε κατέγραψα τρία αξιοσημείωτα γεγονότα:

1. Το ΔΝΤ, όπως όλοι θα ακούσατε, παραδέχθηκε ότι το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής που επιβλήθηκε στην Ελλάδα το 2010 ήταν καταδικασμένο στην αποτυχία εφ' όσον δεν έθετε ως προϋπόθεση ένα γενναίο κούρεμα του δημόσιου χρέους.
Κατηγόρησε μάλιστα την Ευρωπαϊκή Ενωση ότι θυσίασε την Ελλάδα, ώστε να μην αποκαλυφθεί το μέγεθος της ευρωπαϊκής κρίσης.
2. Ο Γιώργος Παπανδρέου, σε συνέντευξή του στο καναδικό κανάλι TVO, υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν αποδεχόταν το κούρεμα του ελληνικού δημόσιου χρέους.
3. Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου παραπέμφθηκε για την υπόθεση της λίστας Λαγκάρντ.
Τα τρία αυτά «συμβάντα» λένε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορία με σημαντικά διδάγματα για το παρόν και το μέλλον της χώρας.
Το πρώτο μέρος της ιστορίας αυτής αφορά το λόγο για τον οποίο το απαραίτητο κούρεμα του ελληνικού χρέους δεν τέθηκε ποτέ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων Ελλάδας και τρόικας: Ο κ. Παπακωνσταντίνου έπεισε τον κ. Παπανδρέου ότι δεν πρέπει να θέσει τέτοιο ζήτημα, παρά το γεγονός ότι ο κ. Στρος-Καν, ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ, του συνιστούσε να το θέσει. Με ποιο επιχείρημα πείστηκε ο κ. Παπανδρέου; Με το επιχείρημα πως η Γερμανία θα θύμωνε αν η ελληνική κυβέρνηση ανέφερε την ανάγκη κουρέματος.
Από τότε γνωρίζαμε πως το επιχείρημα του κ. Παπακωνσταντίνου ήταν διάτρητο και επιεικώς απαράδεκτο. Προφανώς και το Βερολίνο δεν ήθελε με τίποτα να ακούσει για κούρεμα και θα έκανε τα πάντα ώστε να μεταφερθούν ακέραιες οι ζημίες των γερμανικών τραπεζών στους ώμους του Γερμανού φορολογούμενου - ακριβώς αυτό το οποίο, τελικά, επετεύχθη με το μνημονιακό μας δάνειο. Αν όμως η ελληνική κυβέρνηση, σε συνεργασία με το ΔΝΤ, έθετε το ζήτημα του κουρέματος μονομερώς, πριν καν ζητήσει δάνειο, το Βερολίνο δεν θα είχε τη δυνατότητα να ασκήσει βέτο στην αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Το χρονικό των «διασώσεων», όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και των υπόλοιπων ευρωζωνικών χωρών, θα είχε γραφτεί διαφορετικά. Για την ακρίβεια, ίσως να εξελίσσονταν ως πραγματικές διασώσεις, αντί για την ελεγχόμενη κατάρρευση που επέφεραν στην Περιφέρεια.
Το δεύτερο μέρος της ιστορίας αφορά τη συνεχιζόμενη άρνηση εκ μέρους των κ.κ. Παπανδρέου και Παπακωνσταντίνου. Παρακολουθώντας τον κ. Παπανδρέου στο TVO να πασχίζει να πείσει ότι έβαλε την Ελλάδα στο δρόμο της σωτηρίας υπογράφοντας δύο τοξικές δανειακές συμφωνίες (τον Μάιο του 2010 και τον Οκτώβριο του 2011), το μόνο που ένιωσα ήταν βαθιά θλίψη. Μία μέρα μετά τη συνέντευξη εκείνη ακόμα και το ΔΝΤ τον διέψευσε. Του κατέστησε γνωστό ότι υπήρχε εναλλακτική. Οτι η δική του αποδοχή του δόγματος Παπακωνσταντίνου («ό,τι πει η Γερμανία για να πάρουμε τις δόσεις μας») ήταν εκείνη που έδεσε τα χέρια του ΔΝΤ και δεν του έδωσε βαθμούς ελευθερίας για να προτείνει ένα γενναίο κούρεμα το 2010.
Το τρίτο -και τελευταίο- μέρος της ιστορίας αφορά την παραπομπή Παπακωνσταντίνου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πρώην υπουργός έπρεπε να παραπεμφθεί (μαζί με το διάδοχό του, βέβαια, τον κ. Βενιζέλο). Ομως κατανοώ το παράπονο του κ. Παπακωνσταντίνου. Στη θέση του θα σκεπτόμουν: «Με πετάνε στα λιοντάρια, αλλά το δικό μου δόγμα όχι μόνο εφαρμόζουν αλλά και εκθειάζουν!». Πράγματι. Σε τι διαφέρει η σημερινή πολιτική από εκείνη του 2010; Και πάλι αποδεχόμαστε να παραπέμψουμε το αναπόφευκτο (νέο) κούρεμα στις ελληνικές καλένδες, όταν και εάν δεήσει η Γερμανία. Αλλη μία φορά συγκαλύπτουμε το θανάσιμο εναγκαλισμό πτωχευμένου κράτους, πτωχευμένων τραπεζών, κλεπτοκρατίας και πολιτικών, που το μόνο που σκέπτονται είναι πώς θα κρατηθούν στην εξουσία. Ο,τι συνέβαινε, δηλαδή, το 2010!

καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, στις ΗΠΑ

Χαλάρωση λιτότητας;

Του Γιαννη Βαρουφακη*, απο την Ελευθεροτυπια... 

Το τελευταίο «καλό» μαντάτο που μας φέρνουν οι αέρηδες των μέσων από την Εσπερία αφορούν την υποτιθέμενη απόφαση των Βρυξελλών, με την ανοχή του Βερολίνου, να χαλαρώσουν τα ηνία των ευρωπαϊκών κρατών - να επιτρέψουν στη Γαλλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία να καθυστερήσουν τη μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων.

Η εντύπωση που ηθελημένα καλλιεργείται είναι του στιλ: «Είδατε ότι η Ευρώπη δεν είναι δογματική; Είδατε που αν συμμορφωθούμε προς τας υποδείξεις, και η λιτότητα αποδώσει, τελικά ακόμα και η Γερμανία θα αποφασίσει να χαλαρώσει την ασφυκτική λιτότητα που επιβάλλεται στα κράτη και στις κοινωνίες μας;».
Μακάρι να ίσχυε κάτι τέτοιο. Δυστυχώς, άλλη μία φορά, η κοινή γνώμη παραπλανάται. Ούτε κατά διάνοια δεν πρόκειται για χαλάρωση που έρχεται να επιβραβεύσει τα κράτη που πέτυχαν τους στόχους τους καταπίνοντας το πικρό ποτήρι της λιτότητας. Σε καμία των περιπτώσεων δεν στέκει το επιχείρημα ότι η λιτότητα απέδωσε και γι' αυτό η Γερμανία ανέχεται τις κινήσεις του κ. Ολι Ρεν να δώσει περισσότερο χρόνο για την επίτευξη των στόχων μείωσης του ελλείμματος στις κυβερνήσεις.
Δύο είναι οι μύθοι που περιφέρονται αυτές τις ημέρες και που πρέπει να αποδομηθούν στο όνομα της αλήθειας.
Μύθος 1ος: Η λιτότητα απέδωσε.
Μύθος 2ος: Επειδή η λιτότητα απέδωσε, η Ε.Ε. χαλαρώνει τη λιτότητα που απαιτεί από τα κράτη-μέλη.
Ας ξεκινήσουμε με τον πρώτο μύθο: η λιτότητα απέτυχε παταγωδώς. Θυμηθείτε ότι στόχος της ήταν να δαμαστεί το χρέος της Ευρωζώνης γενικά και της Περιφέρειας ειδικότερα. Η εφαρμογή της είχε δύο αποτελέσματα: Πρώτον, μείωσε δραστικά τις δημόσιες δαπάνες. Δεύτερον, βούλιαξε την Ευρωζώνη στο σύνολό της σε μια ύφεση που διαφορετικά δεν θα είχαμε και η οποία πήρε τη μορφή κατάρρευσης στο Νότο. Ετσι, μειώθηκαν σημαντικά τα δημόσια έσοδα. Καθώς η μείωση των δημόσιων δαπανών ήταν μικρότερη, σε απόλυτες τιμές, από τη μείωση των δημόσιων εσόδων, το συνολικό χρέος της Ευρωζώνης αυξήθηκε. Αρα, όπως έγραψα πιο πάνω, η λιτότητα απέτυχε στον ένα και μοναδικό της στόχο, της συγκράτησης του ρυθμού αύξησης του ευρωπαϊκού δημόσιου χρέους.
Πάμε τώρα στο δεύτερο μύθο: η Ε.Ε. σε καμία περίπτωση δεν χαλαρώνει τη λιτότητα. Φανταστείτε ότι σας μαστιγώνω με σκοπό να τρέξετε τα 100 μέτρα σε χρόνο κάτω των 10'' μέχρι το φθινόπωρο, αλλά εσείς όσο και να σας μαστιγώσω απλά δεν μπορείτε να πετύχετε αυτό το χρόνο και, αντίθετα, οι επιδόσεις σας μειώνονται με κάθε μαστίγωμα (λόγω πόνου και εξασθένησης). Εστω τώρα ότι, κάποια στιγμή, παρά το γεγονός ότι συνεχίζω να σας μαστιγώνω, αρχίζω να παραδέχομαι ότι δεν πρόκειται να πετύχετε το χρόνο που σας έθεσα ως στόχο μέχρι το φθινόπωρο. Σας δίνω λοιπόν περιθώριο μέχρι την επόμενη άνοιξη, συνεχίζοντας παράλληλα το μαστίγωμα.
Κάτι τέτοιο συμβαίνει στην Ευρώπη με την επιβαλλόμενη λιτότητα: η αποτυχία της λιτότητας οδηγεί Βρυξέλλες και Βερολίνο στο να παραδεχθούν ότι οι στόχοι του ελλείμματος και του χρέους δεν πιάνονται ούτε κατά διάνοια και, κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία, δίνουν παράταση στις κυβερνήσεις, ενώ παράλληλα συνεχίζουν το μαστίγωμα, επιμένοντας ότι τα λάθος μέσα, κάποια στιγμή, πρέπει να πετύχουν τον αρχικό στόχο.
Η αποθέωση της συμμαχίας ανορθολογισμού και μισανθρωπισμού καλά κρατεί. Οι ελπίδες που δημιουργούνται στην κοινή γνώμη για χαλάρωση της λιτότητας απλά εντάσσονται στην ενορχηστρωμένη προπαγάνδα με την οποία οι ιθύνοντες πασχίζουν να βαφτίσουν το κρέας ψάρι και να αναπαράγουν την εξουσία τους, σπέρνοντας προσδοκίες που οι πολιτικές τους θα καταρρίψουν με μαθηματική ακρίβεια.

καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επισκέπτη καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, στις ΗΠΑ

Βόλεμα, σφάλμα και ελπίδα....

του Γιαννη Βαρουφακη, TVXS...

^{Γιωργάκης και Ιάσων – τα δύο άκρα της αθάνατης ελπίδας του βολέματος}

Ο Γιωργάκης είναι μακρινός μου συγγενής, νέος είκοσι κάτι χρονών, γιος οικογένειας οικονομικά στριμωγμένης, με πτυχίο από ΤΕΙ, κάτοικος Β. Ελλάδας, άνεργος - όπως η πλειοψηφία των συνομήλικών του. Κάποια στιγμή μου έγραψε στην Αμερική να τον βοηθήσω, αν μπορώ, να βρει δουλειά κάπου στη Β. Ελλάδα όπου ζει. Επειδή η ειδικότητα που σπούδασε συνάδει με τις επιχειρήσεις φίλου που δραστηριοποιείται έντονα, και με μεγάλη επιτυχία, στην ευρύτερη περιοχή, πήρα το θάρρος να του στείλω ένα email σε περίπτωση που μπορεί να βοηθήσει τον Γιωργάκη, έστω και σε επίπεδο συμβουλών. Πράγματι, ο καλός φίλος πήρε ο ίδιος τον Γιωργάκη στο κινητό του για να μιλήσουν. Παρ' όλο που θέσεις εργασίας στην επιχείρησή του δεν υπήρχαν, του πρότεινε να τον προσλάβει ως εποχικό το καλοκαίρι με προοπτική να προκύψει κάτι καλύτερο από το φθινόπωρο. Αντί να πετάξει τη σκούφια του, ο Γιωργάκης έκανε τον δύσκολο. Είπε ότι θα το σκεφτεί, ότι δεν τον εξυπηρετεί η απόσταση, ότι αφού η θέση δεν είναι μόνιμη ίσως να μην του κάνει. «Είναι προφανές», μου έγραψε ο φίλος μου «ότι ο Γιωργάκης θα προτιμούσε μια θεσούλα στην τοπική αυτοδιοίκηση ώστε να αράξει».

