Δεκέμβρης ΄44. Ένα μικρό σχόλιο...

του Χρηστου Λασκου, απο το Red NoteBook...

Πολλά έχουν γραφεί τα τελευταία χρόνια για την Δεκεμβριανή εξέγερση του 1944. Και σίγουρα πολλά περισσότερα μένει να ειπωθούν. Γιατί, μ’ όλο που ξέρουμε για τον Παπαντρέα, το ΚΚΕ, τον ΕΛΑΣ, τους όμηρους και τους εκτελεσμένους, τα καθάρματα που χτύπησαν στις 3 Δεκεμβρίου το νεκρό κορίτσι στο Σύνταγμα, τα αεροπλάνα που χτυπούσαν συνοικίες, την Σκομπία και τους φόβους της, το Σκόμπυ και το πουλί του, κάτι καθοριστικό φαίνεται να λείπει –ή να αποκρύπτεται– στην πρόσληψη των γεγονότων.

Νομίζω πως το θέμα μας δεν είναι πια σήμερα αν έπρεπε να γίνουν έτσι ή αλλιώς τα πράγματα, αν το ΚΚΕ έκανε λάθη ή εγκλήματα, αν υπήρχε άλλος δρόμος, αν αυτή ή η άλλη τακτική θα τροχοδρομούσε αλλιώς την ιστορία. Θέλω να πω, δεν είναι το θέμα μας οι ασκήσεις «υποθετικής ιστορίας», στο μέτρο που και οι «λύσεις» τους δεν μπορεί παρά να είναι υποθετικές.

Ο Ελεφάντης έχει ισχυριστεί πως ο Δεκέμβρης υπήρξε «το κορυφαίο σημείο της πύρινης δεκαετίας του ’40-’50», η πιο στρατηγική στιγμή της μεγαλύτερης λαϊκής έκρηξης που γνώρισε στην ιστορία του ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός. Και, στην πραγματικότητα, σφράγισε οριστικά την ήττα. Όπως έγραψε ο ίδιος, «η εαμική παράταξη στα Δεκεμβριανά δεν έχασε μόνο μια μάχη, τη μάχη της Αθήνας, αλλά τον πόλεμο, και μαζί μ’ αυτόν τις προοπτικές που επαγγέλονταν».   

Ο δικός μας ορίζοντας...

του Νίκου Σκοπλάκη, απο την Αυγη...