Ο Ιάσων είναι γόνος καλής αθηναϊκής οικογένειας. Ο ίδιος είχε, στο παρελθόν, δραστηριοποιηθεί στον χρηματοπιστωτικό τομέα,  στη Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο και αλλού, τότε που χτίζονταν οι πυραμίδες τοξικού χρήματος με τεράστια οφέλη για ντίλερς, όπως ο Ιάσων. Με την κατάρρευση του 2008, ο Ιάσων βρέθηκε εκτός δουλειάς και, τα επόμενα δύο χρόνια, οι προσπάθειές του να στήσει ένα δικό του χρηματοπιστωτικό «όχημα» (εκτός Ελλάδας) ναυάγησε, καταστρέφοντας ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας που είχε συσσωρεύσει προηγουμένως. Εδώ και δύο χρόνια περιμένει να αλλάξουν τα πράγματα ζώντας πλουσιοπάροχα μεν αλλά με μεγάλη αγωνία δε (καθώς τα περιθώρια στενεύουν). Τον είδα χτες το βράδυ τυχαία. «Πώς πάνε τα πράγματα;», τον ρώτησα. Αναφέρθηκε σε νέες χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες εδώ στην Ελλάδα που ελπίζει να τον βοηθήσουν να «ρεφάρει». «’Εχουμε στροφή προς το καλύτερο», μου είπε κάποια στιγμή, χωρίς όμως η έκφρασή του να αναδεικνύει αισιοδοξία αντίστοιχη των λόγων του. Τον ρώτησα από πού προκύπτει η αισιοδοξία και μου απάντησε: «Έχουν σχέδιο. Μετά τις γερμανικές εκλογές η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος του χρέους μας».
Τι κοινό έχουν ο Γιωργάκης και ο Ιάσων; Τις φρούδες ελπίδες ότι μια ζωή βολέματος, σαν εκείνη της προ-Κρίσης εποχή, είναι εφικτή τώρα. Ή, τουλάχιστον, ότι, αν περιμένουν λιγάκι, θα ξαναγίνει εφικτή. Και οι δυο τους, αν και προερχόμενοι από διαμετρικά αντίθετες κοινωνικές τάξεις, μοιράζονται την άρνηση ότι κάποιος, κάπως θα τους σώσει – θα τους επιτρέψει να επιστρέψουν σε μια καθαρά παρασιτική ζωή.
Το κοινό σφάλμα πέντε σημαντικών Γερμανών, που διαφωνούν μεταξύ τους
Ο Hans-Olaf Henkel είναι πρώην πρόεδρος των Γερμανών βιομηχάνων, του γερμανικού ΣΕΒ δηλαδή, και επίτιμος καθηγητής οικονομικών του Πανεπιστημίου του Mannheim. Πριν μερικές εβδομάδες με ενδιαφέρον άρθρο του επιχειρηματολόγησε υπέρ της διάσπασης του ευρώ, τασσόμενος ουσιαστικά υπέρ της δημιουργίας μιας ζώνης νέου μάρκου (ανατολικά του Ρήνου και βόρεια των Άλπεων). Το επιχείρημά του βασίζεται σε, ως επί το πλείστον, σωστή ανάλυση αλλά οδηγεί σε εσφαλμένο «δια ταύτα». Η διάγνωση του κ. Henkel εστιάζεται στην εσωτερική ασυνέπεια της επιχειρούμενης διάσωσης της Ευρωζώνης: Διατηρώντας τους υπάρχοντες κανόνες της νομισματικής μας ένωσης, οι εφαρμοζόμενες πολιτικές κάποια στιγμή θα αποδυναμώσουν τη Γερμανία χωρίς να ενισχύσουν όσο απαιτείται την Περιφέρεια – με αποτέλεσμα τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης μεταξύ των λαών της Ευρώπης. Τι προτείνει λοιπόν ο κ. Henkel; Τη δημιουργία ενός Βόρειου Ευρώ, δηλαδή Μάρκου, που να αποδεσμευθεί από το Ευρώ, αφήνοντας απλά ανοικτή την προοπτική μεταπήδησης χωρών όπως η Γαλλία και ίσως κάποιες άλλες από το ένα «ευρώ» στο «άλλο».
Στο ίδιο περίπου συμπέρασμα, αλλά σε βάση διαφορετικού σκεπτικού, καταλήγει και έτερος Γερμανός οικονομολόγος, ο Heiner Flassbeck, συνεργάτης του Κώστα Λαπαβίτσα. Σε πρόσφατο επιστημονικό τους άρθρο, κι αφού παρουσιάσουν την ιστορική-οικονομική τους μελέτη για τη ρίζα του «κακού» στην Ευρωζώνη, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η λύση είναι η συντεταγμένη διάλυση της Ευρωζώνης εντός του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο κ. Oskar Lafontaine ο οποίος (δεν πρέπει να ξεχνάμε πως), αν και εκτός της πολιτικής σκηνής σήμερα στο Βερολίνο, ήταν ο υπουργός οικονομικών που δημιούργησε το ευρώ και το καθοδήγησε στα πρώτα του βήματα – ο άνθρωπος που η ευρωσκεπτιστική εφημερίδα The Sun χαρακτήρισε τον «επικινδυνότερο άνθρωπο στην Ευρώπη»  - επειδή σε ανύποπτο χρόνο είχε υποστηρίξει ότι το ευρώ απαιτεί, για να ευδοκιμήσει, δημοσιονομική ένωση. Ο κ. Oskar Lafontaineσε πρόσφατες δηλώσεις του είπε πως: «Οι ελπίδες για τη δημιουργία του ευρώ θα επέβαλε τον ορθολογισμό σε όλες τις πλευρές αποδείχθηκαν φρούδες», προσθέτοντας ότι «η πολιτική επιβολής της εσωτερικής υποτίμησης στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, και την Ελλάδα αποδείχθηκαν καταστροφικές». Δεν είναι παράξενο ότι, δεδομένων αυτής της διάγνωσης, ο τέως υπουργός οικονομικών του κ. Schroeder, πρότεινε την έξοδο της Γερμανίας από το ευρώ με στόχο τη «συντεταγμένη διάλυση» της νομισματικής ένωσης.
Σε προηγούμενο άρθρο έχω επιχειρηματολογήσει πως με αυτή την άποψη συντάσσεται, τουλάχιστον από τον περασμένο Δεκέμβριο, ο πρόεδρος της γερμανικής κεντρικής τράπεζας, ο κ. Jens Weidmann. Μπορεί να μην προτείνει ξεκάθαρα τη διάλυση της ευρωζώνης όμως δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η στάση του σε όλα τα καίρια εκκρεμή ζητήματα (π.χ. στο πρόγραμμα OMT της ΕΚΤ, στον μόνιμο μηχανισμό ESM, στο θέμα της τραπεζικής ενοποίησης) συνθέτει μια καλά σχεδιασμένη εκστρατεία ώστε οι πολιτικοί του Βερολίνου να οδηγηθούν, ως ώριμα φρούτα, στο συμπέρασμα ότι, τελικά, η λιγότερο απεχθής λύση είναι η διάσπαση του κοινού νομίσματος. Σε αυτή του την άποψη αντιτίθεται, τουλάχιστον προς το παρόν, ο κ.Wolfgang Schäuble ο οποίος και διαμορφώνει, μαζί με την κα Merkel βεβαίως, την πολιτική της ΕΕ και της Ευρωζώνης. Ο νυν υπουργός οικονομικών της Γερμανίας φαίνεται να πιστεύει ακράδαντα ότι, στο πλαίσιο του ενός, ενιαίου και κοινού νομίσματος, είναι εφικτή η σύγκλιση των οικονομιών μέσα από (α) τη μείωση δημοσίων δαπανών και (β) τις διαρθρωτικές αλλαγές.
Πέντε Γερμανοί οικονομολόγοι, δύο διαφορετικές προτάσεις (διατήρηση της ευρωζώνης ως έχει ο κ. Schäuble, συντεταγμένη διάλυση οι υπόλοιποι), ένα κοινό σφάλμα όμως και οι πέντε. Ποιο σφάλμα; Η διπλή υπόθεση ότι η Κρίση του Ευρώ (α) οφείλεται/βελτιώνεται από τις περικοπές δαπανών των κρατών-μελών της, (δηλαδή τη λιτότητα) και (β) θα λυθεί/χειροτερεύσει από μία ομοσπονδιοποίηση. Οι Αριστεροί Γερμανοί οικονομολόγοι της πιο πάνω «παρέας» (Flassbeck και Lafontaine) συντάσσονται με την άποψη ότι η γενικευμένη λιτότητα ευθύνεται για την Κρίση. Οι Δεξιοί συμπατριώτες τους (οι υπόλοιποι τρεις) διαφωνούν, θεωρώντας τη λιτότητα απαραίτητη. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι, ανεξάρτητα των «αρετών» της λιτότητας, ο λόγος που η Ευρωζώνη βαδίζει ολοταχώς προς την αποδόμηση δεν είναι η λιτότητα αυτή καθ’ εαυτή. Και στη Βρετανία εφαρμόζεται η λιτότητα (ανοήτως κατ’ εμέ) όμως η «ζώνη της στερλίνας» δεν αποσυντίθεται. Όχι, φίλες και φίλοι, το πρόβλημα της ευρωζώνης είναι δομικό και, απλά, η αλόγιστη λιτότητα απλά επιταχύνει μια διαδικασία διάλυσης που ξεκίνησε με το Κραχ του 2008.
Αφουγκραζόμενοι αυτή την πικρή αλήθεια, πολλοί λένε ότι απαιτείται ομοσπονδιοποίηση. Στρεφόμενοι μια τελευταία φορά στους πέντε γερμανούς οικονομολόγους (βλ. πιο πάνω) τουλάχιστον τρεις από αυτούς, συμφωνούν: είναι οι κύριοι Flassbeck, Lafontaine και Schäuble. Οι υπόλοιποι δύο είναι κάθετα αντίθετοι. Όμως και οι τρεις που συμφωνούν τελικά αποδέχονται ότι μια τέτοια κίνηση προς την πολυπόθητη ευρωπαϊκή ομοσπονδία δεν είναι εφικτή. Έτσι, οι Flassbeck και Lafontaine προτείνουν διάλυση του ευρώ ενώ ο κ. Schäuble παραμένει αντίθετος ακόμα και με την τραπεζική ενοποίηση ευχόμενος η διαδικασία αποδιάρθρωσης της ευρύτερης ευρωζωνικής μακροοικονομίας να σταματήσει - ή, τουλάχιστον, να μη φτάσει στην αποκορύφωσή της επί των ημερών του.
Το σφάλμα και των πέντε Γερμανών οικονομολόγων είναι ότι οι δομικές αλλαγές που μπορούν να σώσουν το ευρώ ούτε ομοσπονδία ούτε και περισσότερα δάνεια από τον Γερμανό φορολογούμενο απαιτούν (ώστε κράτη όπως το δικό μας να αρχίσει να δαπανά περισσότερα κονδύλια). Αυτό που απαιτείται είναι ο εξορθολογισμός στη χρήση των υπαρχόντων θεσμών της ΕΕ με τριπλό στόχο (1) τη διάσπαση της τραπεζικής κρίσης από την κρίση χρέους (κάτι που δεν απαιτεί καν τραπεζική ενοποίηση), (2) την ορθολογική διαχείριση μέρους του δημόσιου χρέους όλης της ευρωζώνης (όχι μόνο των ελλειμματικών) από την ΕΚΤ (χωρίς να τυπώσει η ΕΚΤ ούτε ένα ευρώ), (3) ένα σημαντικό επενδυτικό πρόγραμμα εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (σε συνεργασία με την ΕΚΤ), και (4) ένα κοινό δίχτυ κοινωνικής προστασίας χρηματοδοτούμενο έξυπνα χωρίς ούτε έναν νέο φόρο στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά. (Περισσότερα επ’ αυτού του προγράμματος τεσσάρων σημείων στο μεθεπόμενο άρθρο μου.)
Ελπίδες, φρούδες και αληθινές
«Η αισιοδοξία και η ελπίδα είναι το ήμισυ της σταθεροποίησης», λένε πολλοί. Πράγματι, χωρίς αισιοδοξία δεν υπάρχει ανάκαμψη. Είναι αναγκαία συνθήκη για την σταθεροποίηση. Σε καμία όμως περίπτωση δεν είναι ικανή συνθήκη – ιδίως όταν βασίζεται σε αέρα κοπανιστό.
Αυτόν το καιρό παρατηρώ ένα άκρως Οργουελινό φαινόμενο: την προπαγάνδα περί Greek Success Story. Μια κυβέρνηση και ένας τύπος (εγχώριος και κίτρινος ευρωπαϊκός, π.χ. Die Welt) που, βασιζόμενοι σε απείρου κάλους επιχειρήματα (π.χ. την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας μιας χώρας που... δεν δανείζεται από τις αγορές – βλ. εδώ για λεπτομέρειες), τολμά να μιλά για αλλαγή κλίματος, turnaround και άλλα τέτοια αισιόδοξα. Κι όταν ρωτώ: Από που προκύπτει η αλλαγή κλίματος, ή λαμβάνω απαντήσεις τύπου Ιάσονα (βλ. πιο πάνω) ή ακούω να μου λένε για την άνοδο του χρηματιστηρίου (που οφείλεται αποκλειστικά σε πρόσκαιρες τάσεις προερχόμενες από την ποσοτική χαλάρωση σε χώρες εκτός ευρωζώνης, που περιλαμβάνουν βραχυπρόθεσμα στοιχήματα σε διάφορα σκουπίδια από hedge funds που αγωνιούν για κέρδη τις στιγμής). Σε μια χώρα που η ύφεση παραμένει τεράστια (με παγκόσμια κριτήρια) για πέμπτη χρονιά και που οι επενδύσεις το 2012 κατάφεραν να μειωθούν κατά 20% από τα σχεδόν μηδενικά επίπεδα του 2011 (και που προβλέπεται, από την ίδια την κυβέρνηση, να μειωθούν κι άλλο το 2013), αυτή η ενορχηστρωμένη δήθεν αισιοδοξία αποτελεί ύβρη απέναντι στους Έλληνες πολίτες.
Η κίβδηλη αισιοδοξία, την οποία χρησιμοποιεί ως όπλο ύστατης ανάγκης ένα καταρρέον καθεστώς, όχι μόνο δεν θα φέρει τη σταθεροποίηση αλλά θα λειτουργήσει αρνητικά όταν αποδειχθεί σε τι σαθρή βάση θεμελιώθηκε. Η περιρρέουσα αισιοδοξία απλά ενισχύει τις παρασιτικές βλέψεις τόσο του Γιωργάκη όσο και του Ιάσονα ενώ, παράλληλα, αναπαράγει το σφάλμα των Γερμανών οικονομολόγων που προανέφερα, πάνω στο οποίο χτίζονται οι ευρωπαϊκές πολιτικές.
Πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι. Πρέπει επειδή το ευρώ μπορεί να σωθεί με τρόπο που να ενισχύσει τις χώρες της Περιφέρειας (τιμωρώντας τον Ιάσονα και τον Γιωργάκη και επιβραβεύοντας τους δημιουργικούς ανθρώπους) χωρίς να εξασθενεί τη Γερμανία. Μια τέτοια όμως προοπτική απομακρύνεται όσο η φιλολογία για Greek Success Story ανατροφοδοτεί τις σημερινές, καταστροφικές πολιτικές.
protagon.gr

Η αβάστακτη γοητεία των ομολόγων....

Του Γιάννη Βαρουφάκη, αναδημοσιευση απο το TVXS..

Photo: badjonni @flickr

Η Morgan Stanley προτείνει στους πελάτες της να αγοράσουν ελληνικά ομόλογα και η Ελλάς γιορτάζει. Ανοήτως, δυστυχώς.

Γιατί ανοήτως; Επειδή η συμβουλή της Morgan Stanley έχει λογική βάση μεν αλλά, παράλληλα, είναι καθ΄ όλα συμβατή με την πρόβλεψη ότι η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να βουλιάζει, εντείνοντας περισσότερο την κοινωνική καθίζηση. Να το πω διαφορετικά: Αν εργαζόμουν για τη Morgan Stanley, την ίδια συμβουλή θα έδινα στους πελάτες της (δηλαδή, να εντάξουν και κάποια ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, για τρεις ή τέσσερις μήνες). Κι αυτό παρά τις μελανές μου προβλέψεις τόσο για την ελληνική όσο και για την Ευρωζωνική, εν γένει, οικονομία.
Το εύλογο ερώτημα που θα μου θέσετε είναι το εξής: Η αυξημένη ζήτηση ομολόγων ενός κράτους, του οποίου τα ομόλογα μέχρι πρότινος δεν ήθελε κανείς, δεν σημαίνει και αύξηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών σε αυτό το κράτος; Δεν σημαίνει ότι απομακρύνεται η περίπτωση κι άλλης πτώχευσης; Δυστυχέστατα στην περίπτωση της χώρας μας η αύξηση της ζήτησης των ομολόγων του δημοσίου δεν σημαίνει τίποτα τέτοιο. Μακάρι να σήμαινε κάτι τέτοιο!
Καταρχάς, να θυμηθούμε ότι το ελληνικό δημόσιο δεν έχει εκδώσει ομόλογα από το περσινό PSI – τότε που εξέδωσε νέα ομόλογα (αγγλικού δικαίου) με τα οποία αντικατέστησε, με πολύ μικρότερη ονομαστική αξία, τα παλαιότερα ομόλογα που κουρεύτηκαν. Από την Άνοιξη του 2012, όταν εκδόθηκαν αυτά τα νέα ομόλογα, μέχρι τον Δεκέμβριο, δεν τα ήθελε κανείς και η εμπορική αξία τους δεν ξεπέρναγε το 30% της ονομαστικής τους αξίας, καθώς όλοι γνώριζαν ότι θα κουρευτούν κι αυτά λόγω της μη βιωσιμότητας του ελληνικού δημόσιου χρέους. Όπερ και εγένετο τον Δεκέμβριο υπό τον ευφημισμό της «επαναγοράς χρέους».
Από τότε, μετά το δεύτερο de facto κούρεμα, έχουν μείνει σε ιδιωτικά χέρια ελάχιστα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου – βασικά στα χέρια κάποιων hedge funds και άλλων ταμείων που τα κρατάνε ως κερδοσκοπικά εργαλεία στην βάση της (σωστής) πρόβλεψης ότι το συντριπτικό ποσοστό του ελληνικού δημόσιου χρέους έχει πλέον μεταφερθεί από τον ιδιωτικό τομέα στην τρόικα, η οποία θα επωμιστεί το τρίτο ελληνικό «κούρεμα».
Εν κατακλείδι, η πορεία των τιμών των ελληνικών ομολόγων (όσων λίγων έχουν απομείνει στους ιδιώτες) δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την πορεία του ελληνικού χρέους. Έτσι, οι αγορές έχουν κάθε λόγο από την μία να κρίνουν ότι τα εναπομείναντα ελληνικά ομόλογα αποτελούν μια καλή αγορά (δεδομένων μάλιστα των χαμηλών τιμών τους) ενώ από την άλλη, την ίδια ακριβώς στιγμή, κατανοούν ότι το ελληνικό δημόσιο θα ξανα-πτωχεύσει (με νέα αναδιάρθρωση του χρέους του, το οποίο θα πλήξει, αυτή τη φορά, τους ευρωπαίους φορολογούμενους) και ο ελληνικός ιδιωτικός τομέας θα συνεχίσει να φθίνει (ιδίως εν όψει της παταγωδώς αποτυχημένης ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών).
Θα με ρωτήσετε: Γιατί όμως θα συμβούλευα, όπως πράττει η Morgan Stanley, τους πελάτες μου (αν είχα τέτοιους!) να αποκτήσουν (για λίγους μήνες) ελληνικά ομόλογα ακόμα κι αν έχω δίκιο ότι η πορεία τους δεν σχετίζεται άμεσα με την πορεία της ελληνικής οικονομίας; Ο λόγος είναι διττός:
Πρώτον, επειδή είναι σχεδόν απίθανο το Eurogroup να κάτσει να ασχοληθεί με ένα νέο κούρεμα αυτών των λίγων ομολόγων του ελληνικού δημοσίου που παραμένουν σε ιδιωτικά χέρια. Θα ήταν «πολύ κακό για το τίποτα». Θα σήμαινε σύγκρουση με αρπαχτικά hedge funds για να επιτευχθεί μια ανεπαίσθητη αλάφρωση του ελληνικού δημόσιου χρέους. Ακόμα, οι «αγορές» νιώθουν πολύ πιο σίγουρες κρατώντας στο χαρτοφυλάκιό τους ομόλογα πτωχευμένων κρατών-μελών της Ευρωζώνης μετά το Νέο Κυπριακό – μετά την απόφαση του Eurogroup  να κουρευτούν οι καταθέτες και να μην αγγιχτούν οι ομολογιούχοι.
Δεύτερον, η συντονισμένη ποσοτική χαλάρωση στις ΗΠΑ, Βρετανία, Σουηδία, Ελβετία και Ιαπωνία, μαζί με τη μείωση των επιτοκίων της ΕΚΤ στα (ουσιαστικά) μηδενικά επίπεδα των υπόλοιπων Κεντρικών Τραπεζών, έχει δημιουργήσει έναν ενδιαφέροντα συνδυασμό: Τεράστια ρευστότητα (παραχθείσα από τις Κεντρικές Τράπεζες) και «εξευτελιστικά» επιτόκια. Έτσι, οι επενδυτές αγοράζουν οτιδήποτε «χαρτί» (π.χ. ελληνικά ομόλογα, junk bonds) βρουν που να τους αποδίδει ένα σοβαρό επιτόκιο – ή που να νομίζουν ότι κάποιοι άλλοι σαν αυτούς θα αγοράσουν σήμερα ή αύριο. Μέσα σε αυτή την ξέφρενη αγοραστική τους μανία, αγοράζουν και τα εναπομείναντα ελληνικά ομόλογα.
Το φαινόμενο της «αναβάθμισης των σκουπιδιών», την ώρα που η πραγματική οικονομία καταβαραθρώνεται, δεν αφορά βέβαια μόνο την Ελλάδα και τα ομόλογά μας. Είναι παγκόσμιο. Να πώς το περιέγραψε πριν μερικές μέρες ο Albert Edwards, αναλυτής της Societe General: «Η μεθυστική δύναμη της Ποσοτικής Χαλάρωσης (σημ. αναφέρεται στη νομισματική επέκταση εκ μέρους των Κεντρικών Τραπεζών, πλην της ΕΚΤ) έχει ναρκώσει τους επενδυτές και τους έχει καταστήσει υποχείρια ενός οργίου τροφοδοτούμενου από το καύσιμο της ρευστότητας. Θα επαναλάβω της σκέψεις μου του 2007... Αυτό το σκεπτικό ρευστότητας δεν είναι τίποτα άλλο παρά «ψέματα, ασυναρτησίες, βλακείες, ακαθαρσίες και απόλυτες ανοησίες»... Η εξελισσόμενη ύφεση, ακολουθούμενη από γενικευμένο αποπληθωρισμό, θα οδηγήσει τελικά στην απώλεια της εμπιστοσύνης των επενδυτών με αποτέλεσμα οι Κεντρικές Τράπεζες να μην καταφέρουν να σταματήσουν την επανάληψη μιας κρίσης αποπληθωρισμού ιαπωνικού τύπου. Παράλληλα, οι αγορές θα συμπεριφέρονται με ενθουσιασμό, όπως και στην Ιαπωνία». (*)
Συμπερασματικά, όσοι ψάχνουν απεγνωσμένα για σημάδια ανάκαμψης, για το πολυπόθητο φως στο τούνελ, είναι φυσικό να χαρούν με τη συμβουλή της Morgan Stanley και την αύξηση της τιμής των ελληνικών ομολόγων. Η τραγωδία όμως είναι ότι η χαρά τους είναι καταδικασμένη να μετατραπεί σε απόγνωση όταν συνειδητοποιήσουν ότι βασίζεται σε παρανόηση της πραγματικότητας. Η αναβάθμιση των σκουπιδιών όχι μόνο δεν σηματοδοτεί ύφεση της Κρίσης αλλά οφείλεται στο βάθεμα της Ύφεσης. Δυστυχώς.
(*) Παραθέτω το αγγλικό κείμενο του Edwards (το οποίο παράθεσα πιο πάνω σε δική μου μετάφραση): The intoxicating potency of QE has drugged investors into believing they must participate in this liquidity fuelled frenzy. I repeat my thoughts of 2007… this liquidity argument is merely “lies, rhubarb, poppycock, bilge and utter nonsense”…The unfolding recession accompanied by full-blown deflation will result in a loss of investor confidence so that central banks are unable to prevent a Japanese-style deflationary event. The equity market will riot, Japan-style.
protagon.gr

Στο δρόμο του μεγάλου διαζυγίου...

Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια της Κυριακης...

Τρία χρόνια πέρασαν από τότε που η «λύση» του ελληνικού «προβλήματος», το μνημονιακό και μνημειώδες δάνειο προς την κυβέρνηση Παπανδρέου-Παπακωνσταντίνου, αποτέλεσε το προσχέδιο πάνω στο οποίο στήθηκε η αρχιτεκτονική των θεσμικών παρεμβάσεων της Ευρωζώνης στη γενικευμένη κρίση του ευρώ.

Τρία χρόνια αργότερα, τις μέρες που πέρασαν, παρατηρούμε το αποτέλεσμα αυτού του συγκλονιστικού ανορθολογισμού από τον οποίο η «Ενωμένη» Ευρώπη δύσκολα θα διασωθεί.
Τις τελευταίες πέντε μέρες παρατηρήσαμε δύο παράλληλες εξελίξεις. Από τη μία, τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια και τις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων να κάνουν «πάρτι» την ώρα που, από την «άλλη», τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα αποπνέουν βαθύ πένθος, με την ηχώ του μοιρολογιού έντονη στα αυτιά των Ευρωπαίων: Στην Ισπανία η εκρηκτική ανεργία έγινε εκρηκτικότερη, στην Πορτογαλία το χρέος ξέφυγε άλλη μία φορά από την πορεία στην οποία η τρόικα ήταν σίγουρη ότι την είχε βάλει, οι Γερμανοί βιομήχανοι πρώτη φορά έπειτα από καιρό προβλέπουν ύφεση, στη Γαλλία χρέος και ύφεση έριξαν τον Ολάντ στον Καιάδα της δημοσκοπικής απαξίωσης, οι έως πρότινος σίγουροι για την οικονομία τους Ολλανδοί παρατηρούν με κομμένη την ανάσα την ύφεση να φέρνει στην επιφάνεια μια οροσειρά από στεγαστικά δάνεια αξίας μεγαλύτερης εκείνης του σπιτιού για το οποίο εδόθησαν, η Ιταλία (ακυβέρνητη όπως είναι) προετοιμάζεται για επιτάχυνση της καθίζησης και για νέες μέρες αλά ελληνικά, στην Κύπρο η Μεγάλη Κατάρρευση εξελίσσεται «κανονικά», στη Φινλανδία το όνειρο μιας οικονομίας βασισμένης στην επιτυχημένη Nokia μετατρέπεται σε εφιάλτη κ.ο.κ.
Σύμφωνα με το πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο, το ποσοστό των Ευρωπαίων, στο Βορρά και στο Νότο, που δεν εμπιστεύονται τους ευρωπαϊκούς θεσμούς αυξήθηκε δραματικά και αποτελεί απόλυτη πλειοψηφία πλέον. Λογικό δεν είναι; Το περίεργο θα ήταν να τους εμπιστεύονται!
Αυτή την πενταετία, στη διάρκεια της οποίας καταποντίστηκε η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων στους θεσμούς μας, η βασική εξέλιξη ήταν μία: η καθίζηση ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος το οποίο, από τη δεκαετία του 1970, ανδρώθηκε παρασιτικά βασιζόμενο σε πολιτικές που ασπάζονταν το δόγμα: «οι αγορές γνωρίζουν καλύτερα».
Οταν αποδείχθηκε ότι δεν ήξεραν τι τους γινόταν, με κατακλυσμικό κόστος για τους πολίτες (που τελικά πλήρωσαν τη λυπητερή), το ίδιο δόγμα μετετράπη στο γνωστό: «η λύση στο πρόβλημα που δημιούργησαν οι χρηματαγορές είναι μεταφορά πόρων σε... αυτές (τόσο μέσα από δημόσιο δανεισμό όσο και μέσα από τις Κεντρικές Τράπεζες) με παράλληλη εξοντωτική λιτότητα εκείνων που ποτέ δεν κέρδισαν από το προηγούμενο πάρτι των χρηματαγορών». Αυτή είναι, σε τελική ανάλυση, η «λογική» των ανά την Ευρώπη μνημονιακών πολιτικών λιτότητας.
Το αποτέλεσμα της προαναφερθείσας μεταμόρφωσης του επικρατούντος δόγματος είναι η σχιζοφρένεια των ημερών: το νέο πάρτι στις χρηματαγορές την ώρα που η πραγματική οικονομία πενθεί απ' άκρου εις άκρον της Ευρωζώνης.
Αυτή είναι η παρακαταθήκη που άφησε πίσω της για ολόκληρη την ήπειρό μας η κυβέρνηση Παπανδρέου. Αυτή είναι η κατάσταση που δημιούργησε μια ευρωπαϊκή ηγεσία που ποτέ δεν κατάλαβε ότι το 2008 όλα άλλαξαν και πως η δογματική εμμονή της στη μεταφορά όλου του κόστους συντήρησης ενός στρεβλού μοντέλου ανάπτυξης στους ήδη εξασθενημένους ώμους των μικρομεσαίων φορολογουμένων, υπέρ των «αγορών», απλώς θα οδηγήσει στο Μέγα Ευρωπαϊκό Διαζύγιο.
Σήμερα, ο γάμος των ευρωπαϊκών οικογενειών έχει απλώς νεκρώσει χωρίς να έχει μπει μπρος η διαδικασία του διαζυγίου. Αυτή θα ξεκινήσει όταν το τελευταίο πανηγύρι στις χρηματαγορές κοπάσει, κάτι που ασφαλώς θα γίνει, δεδομένου ότι η δυνατότητα μεταφοράς πλούτου από τους πολίτες στις αγορές φθίνει συνεχώς.
Τότε, κάποια στιγμή, οι αγορές, που ενεργοποιούνται όχι από την εκτίμησή τους ως προς το πόσο «υγιείς» είναι αλλά από το πόσο νομίζουν ότι οι συμμετέχοντες σε αυτές πιστεύουν ότι είναι «υγιείς», θα πανικοβληθούν και τότε η διαδικασία έκδοσης του διαζυγίου θα αρχίσει. Εκτός εάν η Ευρώπη, την ύστατη στιγμή, αποδείξει ότι διαθέτει κοινό νου που, σήμερα, είναι άφαντος.

Πλουσιότερος Νότος ή ευρώ υπό αποδόμηση;

του Γιαννη Βαρουφακη, απο το LiFo...

Μια πιθανή ερμηνεία των στοιχείων της έρευνας της ΕΚΤ 

Τις τελευταίες μέρες η Γερμανία δονείται από τους μετασεισμούς που προκάλεσε η έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), σύμφωνα με την οποία η μέση γερμανική οικογένεια είναι κατά πολύ πτωχότερη της μέσης ισπανικής, ιταλικής, κυπριακής ακόμα και... ελληνικής οικογένειας. Τα πρωτοσέλιδα στον γερμανικό Τύπο βροντοφωνάζουν: «Οι πτωχοί Γερμανοί διασώζουν με εκατοντάδες δισεκατομμύρια τους πλούσιους Νοτιο-ευρωπαίους». Τα στατιστικά στοιχεία της ΕΚΤ αυτά καθαυτά δεν είναι λανθασμένα, αν και είναι σαφώς πεπαλαιωμένα, καθώς αφορούν το 2009 και το 2010, δηλαδή την περίοδο πριν από την καθίζηση των τιμών ακινήτων στις χώρες του Νότου που μείωσε δραστικά τον πλούτο των οικογενειών των ελλειμματικών χωρών.

Παρ' όλα αυτά, έχει ενδιαφέρον ότι, πράγματι, η αξία των καθαρών περιουσιακών στοιχείων της μεσαίας γερμανικής οικογένειας (που έλαβε υπόψη της η ΕΚΤ για τις χρονιές 2009/10) ανέρχεται στα 51.000 ευρώ για τη Γερμανία, στα 183.000 ευρώ για την Ισπανία, στα 267.000 ευρώ για την Κύπρο και στα 102.000 ευρώ χιλιάδες για την Ελλάδα.

Επαναλαμβάνω: τα στοιχεία της ΕΚΤ δεν είναι λανθασμένα. Λανθασμένη είναι η ερμηνεία των στοιχείων. Η σωστή ερμηνεία τους είναι διττή: (Α) Η πορεία προς τη νομισματική ενοποίηση δημιούργησε απεχθείς ανισότητες εντός της Γερμανίας, μειώνοντας συστηματικά το βιοτικό επίπεδο των Γερμανών εργαζομένων και μικρομεσαίων, την ώρα που η χώρα, στο σύνολό της, πλούτιζε (σε πραγματικούς όρους) υπέρ, βεβαίως, των Γερμανών προνομιούχων. (Β) Η νομισματική ένωση που επετεύχθη μέσω της διαδικασίας της μιζεροποίησης της ζωής της πλειονότητας των Γερμανών σήμερα έχει κατακερματιστεί τόσο που (αντί για τη σύγκλιση που ευαγγελίζονταν όλες οι κυβερνήσεις μετά το 2000) πλέον τελεί υπό καθεστώς διάσπασης.

Ας δούμε αυτά τα δύο φαινόμενα ξεχωριστά. Η αβάσταχτη ανισότητα της ισχυρότερης ευρω-παϊκής οικονομίας: Μετά τη γερμανική ενοποίηση, οι πραγματικοί μισθοί στη Γερμανία υποχώρησαν ραγδαία, καθώς η υπερβάλλουσα προσφορά εργασίας (ο αριθμός των Γερμανών ανέργων που έψαχναν για δουλειά) αυξήθηκε κατακόρυφα, επειδή στις τάξεις των ανέργων προστέθηκαν, σχεδόν εν μιά νυκτί, αρκετά εκατομμύρια Ανατολικογερμανών, των οποίων οι θέσεις εργασίας εξανεμίστηκαν.

Παράλληλα, οι Γερμανοί εργοδότες απέκτησαν πρόσβαση σε πολλά εκατομμύρια εργαζομένων διατεθειμένων να εργαστούν για ψίχουλα στις υπόλοιπες ανατολικές χώρες, των οποίων τη βαριά βιομηχανία (π.χ. την αυτοκινητοβιομηχανία της Τσεχίας και της Σλοβακίας) απορρόφησαν, και πάλι εν μιά νυκτί, γερμανικές πολυεθνικές. Λογικό ήταν οι πραγματικοί μισθοί στην τέως Δυτική Γερμανία να συρρικνωθούν.

Με το φάσμα της ανεργίας να μαστίζει τη χώρα, στα μέσα της δεκαετίας του '90, τα ισχυρά γερμανικά συνδικάτα αποφάσισαν να προχωρήσουν στον μεγάλο τους συμβιβασμό: με αντάλλαγμα την υπόσχεση προσλήψεων, αποδέχτηκαν νέα σημαντική μείωση τόσο στους μισθούς όσο και, γενικότερα, στο ποσοστό του εθνικού εισοδήματος που καταλήγει στα χέρια των εργαζομένων συνολικά.

Αποτέλεσμα όλων αυτών των εξελίξεων ήταν η μείωση της ανεργίας με αντίτιμο τον διπλασιασμό (στο 23% περίπου του πληθυσμού) του ποσοστού εργαζομένων που βρίσκονται κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας. Αυτοί οι άνθρωποι πράγματι έχουν κάθε δίκιο όταν ακούν για τα δισ. που πάνε στις τράπεζες της χώρας τους, στις τράπεζες του Νότου, στα δημόσια ταμεία μας, να εξοργίζονται – με αποτέλεσμα να γίνονται εύκολα θύματα του κίτρινου Τύπου και των πιο μελανών εθνικιστικών αντιλήψεων.

 Ο κατακερματισμός της ευρωζώνης Το σκεπτικό της νομισματικής ένωσης ήταν ότι, «δένοντας» με ένα κοινό νόμισμα τις ανομοιογενείς μας οικονομίες, σιγά-σιγά θα ερχόταν η σύγκλιση των κοινωνικών μας «μοντέλων».

 Ότι, λίγο-λίγο, Βορράς και Νότος θα συνέκλιναν όχι μόνο ως προς τον πλούτο και τα εισοδήματα αλλά και ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι πολίτες θα αντιμετώπιζαν τις προκλήσεις του μέλλοντος. Δυστυχώς, το αντίθετο διαφαίνεται μέσα από την έρευνα της ΕΚΤ.

Καταρχάς, ας σημειώσουμε ότι, αντίθετα από τον ευρωπαϊκό Νότο, στη Γερμανία η οικοδομή και τα ακίνητα δεν αποτελούν το αποκούμπι των «νοικοκυραίων» – δεν επενδύουν σε αυτά για το μέλλον το δικό τους και των παιδιών τους. Ακόμα και ευκατάστατες οικογένειες προτιμούν να «μένουν στο νοίκι» και τα χρήματά τους να τα επενδύουν σε μετοχές, ομόλογα και άλλους τίτλους.

Πράγματι, σύμφωνα με την ίδια έρευνα, ενώ το 8% των ελληνικών εισοδημάτων από ιδιωτικές επενδύσεις προέρχονται από τέτοιους χάρτινους τίτλους, στη Γερμανία το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται στο 42%.

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την αναντιστοιχία μεταξύ της έρευνας της ΕΚΤ και της αίσθησης που όλοι έχουν ότι η μεσαία γερμανική οικογένεια όχι μόνο δεν είναι πτωχότερη της αντίστοιχης ελληνικής (κατά δύο τρίτα, όπως αναφέρει η ΕΚΤ) αλλά είναι μάλλον πολύ πλουσιότερη: η εν λόγω έρευνα δεν λαμβάνει υπόψη της το γεγονός ότι ο μέσος Γερμανός προσβλέπει σε σημαντικές μελλοντικές αποδόσεις από αμοιβαία κεφάλαια, ασφάλειες ζωής, ομόλογα κ.λπ. (τα οποία η ΕΚΤ δεν προσμετρά στον πλούτο του), ενώ ο αντίστοιχος Έλληνας προσβλέπει σε μια σύνταξη πείνας, σε έξοδα υγείας πολλαπλάσια από αυτά του καλά ασφαλισμένου Γερμανού, σε φορο-επιδρομές του κράτους εναντίον των ακινήτων κ.λπ.

Το γεγονός ότι προσμετριέται η αξία του σπιτιού στο οποίο ζει (και από το οποίο δεν έχει κάποιο εισόδημα) «φουσκώνει» τον υποτιθέμενο «πλούτο» του, δημιουργώντας αυτή την εικόνα «πλούσιων» Ελλήνων και «πτωχών» Γερμανών.

Πέραν όμως των ζητημάτων που προκύπτουν όσον αφορά τη στατιστική ερμηνεία των στοιχείων λόγω της μεγάλης διαφοράς κοινωνικών μοντέλων Βορρά-Νότου, η κρίση του ευρώ έχει οξύνει αυτήν τη διαφορά με τρόπο απειλητικό για την ευρωζώνη. Για να το πω απλά: αν το τετραγωνικό μέτρο στη Στουτγάρδη το 2009 ήταν φθηνότερο από το τετραγωνικό μέτρο αντίστοιχης ποιότητας διαμερίσματος στη Θεσσαλονίκη, αυτό δεν σημαίνει ότι οι Θεσσαλονικείς ήταν πλουσιότεροι από τους κατοίκους της Στουτγάρδης.

 Σημαίνει, αντίθετα, ότι το ελληνικό ευρώ αντιστοιχούσε σε λιγότερα τετραγωνικά απ' ότι το γερμανικό.

Το γερμανικό ευρώ, για να το πω αλλιώς, είχε μεγαλύτερη αξία στη Στουτγάρδη παρά στη Θεσσαλονίκη. Άρα, από το 2009 κιόλας η νομισματική ένωση βρισκόταν υπό την πίεση μιας επελαύνουσας αποδόμησης.

Σήμερα που η Κύπρος άνοιξε το κουτί της Πανδώρας των περιορισμών εξαγωγής συναλλάγματος εντός της νομισματικής «ένωσης» και την προοπτική «ασύμμετρων κουρεμάτων καταθέσεων», η αποδόμηση βρίσκεται σε πραγματικά πολύ προχωρημένο στάδιο.

Και, δυστυχώς, όλες οι κινήσεις που κάνουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες μας την επιταχύνουν.

Κυπριακός μονόδρομος;

Του ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Το γνωστό κατεστημένο, ιδίως στην Ελλάδα, θριαμβολογεί ότι η Κύπρος διεσώθη επειδή η κυπριακή Βουλή κατάπιε το πικρό ποτήρι της συνθηκολόγησης έπειτα από την ασφυκτική πίεση που δέχθηκε μετά το πρώτο «όχι». Προφανώς, αγνοούν τη ρητή αλήθεια ότι εκείνο το πρώτο «όχι» της κυπριακής Βουλής ήταν ένα ανεκτίμητο δώρο του κυπριακού Κοινοβουλίου στην Ευρώπη.

Φανταστείτε, η ανόητη πρόταση του νέου προέδρου της Κύπρου, την οποία ανοήτως αποδέχθηκε το Eurogroup, περί φορολόγησης των εγγυημένων καταθέσεων στις κυπριακές τράπεζες (κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ), να είχε ευοδωθεί: σήμερα, η υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Περιφέρεια θα τελούσε υπό καθεστώς πλήρους κατάρρευσης, καθώς οι καταθέσεις θα μετανάστευαν μαζικά προς την Ελβετία, τη Φρανκφούρτη, το Λονδίνο ή τη Νέα Υόρκη.
Η Ευρώπη, και συγκεκριμένα το Eurogroup, χρωστά μεγάλη χάρη στην κυπριακή Βουλή για εκείνο το «όχι», αν και το κόστος της ανακοίνωσης εκείνης της πρώτης «απόφασης» (που τελικά καταψηφίστηκε) δεν είναι καθόλου αμελητέο.
Ποια ήταν η ανταμοιβή που έλαβε η Κύπρος για εκείνο το «δώρο» προς την Ευρωζώνη; Μια αυταρχική επιβολή βάναυσου κουρέματος δύο τραπεζών, πολύ μεγαλύτερου από εκείνο που χρειαζόταν για να βρεθούν τα 5,8 δισ. που έπρεπε (σύμφωνα με την τρόικα) να συνεισφέρει ο τραπεζικός τομέας συνολικά στη διάσωση της Μεγαλονήσου. Μαζί με αυτή την «τιμωρητική» πρακτική, η οποία δεν διαχώρισε καν τους Κύπριους πολίτες-καταθέτες (όπως έκανε, σοφά, η Ισλανδία) από τους υπόλοιπους, ήρθαν και οι περιορισμοί στη μεταφορά κεφαλαίων.
Τέτοιοι περιορισμοί έχουν μια λογική, όταν είναι σίγουρο ότι το άνοιγμα των τραπεζών θα φέρει τη μαζική απόσυρση καταθέσεων με στόχο τη μεταφορά τους στο εξωτερικό. Οχι όμως στο πλαίσιο μιας νομισματικής και τελωνειακής ένωσης, όπου αποτελούν σχήμα οξύμωρον.
Πράγματι, οι περιορισμοί στη μεταφορά κεφαλαίων που επιβλήθηκαν στην Κύπρο ουσιαστικά αναιρούν την κοινή ευρωπαϊκή αγορά. Εστω ότι είχατε 1 εκατομμύριο στην Τράπεζα Κύπρου και, ξάφνου, ανακαλύπτατε ότι δεν μπορείτε να το βγάλετε από τη χώρα, παρά το γεγονός ότι είστε επιχειρηματίας που έχετε υποχρεώσεις π.χ. στο Λονδίνο οι οποίες απαιτούν ένα σημαντικό μέρος του 1 εκατομμυρίου που είναι εγκλωβισμένο στην Τράπεζα Κύπρου. Τι μπορείτε να κάνετε για να το «απεγκλωβίσετε»; Να ένα παράδειγμα: αγοράστε ένα γιοτ στη Λάρνακα χρησιμοποιώντας εντός της Κύπρου «κυπριακά» ευρώ, περίπου αυτής της τιμής, και κατόπιν κατευθυνθείτε στη Νάπολι ή στη Μασσαλία, όπου το πουλάτε, λαμβάνετε «πραγματικά» (μετατρέψιμα) ευρώ, τα οποία στέλνετε μέσω γαλλικής, π.χ., τράπεζας στο Λονδίνο για να κάνετε τη δουλειά σας. Οπερ μεθερμηνευόμενον, οι περιορισμοί στη μετακίνηση κεφαλαίων, για να λειτουργήσουν πραγματικά, απαιτούν παράλληλους περιορισμούς σε εμπορικές ανταλλαγές εκτός των συνόρων. Με απλά λόγια, η τελευταία απόφαση του Eurogroup ουσιαστικά θέτει την Κύπρο τόσο εκτός της Ευρωζώνης (καθώς ένα κυπριακό ευρώ, σε μια κυπριακή τράπεζα, έχει πολύ μικρότερη αξία από τα υπόλοιπα ευρώ) όσο και εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης (στο βαθμό που θα εμποδιστούν οι εμπορικές συναλλαγές).
Σ'αυτές τις συνθήκες, οι θριαμβολογίες των κρατούντων ότι η Κύπρος, αν και επώδυνα, κατάφερε να παραμείνει στο ευρώ, αποτελούν παραπλανητικές ανοησίες: η Κύπρος, τουλάχιστον προς το παρόν, εκδιώχθηκε από την Ευρώπη, την ώρα που η Ευρώπη ετοιμάζεται να της επιβάλει αυστηρή, απάνθρωπη μνημονιακή πολιτική, συμπεριλαμβανομένων τεράστιων μειώσεων στις συντάξεις, στους μισθούς, στις δημόσιες επενδύσεις αλά ελληνικά.
Υπό αυτή την οπτική, η Κύπρος βρίσκεται στην κατάσταση να έχει κληρονομήσει όλα τα αρνητικά τού να μη βρίσκεται πλέον στην Ευρωζώνη και όλα τα αρνητικά τού να είναι μέρος της. Κορόνα χάνουμε, γράμματα κερδίζουν - με απλά λόγια. Η συμβουλή μου στους αδελφούς και στις αδελφές της Κύπρου είναι σταράτη: να ετοιμαστείτε ώστε, τη στιγμή που συμφέρει την Κύπρο, να βγείτε από το ευρώ. Δεν θα έχετε να χάσετε παρά μόνο δεσμά.

καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, στις ΗΠΑ

Τρεις ερωτήσεις για την Κύπρο: Απαντούν Γ. Βαρουφάκης, Κ. Μελάς, Ευ. Τσακαλώτος...

Επιμελεια: Σταυρος Καπακος,  απο την Αυγη...

1. Πώς κρίνετε την απόφαση του Eurogroup για "κούρεμα" των καταθέσεων στην Κύπρο και την αντίδραση της κυπριακής Βουλής.
2. Υπάρχουν δυνατότητες εναλλακτικής λύσης; Ποια είναι τα περιθώρια διαπραγμάτευσης μετά τις πρώτες αντιδράσεις απο ΕΚΤ και Γερμανία;
3. Πώς κρίνετε την στάση της κυβέρνησης Σαμαρά στο Eurogroup και μετά την απόφαση της κυπριακής Βουλής;
Γιάννης Βαρουφάκης: Το πρόβλημα αφορά όλη την Ευρωζώνη
1. Είναι αποτέλεσμα της συστηματικής άρνησης εκ μέρους της ευρωπαϊκής ηγεσίας ότι το πρόβλημα είναι συστημικό και αφορά ολόκληρη την Ευρωζώνη. Όσο εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την κάθε κατάρρευση ως «ιδιαίτερη» περίπτωση, τόσο εγκλωβίζονται σε «λύσεις» που τελικά ενισχύουν την κρίση. Ο Β. Σόιμπλε το λέει συνέχεια, κι ως προς την Ιρλανδία κι ως προς την Κύπρο (δύο περιπτώσεις πτώχευσης πολύ συγγενικές): «Να βρουν τρόπο να λύσουν από μόνες τους, οι χώρες αυτές, το πρόβλημά τους. Αν ο καθένας καθάριζε το μέρος του πεζοδρομίου που βρίσκεται έξω από το σπίτι του, το πεζοδρόμιο θα ήταν καθαρό». Αυτή η νοοτροπία οδηγεί τον κ. Σόιμπλε και την Ευρώπη στην παγίδα αποφάσεων σαν αυτή που ανακοινώθηκε πρόσφατα για την Κύπρο. Αν πράγματι η Κύπρος πρέπει μόνη της να βγάλει το φίδι από την τρύπα (με μοναδική ευρωπαϊκή αρωγή ένα μνημονιακό δάνειο από την Ε.Ε.), τότε πράγματι δεν γινόταν να μην υπάρξει “κούρεμα” καταθέσεων. Θα ήταν εγκληματικό να μην υπάρξει. Από την άλλη, είναι εξίσου εγκληματικό να αγγιχτούν οι καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ, δεδομένου ότι το κυπριακό κράτος τις έχει εγγυηθεί.
Εν συντομία, το νέο κυπριακό δράμα δεν θα είχε εξελιχθεί σε τραγωδία, όπως εξελίσσεται, αν η Ευρωζώνη αντιμετώπιζε συστηματικά την συστημική της κρίση -π.χ. αν η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών γινόταν απευθείας από το ESM και οι μετοχές του πέρναγαν σε αυτό. Αυτό όμως δεν φαίνεται να γίνεται. Οπότε, η Κύπρος, όπως και οι υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας που πτώχευσαν, αναγκάζεται να δανειστεί για να πληρώσει τα σπασμένα των τραπεζών της.
Είναι απαραίτητο σε αυτή τη διαδικασία να μην υποχρεωθούν οι φορολογούμενοι να σηκώσουν όλο το βάρος των μεγαλοκαταθετών -να πληρώσουν οι μεγαλοκαταθέτες το μερίδιό τους. Την ίδια στιγμή είναι εγκληματικό να ζητούν από τους μικροκαταθέτες, με λογαριασμούς κάτω των 100 χιλιάδων, να αποδεχθούν την παραβίαση του συμβολαίου που έχει το κυπριακό κράτος μαζί τους (ότι οι καταθέσεις τους είναι εγγυημένες από το Δημόσιο).
2. Αυτό που οπωσδήποτε μπορεί να γίνει, και εύκολα μάλιστα, είναι να αφήσουν ανέπαφες τις καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ και, εφόσον η ΕΚΤ και η Γερμανία απαιτεί κατάσχεση 5,8 δισ. από τις καταθέσεις, τα χρήματα αυτά να προκύψουν από την κατάσχεση του 15,5% των καταθέσεων σε λογαριασμούς με καταθέσεις άνω το 100.000. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις Αθηνών και Λευκωσίας πρέπει να αδράξουν αυτή τη χρυσή ευκαιρία να θέσουν στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων το θέμα της άμεσης ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών στο ESM -όπως ακριβώς αποφασίστηκε στη Σύνοδο του Ιουνίου 2012, πριν η γερμανική πλευρά ακυρώσει αυτή τη συμφωνία. Είμαι σίγουρος ότι αν το κάνουν αυτό οι κ.κ. Σαμαράς και Αναστασιάδης, δειλά-δειλά στην αρχή, αλλά όλο και πιο έντονα, θα τους υποστηρίξουν η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία. Και τότε το παιχνίδι θα αλλάξει καθοριστικά.
3. Θλιβερή. Με ποιο δικαίωμα άφησε τον άπειρο Ν. Αναστασιάδη να επιλέξει την καταστροφική ρύθμιση της κατάσχεσης καταθέσεων που εγγυάται το κυπριακό κράτος; Δεν κατανόησε ότι αυτό θα ήταν καταστροφικό, όχι μόνο για την Κύπρο, αλλά και για την Ελλάδα, την Ισπανία, τη χειμαζόμενη περιφέρεια γενικότερα; Αν μη τι άλλο, τα πρόσφατα γεγονότα θα πρέπει, επιτέλους, να πείσουν τον κ. Σαμαρά ότι έχει ιερό καθήκον να εγκαταλείψει το Δόγμα Παπακωνσταντίνου («να κάνουμε τα καλά παιδιά, να πάρουμε την επόμενη δόση κι έχει ο Θεός»).

* Ο Γιάννης Βαρουφάκης είναι Professor of Economics - Division of Political Economy, Department of Economics, University of Athens,14 Evripidou Street, Athens 10559, Greece
Visiting Professor - Lyndon B. Johnson Graduate School of Public Affairs, University of Texas, Austin, USA

Κώστας Μελάς: Τίποτα δεν είναι σίγουρο και ασφαλές

1. Η απόφαση επιδέχεται κριτική σε δύο επίπεδα:
το πρώτο αφορά στο ότι πρόκειται για μέτρο το οποίο ποιοτικά μεταβάλλει άρδην το πλαίσιο λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού τομέα και συνεπώς και της οικονομίας γενικότερα. Σήμερα η συγκεκριμένη απόφαση ως τέτοια αλλά και το ότι θίγεται ακόμη και το υποτιθέμενο εγγυημένο ποσό θέτει εν αμφιβόλω τη βασική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος όπως το γνωρίζαμε τουλάχιστον τα τελευταία 80 έτη. Επομένως βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια εντελώς νέα κατάσταση όπου τίποτε δεν είναι σίγουρο και ασφαλές. Ενώ λόγω των αλλεπάλληλων χρηματοπιστωτικών κρίσεων των τελευταίων ετών, οι κυβερνήσεις των αναπτυγμένων χωρών της Δύσης υποτίθεται ότι εργάζονται προς την κατεύθυνση «ρύθμισης» των λειτουργιών του χρηματοπιστωτικού συστήματος έτσι ώστε οι καταθέσεις να «αφεθούν έξω» από τις πολύπλευρες και αυξημένου κινδύνου λειτουργίες της Επενδυτικής Τραπεζικής, ξαφνικά η απόφαση του Eurogroup διαλύει τη βεβαιότητα της εξασφάλισης των καταθέσεων.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά στο ότι την τελευταία περίοδο στις χώρες του Νότου χρησιμοποιούνται μέσα, προκειμένου να επέλθει η λεγόμενη «δημοσιονομική προσαρμογή», τα οποία επίσης είναι πρωτάκουστα στις ευρωπαϊκές χώρες, όπως: περικοπές μισθών, συντάξεων, εργασιακών δικαιωμάτων, κ.λπ. Τώρα προστίθεται για πρώτη φορά και ένα ποιοτικά νέο: η «κατάσχεση» των καταθέσεων όλων ανεξαιρέτως των πελατών των τραπεζών - όχι μόνο εκείνων που, όπως προβλέπει η φορολογική νομοθεσία, βαρύνονται με κάποιο οικονομικό έγκλημα.
Η απόφαση, επίσης, σηματοδοτεί ότι πλέον δεν υπάρχουν όρια στις δυνητικές «κατασχέσεις» οι οποίες μπορούν να συμβούν στο μέλλον όχι μόνο στις τραπεζικές καταθέσεις αλλά και στην υπόλοιπη κινητή και ακίνητη περιουσία του καθενός. Η «κατάσχεση» όλων, δικαίων και αδίκων, ανάγεται σε εργαλείο οικονομικής πολιτικής.
Η αντίδραση της κυπριακής βουλής μπορεί να κριθεί στο πλαίσιο του πολιτικού παιγνίου μεταξύ Κύπρου και Eurogroup (Γερμανίας). Θεωρώ ότι ήταν αναγκαία ως πρώτη απάντηση, αλλά ίσως αποδειχτεί μη ικανή να μεταβάλλει τα δεδομένα, διότι δεν φαίνεται ότι αποτελούσε το πρώτο βήμα μιας καλά προετοιμασμένης στρατηγικής αντιμετώπισης των πραγματικών προβλημάτων εντός ενός δεδομένου πλαισίου καταμερισμού ισχύος.
2. Κάθε χώρα έχει ιδιομορφίες και ιδιοτυπίες. Έτσι και η Κύπρος. Εξ αυτού προκύπτουν και οι πιθανές δυνατότητες εναλλακτικών λύσεων. Αναφέρω: η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Έχει ιδιαίτερες σχέσεις με τη Ρωσία. Βρίσκεται σε εξέλιξη η ανακάλυψη φυσικών πόρων σε συνεργασία με ισραηλινές και αμερικανικές εταιρΕίες. Υπάρχουν εγχώρια θεσμικά υποκείμενα (Εκκλησία της Κύπρου) τα οποία, όπως φαίνεται θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην ανεύρεση των απαιτουμένων ποσών. Όμως φοβούμαι ότι το ονομαζόμενο Σχέδιο Β, θα έπρεπε να ήταν έτοιμο και αν το δυνατόν να είχε ήδη εφαρμοσθεί αρκετό καιρό πριν, όταν τα προβλήματα ήταν ήδη γνωστά αλλά δεν είχαν λάβει τη σημερινή διάσταση. Τώρα τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα διότι η εμπιστοσύνη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της Κύπρου έχει βληθεί ανεπανόρθωτα.
Η αντίδραση των Γερμανών είναι δεδομένη. Θα παραμείνουν στις θέσεις τους. Μόνο όταν ο συστημικός (αν υπάρξει) κίνδυνος γίνει ολοφάνερος θα μετακινηθούν και πάλι όχι όπως οι πραγματικές ανάγκες επιβάλλουν. Η Γερμανία θέλει να «σώσει» την Κύπρο με τους όρους της. Εδώ έχει σύμμαχο και το ΔΝΤ. Βασικός όρος η αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος με βάση τους μέσους ευρωπαϊκούς όρους.
3. Δεδομένου ότι η απόφαση του Eurogroup ήταν ομόφωνη, η κυβέρνηση Σαμαρά συμφώνησε στην πρόταση. Δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να πράξει διαφορετικά, διότι έτσι θα έθετε εν αμφιβόλω την πολιτική την οποία ακολουθεί και υποστηρίζει μέχρι σήμερα. Συνεπώς, δέσμια της ακολουθούμενης οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα, πως θα συμβούλευε την Κύπρο να διαπραγματευθεί με άλλους όρους; Ήδη διαχέεται στην επικράτεια, η αντίληψη ότι η Ελλάδα παραδόθηκε άνευ όρων.

Ευκλείδης Τσακαλώτος: Θετική η αντίδραση της Κύπρου στην παράλογη απόφαση του Eurogroup
1. Η απόφαση του Eurogroup έχει χαρακτηριστεί ως παράλογη από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η απόφαση αυτή δεν προκάλεσε σοκ μόνο στην Κύπρο αλλά και σε όλες τις χώρες της ευρωζώνης. Σπάζοντας το «ταμπού» της εγγύησης των καταθέσεων μέχρι τις 100.000 ευρώ, οι κυρίαρχες δυνάμεις στην Ευρώπη έχουν δημιουργήσει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Δεν αποτελεί πλέον η τραπεζική αποταμίευση μια σίγουρη τοποθέτηση. Είναι έτσι πολύ πιθανό οι πολίτες να τοποθετούν τα χρήματά τους αλλού (π.χ. σε χρυσό, ακίνητα, ακόμα και κάτω από το στρώμα), με συνέπεια την όξυνση των προβλημάτων ρευστότητας και ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας συνολικά. Αυτή η διάχυτη αβεβαιότητα, εκτός των άλλων, μπορεί να οδηγήσει και σε απροθυμία των πολιτών να καταβάλλουν τους φόρους τους, ασκώντας περαιτέρω πιέσεις στα δημόσια οικονομικά κάθε χώρας.
Η αντίδραση της Κυπριακής Βουλής στο μέτρο του «κουρέματος», ανεξάρτητα από την οπτική γωνία κάθε κόμματος, αποτελεί αναμφισβήτητα μια θετική εξέλιξη. Και αυτό όχι μόνο γιατί οι Κύπριοι απέρριψαν μια ήδη αποτυχημένη οικονομική πολιτική αλλά και σε όρους δημοκρατίας. Είναι η πρώτη φορά από το ξέσπασμα της κρίσης που ένα εθνικό κοινοβούλιο αντιδρά στις αποφάσεις των κυρίαρχων ευρωπαϊκών δυνάμεων, αναζητώντας μια διαφορετική λύση.
2. Είναι σίγουρο ότι θα αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις από τις κυρίαρχες δυνάμεις πάντα βέβαια στο πλαίσιο της ασκούμενης πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτή, όμως, η προσέγγιση ενέχει και ένα πολύ σημαντικό ρίσκο ακόμα και για τις ίδιες τις ελίτ. Όσο συνεχίζουν να λαμβάνουν τέτοιες αποφάσεις τόσο περισσότερο αυξάνεται ο συστημικός κίνδυνος. Μια εναλλακτική δεν μπορεί να περιοριστεί στο που θα βρούμε τα 6 ή 7 δισ. ευρώ που λείπουν. Αφενός, γιατί μετά από όλη τη συζήτηση που έχει γίνει για τον πολλαπλασιαστή και άλλες αστοχίες των μνημονίων, δεν έχουμε καμία εγγύηση ότι το συγκεκριμένο ποσό οδηγεί σε βιωσιμότητα του χρέους. Αφετέρου, γιατί το κυρίαρχο είναι πώς θα αποφευχθεί η παγίδα χρέους και άρα πρέπει να μιλήσουμε για το μοντέλο ανάπτυξης. Άρα η εναλλακτική λύση που μας ζητάει η κυβέρνηση έπρεπε να είχε προετοιμαστεί εδώ και καιρό υπό μια πιο συνολική οπτική γωνία και σε συμμαχία με άλλες χώρες.
Μια πραγματικά εναλλακτική λύση, έτσι, είναι μια συμμαχία των χωρών που βρίσκονται υπό καθεστώς Μνημονίου, αναλαμβάνοντας δράση και πιέζοντας τα όργανα της Ε.Ε. για μια ριζική αλλαγή πολιτικής, μακριά από τη λιτότητα και προτάσσοντας τη διόρθωση των δομικών αδυναμιών της Ευρωζώνης. Και σε αυτή τη συνολική λύση, πρέπει να δούμε πώς θα φορολογείται ο μεγάλος πλούτος, πώς θα περιοριστεί το ξέπλυμα του μαύρου χρήματος, πώς θα αντιμετωπιστούν οι φορολογικοί παράδεισοι αλλά και ο φορολογικός ανταγωνισμός μεταξύ χωρών που πάντα λειτουργεί σε βάρος των πιο φτωχών στρωμάτων.
3. Η τρικομματική κυβέρνηση έχει οχυρωθεί πίσω από μια διπλωματική στάση, με την επίσημη γραμμή «στηρίζουμε τις αποφάσεις της Κύπρου». Με αυτό προσπαθεί να κρύψει την αμηχανία της, καθώς η άρνηση της κυπριακής Βουλής εκθέτει ανεπανόρθωτα τη μέχρι σήμερα στάση της. Θα χρειαστεί πλέον αρκετό θράσος να μιλήσουν τα στελέχη και οι βουλευτές της συγκυβέρνησης για το πόσο αναγκαίο είναι να ψηφίζονται μέτρα με τη μορφή του κατεπείγοντος, αλλιώς δεν θα πάρουμε τη δόση, ότι δεν έχουμε διαπραγματευτική δύναμη κ.λπ. Είναι δεδομένο επίσης ότι η ελληνική κυβέρνηση υποστήριξε αυτή την παράλογη πρόταση, αφού η απόφαση του Eurogroup ήταν ομόφωνη. Και εδώ τίθεται το ερώτημα: Δεν αντέδρασε ο κ. Στουρνάρας στο άκουσμα της πρότασης για το κούρεμα των καταθέσεων; Δεν αντέδρασαν ούτε οι ομόλογοί του από την Ισπανία, την Πορτογαλία κ.λπ.; Δεν κατάλαβε κανείς τις μακροχρόνιες επιπτώσεις αυτής της απόφασης στο πιστωτικό σύστημα πανευρωπαϊκά αλλά και τους κινδύνους που θέτει για την ίδια την Ευρωζώνη; Η αξιοθρήνητη στάση των χωρών του Νότου επαναφέρει την ανάγκη αλλαγής των συσχετισμών και της οικοδόμησης συμμαχιών μεταξύ των λαών και των κινημάτων για την ανατροπή αυτής της καταστροφικής πολιτικής.

Η ανατομία μιας αποσταθεροποίησης...

του Γιαννη Βαρουφακη, απο το Protagon...

photo: UltraONEs@Flickr

Το Eurogroup, με την πρόσφατη απόφασή του για την Κύπρο, απεδείχθη άλλη μια φορά όχι μόνο ανίκανο να δημιουργήσει αναχώματα στο διάβα της ευρωζωνικής Κρίσης, αλλά και ιδιαίτερα αποτελεσματικό στο να υπηρετεί τις αγριότερες των διαθέσεών της. Η ιδέα και μόνο ότι σκέφτηκαν να διαφυλάξουν τη σταθερότητα στην Ιταλία ή την Ισπανία, παραβιάζοντας σε μια άλλη ελλειμματική χώρα της Ευρωζώνης το συμβόλαιο κράτους-καταθετών (για δημόσια διασφάλιση των καταθέσεων έως τις 100 χιλιάδες ευρώ, ένα όριο που εισήχθη για να αποφευχθούν οι επιδρομές πανικόβλητων καταθετών στις τράπεζες) αποτελεί ύβρη απέναντι στον κοινό νου. Ακόμα κι αν την τελευταία στιγμή πάρουν πίσω την αρχική τους απόφαση, να κατασχέσουν μέρος ακόμα και των μικρών καταθέσεων, η ζημιά έχει γίνει. Καθώς η απόφαση αυτή θα «κυνηγά» την Ευρώπη και τους ηγέτες της για καιρό πολύ, αξίζει η ανατομία της.

1. Τι επιλογές είχαν;
Η Κρίση της Ευρωζώνης αφορά ζεύγη κρατών και των τραπεζικών τους συστημάτων που, μετά από το Κραχ του 2008, στερούμενα μιας Κεντρικής Τράπεζας στον ρόλο της «οπισθοφυλακής» άρχισαν (ως ζεύγη) να πτωχεύουν το ένα μετά το άλλο. Αρχής γενομένης από την Ελλάδα, η Κύπρος είναι το πέμπτο ζεύγος κράτους-τραπεζών που καταρρέει επισήμως. Σε δύο από αυτές τις περιπτώσεις τα κράτη «έπεσαν» πρώτα, συμπαρασύροντας τις τράπεζες, ενώ στις τρεις άλλες περιπτώσεις (Ιρλανδία, Ισπανία και Κύπρος) οι τράπεζες «φούνταραν» και παρέσυραν τα κράτη στον βυθό της πτώχευσης. Εν τέλει, δεν έχει μεγάλη σημασία ποιο από τα δύο μέρη του ζεύγους γλίστρισε πρώτο (το κράτος ή οι τράπεζες). Σημασία έχει ότι όταν είτε ένα κράτος είτε ένα εθνικό τραπεζικό σύστημα καταρρεύσει (εντός της Ευρωζώνης), τότε και τα δύο μέρη του ζεύγους κατευθύνονται, με μαθηματική ακρίβεια, στον βυθό.
Τη στιγμή της κατάρρευσης ενός τέτοιου ζεύγους, ανεξάρτητα από τα αίτιά της, το Eurogroup, είχε και έχει πέντε εναλλακτικές:
(1) Να μεταφερθούν οι ζημίες (κράτους-τραπεζών) εξ ολοκλήρου στους φορολογούμενους των πλεονασματικών χωρών μέσα από μία διαδικασία εξόντωσης των φορολογούμενων (και ιδίως των μικρομεσαίων) των πτωχευμένων χωρών οι οποίοι φορτώνονται επισήμως τεράστια δάνεια τα οποία η κοινωνική τους οικονομία (ιδίως υπό καθεστώς ακραίας λιτότητας) δεν θα μπορέσει να αποπληρώσει ποτέ (με αποτέλεσμα τη μόνιμη ύφεση και τη διόγκωση του ποσοστού χρέους).
(2) Να μεταφερθούν οι ζημίες (κράτους-τραπεζών) εξ ολοκλήρου στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υπό όρους εξόντωσης των φορολογούμενων (και ιδίως των μικρομεσαίων) των πτωχευμένων χωρών οι οποίοι φορτώνονται επισήμως τεράστια δάνεια τα οποία η κοινωνική τους οικονομία δεν θα μπορέσει να αποπληρώσει ποτέ (με αποτέλεσμα τη μόνιμη ύφεση).
(3) Να κουρευθούν οι πιστωτές των κρατών και/ή των τραπεζών που πτώχευσαν.
(4) Να κουρευθούν οι τραπεζικές καταθέσεις.
(5) Μια συνολική λύση που δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο ζεύγος αλλά που χτυπάει την Κρίση στη ρίζα της σε όλα τα κράτη-μέλη ταυτόχρονα (π.χ. με έναν τέτοιο τρόπο)

Στην περίπτωση Ελλάδας και Πορτογαλίας, η ΕΕ επέλεξε την πρώτη εναλλακτική. Στην περίπτωση της  Ιρλανδίας και της Ισπανίας, επιλέχθηκε ένας συνδυασμός των εναλλακτικών (1) και (2) ενώ η Ιταλία, προς το παρόν, βρίσκεται εγκλωβισμένη αποκλειστικά στην εναλλακτική (2). Η εναλλακτική (3) χρησιμοποιήθηκε για την Ελλάδα μετά από δύο χρόνια άρνησης ότι απαιτείται κι όταν ήταν πολύ αργά καθώς η επιλεγμένη εναλλακτική (1) είχε ήδη μειώσει τόσο πολύ το ΑΕΠ και την δυναμική της χώρας που το κούρεμα (το PSI) ήταν, τελικά, ιδιαίτερα αρνητική εξέλιξη (καθώς έγινε αφού ένα τεράστιο μέρος των χρεών είχε ήδη μεταφερθεί στις πλάτες των βόρειων φορολογούμενων και της ΕΚΤ). Τώρα, στην περίπτωση της Κύπρου, ήρθε φαίνεται η ώρα να δοκιμάσουν την εναλλακτική (4) ή όπως έγραψαν οι Financial Times (Alphaville) «Μια ανόητη ιδέα της οποίας ήρθε η ώρα». Την μόνη εναλλακτική που δεν δοκιμάζουν είναι η μόνη που θα απέδιδε: την εναλλακτική (5), δηλαδή την  συνολική λύση που παύει να προσποιείται ότι η κάθε χώρα είναι ιδιαίτερη περίπτωση – αλλά αυτό είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία. Ας μελετήσουμε τώρα τι ακριβώς αποφάσισαν για την Κύπρο.

2. Το κούρεμα καταθέσεων: η ηθική διάσταση
Ο λόγος που στην περίπτωση της Κύπρου δεν εφαρμόστηκε ο γνωστός συνδυασμός των εναλλακτικών (1) και (2) είναι διττός: Πρώτον, οι Γερμανοί ψηφοφόροι, τελικά, κατανόησαν αυτό που οι ηγέτες τους τους έκρυβαν για τρία χρόνια – δηλαδή, ότι τα δάνεια προς τις χώρες μας δεν ήταν μια πράξη αλληλεγγύης προς τους χειμαζόμενους λαούς της Περιφέρειας, αλλά μια κυνική προσπάθεια να μεταφερθούν ζημίες από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του Βορρά στις πλάτες των βορείων φορολογούμενων. Έτσι, η εναλλακτική (1) έχασε έδαφος στην περίπτωση της Κύπρου. Δεύτερον, το SPD επέλεξε ως κεντρική αντιπολιτευτική του πολιτική, την εναντίωσή του στη διάσωση τραπεζών είτε μέσω της ΕΚΤ είτε μέσω του ESM. Πάει, λοιπόν, και η εναλλακτική (2), καθώς η κα Μέρκελ δεν είναι διατεθειμένη να προσφέρει στην αντιπολίτευση πεδίο λαμπρής δόξας. Όσο για την εναλλακτική (3), αυτή την απέρριψαν εκ προοιμίου, σκεπτόμενοι ότι ένα κούρεμα κρατικών ομολόγων (το τρίτο μετά το PSI και την «επαναγορά» ελληνικού δημόσιου χρέους του περασμένου Δεκεμβρίου) θα ήταν ό,τι χειρότερο σε μια εποχή που οι αγορές ομολόγων (και τα spreads της Ιταλίας) έχουν ησυχάσει. Έτσι, λοιπόν, κατέληξαν στην εναλλακτική (4).
Πολλοί ίσως ξαφνιαστείτε που θα πω ότι συμφωνώ με την αρχή του κουρέματος των καταθέσων για τις κυπριακές τράπεζες, όσο επίπονο και να είναι, εφόσον: (α) αφορά τράπεζες που πτώχευσαν από βλακεία τους, και (β) δεν καταστρατηγεί το συμβόλαιο πολίτη-κράτους για την εξασφάλιση των καταθέσεων κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ. Για να το πω απλά, σε καμία χώρα του κόσμου το κράτος δεν ασφαλίζει όλες τις καταθέσεις, ανεξάρτητα από το ύψος τους. Στις χώρες της Ευρωζώνης, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, για να μην τρέξουν όλοι στις τράπεζες να σηκώσουν τις καταθέσεις τους, τα περισσότερα κράτη-μέλη (της Κύπρου συμπεριλαμβανομένης) αύξησαν τα ποσά καταθέσεων που εγγυώνται στις 100 χιλιάδες ευρώ. Αυτό ήταν το συμβόλαιο κράτους-πολίτη. Η λογική της μερικής ασφάλισης (που ξεκίνησε το 1932 από την κυβέρνηση Roousevelt στις ΗΠΑ) είναι απλή: Το κράτος ασφαλίζει ένα ποσό που καλύπτει τις καταθέσεις της πλειοψηφίας των πολιτών του, αλλά αφήνει ένα μέρος ανασφάλιστο ώστε οι μεγαλοκαταθέτες να «ελέγχουν» τους ιδιώτες τραπεζίτες για να μην τζογάρουν ανενόχλητοι οι τελευταίοι με τα χρήματα άλλων και τις πλάτες των φορολογούμενων.
Στην περίπτωση της Κύπρου, οι τράπεζες πτώχευσαν λόγω εγκληματικά ανόητων επιχειρηματικών κινήσεων (π.χ. έδωσαν δάνεια 8 φορές το ΑΕΠ της χώρας). Σε μια πραγματικά ελεύθερη οικονομία, θα έπρεπε να κλείσουν, το κράτος να κατασχέσει ό,τι περιουσιακό στοιχείο έχουν, και να αποζημιωθούν οι καταθέτες (από το κράτος) για ποσά έως και 100 χιλιάδες ανά λογαριασμό ή ανά αποταμιευτή. Αυτό ήταν το συμβόλαιο μεταξύ κράτους και πολίτη.
Βέβαια η κυβέρνηση κρίνει, ορθώς, ότι το κλείσιμο των τραπεζών θα ήταν καταστροφικό και, αντί να δανειστεί όλο το ποσό (τα 17 δισ.) που θα χρειαζόταν για να μη χάσει κανείς καταθέτης ούτε ένα ευρώ, θα απαιτήσει από τους καταθέτες ένα μέρος των χρημάτων. Αυτό θα ήταν καθόλα θεμιτό αν το κράτος τηρούσε στο ακέραιο το συμβόλαιό του με τον πολίτη-καταθέτη: δηλαδή, κανείς Κύπριος πολίτης (ή πολίτης της Ε.Ε.) με καταθέσεις έως 100 χιλιάδες, να μη χάσει ούτε ένα ευρώ. Από εκεί και πέρα, πάνω από τις 100 χιλιάδες, το κυπριακό Δημόσιο δεν έχει καμία υποχρέωση να υποχρεώσει τον Κύπριο μικρομεσαίο φορολογούμενο να χρεωθεί αβάστακτα ποσά για να αποζημιώσει (α) όσους καταθέτες έχουν καταθέσεις πάνω από 100 χιλιάδες ή (β) καταθέτες χωρών εκτός Ε.Ε. που δεν έχουν κανένα ασφαλιστικό συμβόλαιο με το κυπριακό κράτος.
Από ηθικής και νομικής λοιπόν πλευράς, η κυβέρνηση Αναστασιάδη είχε κάθε δικαίωμα να κουρέψει τις καταθέσεις άνω των 100 χιλιάδων ευρώ. Κατ’ εμέ, είχε μάλιστα υποχρέωση να το πράξει καθώς η εναλλακτική θα ήταν να «φεσώσει» τους πιο αδύναμους πολίτες με ακόμα 5 ή 6 δισ. δανείων τα οποία, αφού οι καταθέσεις των πλουσίων (ιδίως ξένων) έφευγαν για Γερμανία ή Cayman Islands μεριά, ο κυπριακός λαός δεν θα μπορούσε να ξεπληρώσει ποτέ. Όσο για το επιχείρημα ότι οι καταθέσεις είναι ιερές, ανεξάρτητα ύψους, θα μου επιτρέψετε να διαφωνήσω: Γιατί είναι πιο ιερές οι καταθέσεις των 3 και 5 εκατομμυρίων από τα φάρμακα του καρκινοπαθή ή τα επιδόματα ανεργίας του νέου άνεργου που θα κουρευθούν, ώστε να εκταμιευτούν ψείγματα αυτών των 3 και 5 εκατομμυρίων υπέρ κάποιων κυρίων που έβαλαν τα χρήματά τους σε ανόητες τράπεζες, χωρίς να έχουν κάποια ασφάλιση είτε κρατική ούτε ιδιωτική;
Όχι, φίλες και φίλοι. Δεν θα προσθέσω τη φωνή μου σε όσους καταδικάζουν την ιδέα του κουρέματος των καταθέσεων ανεξάρτητα ύψους και εντοπιότητας του καταθέτη.  Αυτό που καταδικάζω είναι η επίσημη ανακοίνωση αθέτισης του συμβολαίου κράτους-καταθετών, σύμφωνα με το οποίο η κυπριακή κυβέρνηση εγγυήθηκε στους πολίτες της (και τους πολίτες των χωρών της ΕΕ) ότι καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων δεν θα αγγιχθούν. Το τραγικό σφάλμα του κ. Αναστασιάδη δεν ήταν το κούρεμα των καταθέσεων, γενικά και αόριστα. Το σφάλμα του ήταν ότι δεν εξαίρεσε, εξ αρχής και πλήρως, τις καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων – τουλάχιστον στη συμφωνία που ανακοινώθηκε αρχικά. Μακάρι, τελικά, να αλλάξει αυτή η κατανομή βαρών και να εξαιρεθούν από το χαράτσι οι χαμηλές καταθέσεις. Ακόμα και τότε, όμως, το ερώτημα τίθεται: Πώς τους ήρθε να ανακοινώσουν από κοινού και με όλα τα μέρη σύμφωνα (ΔΝΤ, ΕΚΤ, ΕΕ, Γερμανία, Λευκωσία, Αθήνα) ότι μέρος των καταθέσεων θα κατασχεθούν, ανεξαρτήτως του ύψους τους;
3. Γιατί δεν σεβάστηκαν την εγγύηση καταθέσεων έως 100 χιλιάδες ευρώ;
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κύπρου απάντησε στο ερώτημα αυτό λέγοντας ότι οι άνω των 100 χιλιάδων ευρώ καταθέσεων απλά δεν αρκούσαν για να μαζευτούν τα απαιτούμενα 5,8 δισ. Δεν ήταν όμως έτσι τα πράγματα και το ήξεραν αυτό, τόσο οι Κύπριοι ηγέτες, όσο και η ΕΕ. Δύο αναλυτές της Barclays, ο Antonio G. Pascual και ο Laurent Fransolet, ανέλυσαν τα στοιχεία των κυπριακών τραπεζών και αναφέρουν τα εξής: Οι συνολικές καταθέσεις στις κυπριακές τράπεζες ανέρχονται στα 37,6 δισ. Από αυτά, το 55% των καταθέσεων βρίσκεται σε λογαριασμούς με ποσά άνω των 100 χιλιάδων ευρώ και ανήκει, ως επί το πλείστον, σε κατοίκους χωρών εκτός Ε.Ε. Όπερ μεθερμηνευόμενο, η συντριπτική πλειοψηφία των καταθέσεων Κυπρίων πολιτών βρίσκεται κάτω από το όριο των 100 χιλιάδων ευρώ. Ας δούμε τώρα την κατανομή των βαρών του νέου «φόρου» μεταξύ καταθετών με καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ και των μεγαλοκαταθετών σε τρία σενάρια: (Α) Την ανακοινωθείσα απόφαση σύμφωνα με την οποία τα ποσοστά κατάσχεσης καταθέσεων είναι 6,75% για καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ και 9,9% για καταθέσεις άνω των 100 χιλιάδων ευρώ, (Β) μια εναλλακτική, πιο προοδευτική κατανομή 3,5% και 12,5% αντίστοιχα, και (Γ) τη λύση της μηδενικής φορολόγισης καταθέσεων κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ:
(Α) 6,75% και 9,9%: 2,08 δισ. χαράτσι στους μικροκαταθέτες και 3,72 δισ. στους μεγαλοκαταθέτες
(Β) 3,5% και 12,5%: 1,1 δισ. χαράτσι στους μικροκαταθέτες και 4,7 δισ. στους μεγαλοκαταθέτες
(Γ) 0% και 15,5%: Μηδενικό χαράτσι στους μικροκαταθέτες και 5,8 δισ. στους μεγαλοκαταθέτες
Το σενάριο Γ καταδεικνύει ότι με έναν φόρο 15,5% στις καταθέσεις άνω των 100 χιλιάδων (που θα έπληττε πολίτες χωρών εκτός Ε.Ε., στους οποίους το κυπριακό κράτος δεν έχει καμία απολύτως ηθική ή νομική υποχρέωση, όσο αφορά την ασφάλεια των καταθέσεών τους), η Κύπρος θα είχε εξοικονομήσει τα 5,8 δισ. που χρειαζόταν χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις εμπιστοσύνης με τον λαό της και με τους υπόλοιπους λαούς της Ε.Ε. Γιατί, λοιπόν, δεν το επέλεξαν εξαρχής;
Είναι προφανές ότι με το σενάριο (Α) που ανακοινώθηκε ως η κοινή Ευρωπαϊκή πολιτική, τα χαράματα του Σαββάτου, καταθέτες (στη μεγάλη τους πλειοψηφία, πολίτες της Ε.Ε.) στους οποίους το κυπριακό κράτος είχε υποσχεθεί ότι δεν θα χάσουν δεκάρα από μια τραπεζική κρίση, θα υποστούν τεράστιο κόστος. Ακόμα και το σενάριο (Β), που το περιορίζει, καταστρατηγεί την αξιοπιστία του κράτους και καταρρακώνει το ηθικό του πολίτη της Ε.Ε. (όχι μόνο του Κύπριου) ο οποίος βλέπει το κράτος να σχίζει ένα νομικά και ηθικά ισχυρό συμβόλαιο που είχε μαζί του. Θα μου πείτε: Τότε, γιατί δεν θα πήγαιναν το κράτος στα δικαστήρια οι καταθέτες;
Δεν έχω αμφοβολία ότι θα το έκαναν αν η Ε.Ε. και η κυπριακή κυβέρνηση επέμενε στη «φορολόγηση» όλων των καταθέσεων. Και άριστα θα έπρατταν. Για αυτό το λόγο, η κυπριακή κυβέρνηση παρουσίασε το χαράτσι ως φόρο και όχι ως κατάσχεση καταθέσεων. Ο κ. Αναστασιάδης, όταν ρωτήθηκε γιατί δεν επέλεξε το σενάριο (Γ), επιχειρηματολόγησε ότι αν το ποσοστό «φόρου» ξεπεράσει το 10%, θα είναι δύσκολο να παρουσιαστεί ως φόρος στα δικαστήρια όπου θα προσφύγουν πολίτες! Δυστυχώς, αυτή του η απάντηση έκρυβε δύο ατοπήματα: Πρώτον, ότι επέλεξε έναν ευφημισμό (βαφτίζοντας «φόρο» το κούρεμα-κατάσχεση) που στόχο έχει την καταστρατήγηση του συμβολαίου κράτους-πολίτη. Δεύτερον, επειδή, στην ουσία, δεν ήθελε να κουρέψει τους Ρώσους καταθέτες με 15,5%, παρά το γεγονός ότι αυτό θα του επέτρεπε να τηρήσει το συμβόλαιο τιμής με τους πολίτες της χώρας του και της Ε.Ε., γενικότερα. Και γιατί αυτό; Επειδή, λέει, κάτι τέτοιο θα διακινδύνευε την εθνική στρατηγική μετατροπής της Κύπρου σε... Ελβετία της Μέσης Ανατολής. Λες και αυτό το όνειρο δεν έχει γίνει σκόνη, ήδη!
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, φημολογείται ότι η κυπριακή κυβέρνηση, κατόπιν εορτής, διαπραγματεύεται με την Ε.Ε., την ΕΚΤ και το ΔΝΤ, την αλλαγή της αρχικής απόφασης, ώστε να εξαιρεθούν τελικά οι καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων – να ενεργοποιηθεί το σενάριο Γ, δηλαδή. Μακάρι. Το ερώτημα, όμως, εξακολουθεί να τίθεται: Τώρα το σκέφτηκαν; Τέτοια επιπολαιότητα, τόσο από τη Λευκωσία, όσο και από την Ε.Ε.;
Συμπέρασμα
Σε αυτή τη συνολικά θλιβερή ιστορία, υπάρχει κάτι που είναι θετικό: Ότι η Κύπρος απέφυγε την αποκλειστική χρήση της εναλλακτικής (1) – η οποία χαντάκωσε την Ελλάδα ελέω του δίδυμου των κυρίων Παπανδρέου-Παπακωνσταντίνου. Είναι σημαντικό, δηλαδή, ότι ο Κύπριος φορολογούμενος δεν σήκωσε όλο το φορτίο των 17 δισ. που απαιτούνταν για να μη γονατίσει το κράτος και το τραπεζικό σύστημα. Δυστυχώς, δεν σεβάστηκαν το συμβόλαιο με τους καταθέτες, όσον αφορά τις πρώτες 100 χιλιάδες που το κράτος είχε δεσμευτεί απέναντι στον Ευρωπαίο πολίτη (και τον Κύπριο, βέβαια) να διασφαλίσει. Ήταν μέγα ατόπημα της νέας κυπριακής κυβέρνησης, που ξεκίνησε με αυτογκόλ, ακόμα κι αν, τελικά, συγκλονισμένοι από την αντίδραση των πολιτών, κάνουν το σωστό εξαιρώντας από το χαράτσι τις καταθέσεις κάτω των 100 χιλιάδων. Όσο για την Ε.Ε., τι να πει κανείς; Σε μια περίοδο όπου οι λαοί έχουν αρχίσει να την κοιτούν με όλο και αυξανόμενη εχθρότητα, ανακοίνωσε μια απόφαση που απέδειξε την περιφρόνηση των ηγετών της στο μόνο ίσως συμβόλαιο κρατικής εξουσίας με τους πολίτες που όλοι θεωρούσαν ιερό.
Πέραν, όμως, από τη δόμηση του κουρέματος των κυπριακών καταθέσεων και ανεξάρτητα του αν, τελικά, θα εξαιρεθούν ή όχι οι μικροκαταθέτες από το χαράτσι, το νέο κυπριακό δράμα μας επιβεβαιώνει ότι η Κρίση του ευρώ καλά κρατεί. Και είναι λογικό. Ο μόνος θεσμός που ιδρύσαμε στην Ευρώπη για να δαμάσει την Κρίση, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) αποσταθεροποιεί την Ευρωζώνη μόνο και μόνο με την ύπαρξή του. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι το χαράτσι στις κυπριακές καταθέσεις ονομάστηκε «επιβαλόμενος φόρος σταθερότητας» (stability levy). Λες και οι Ευρωπαίοι ηγέτες μας, χρησιμοποιούν τη λέξη «σταθερότητα» κάθε φορά που παίρνουν μια αποσταθεροποιητική απόφαση ή δημιουργούν ένα νέο εργαλείο που, ακούσια, ενισχύει την αποσταθεροποίηση της νομισματικής μας ένωσης.

(1) Μην ξεχνάμε ότι και στην Ελλάδα, που δεν κουρεύτηκαν άμεσα οι καταθέσεις τον Μάιο του 2010 με το Μνημόνιο Νο. 1, η βαθιά ύφεση που έφερε η τεράστια μνημονιακή συμφωνία κούρεψε ντε φάκτο τις καταθέσεις καθώς η πλειοψηφία, αντιμέτωπη με νέους φόρους και λιγότερα εισοδήματα, αναγκάστηκε να στραφεί στις αποταμιεύσεις για να ζήσει και να καταβάλει τα νέα χαράτσια. Στην Κύπρο η Ε.Ε., εν τη σοφία της, έβαλε το χέρι στις αποταμιεύσεις των μικρομεσαίων άμεσα και χωρίς να περιμένει τη λιτότητα να τις «κατασχέσει» εκ μέρους της!