«Για να είναι δίκαιη, δηλαδή για να έχει λόγο ύπαρξης, η κριτική πρέπει να είναι μεροληπτική, πολιτική, δηλαδή διατυπωμένη από μια αποκλειστική άποψη, αλλά από την άποψη που διανοίγει τους περισσότερους ορίζοντες», επεσήμαινε ο Μποντλέρ στο κείμενό του «Salon de 1846 aux bourgeois, I». Υπό αυτό το πρίσμα, λοιπόν, ο ΣΥΡΙΖΑ ενοχλεί, διότι εισηγείται την αναγκαιότητα «μεταβολής ορίζοντα» ενάντια σε ένα κοινωνικό και οικονομικό πρότυπο,
στο οποίο κυριαρχούν η ανεργία, η ερείπωση των υποδομών, η καταστροφή των δημοκρατικών δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος, η ύφεση, η δυστυχία και η φτώχεια για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Επιπλέον, ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να διευρύνει τη δυναμική του μόνο εφόσον θέτει με συνέπεια και διάρκεια την αναγκαιότητα εγκαθίδρυσης του ορίζοντα που μεροληπτεί υπέρ της κοινωνίας, υπέρ ενός προτύπου, το οποίο θα διαμορφώσουν οι πολλαπλά στερημένοι, οι πολίτες που δεν είναι απλοί θεατές των κοινωνικών διεργασιών, τα κοινωνικά στρώματα που έχουν απορρίψει κάθε εκδοχή νεοφιλελεύθερης διαχείρισης, αναζητώντας επώδυνα και αντιφατικά έναν καινούργιο βηματισμό. Γραμμή άμυνας για τον ορίζοντα του νεοφιλελεύθερου αυταρχισμού είναι η ψευδομανής πρόσμειξη της μικροαστικής παραδοσιοκρατίας, του μεγαλοαστικού κοινωνικού δαρβινισμού, του ακροδεξιού εθνοφυλετισμού και του εθνικόφρονος κιτρινισμού. Συγκολλήσεις θνησιγενείς, οι οποίες, ωστόσο, προωθούν για ένα κρίσιμο διάστημα την καθήλωση των συνειδήσεων στις συνιστώσες του συστημικού ιδεολογικού λόγου και αναδιαρθρώνουν τις ομόλογες πρακτικές κυριαρχίας. «Οι ξεπερασμένες ιδέες πεθαίνουν δύσκολα και άσχημα, βρυκολακιάζουν», έλεγε ο Άγγελος Ελεφάντης. Το ότι, λ.χ., οι κ.κ. Καλύβας και Μαραντζίδης εξιστορικεύουν τη «θεωρία των άκρων» και ο κ. Μεϊμάρογλου λιβελογραφεί σκαιά εναντίον του Αλ. Τσίπρα δεν είναι συμπτώματα ιδιωτικής παθολογίας, αλλά συνεκτική ιδεολογική πρακτική στράτευσης. Ο Heinrich Böll είχε γράψει το 1977 ότι «μεγάλη είναι η ευθύνη των επαϊόντων των επιστημών του ανθρώπου, που άφησαν να γίνει η ισοπέδωση: κομμουνισμός-αναρχία-τρομοκρατία». Ο κ. Γιανναράς δεν τον συμμερίζεται, διότι οι δικές του ανησυχίες εγγράφονται αποφασιστικά στην αμυντική στρατηγική του βρυκολακιασμένου και εθνοπρεπούς συστημικού μπλοκ.
Η άλλη όψη αυτής της συστημικής ιδεολογικής άμυνας είναι μια δήθεν έκφραση ενδιαφέροντος για την Αριστερά, κατά την οποία επιδιώκεται η ισοπεδωτική συστοιχία των απολύτως συγκρουόμενων ρημάτων «οργανώνω» και «στοιχίζω». Η καραβανάδικη πολιτική αγωγή και η ρυθμική του αρειμάνιου βοναπαρτισμού εγκαλούν «φιλικά» την Αριστερά, επειδή δεν υποτάσσεται στο τερατόμορφο πολίτευμα κοινωνικής δυσλειτουργίας, το οποίο μορφοποιείται ως «ηγέτης - στελέχη - οπαδοί», αλλά ανιχνεύει και συζητά μορφές οργάνωσης και συμμετοχής με γνώμονα τόσο το στίγμα της ενότητας όσο και την πολυμέρεια στην κριτική και τον δημοκρατικό έλεγχο. Το νεοφιλελεύθερο σύστημα εξουσίας γιγαντώθηκε μέσα στο δημοκρατικό έλλειμμα των χειροκροτητών και την ασυδοσία αυτοσχεδιασμού κομματικών τεχνοκρατών. Είναι, λοιπόν, επόμενο να ανησυχεί πολλαπλά για την «αλλαγή προτύπου», την οποία θέλει να εκφράσει ο ΣΥΡΙΖΑ ως διάσταση ουσιαστικής δημοκρατίας.
Με αυτή την έννοια, η Αριστερά καλείται να αναστοχαστεί και να πράξει για τη διάνοιξη και τη διεύρυνση του κοινωνικού και πολιτικού ορίζοντά της. Οι βρυκολακιασμένες ιδέες διατηρούν χώρο ως αμυντική στρατηγική του συστήματος όσο δεν ξεπερνιέται ο απολογητικός φόβος μπροστά στις δημαγωγικές κραυγές και τις νεοσυντηρητικές υστερίες της ευρύτερης Δεξιάς, μήπως κατηγορηθεί η Αριστερά για τον ριζοσπαστισμό της ή για τον «αντιπατριωτισμό» της σε φαντασιακά ακροατήρια. Η πολιτική αυτοπεποίθηση του νέου ορίζοντα, όμως, σαρκώνεται μέσα από αυτή την αντίθεση. Μόνο έτσι η Αριστερά θα υπάρξει ως έκφραση του πολιτικού ορθολογισμού με ηγεμονικούς όρους, σπάζοντας το συστημικό ιδεολογικό μέτωπο. Μόνον έτσι θα καταστεί ασυρρίκνωτη από παλινωδίες και ασυμπίεστη από εκβιαστικά διλήμματα η σχέση της με ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Αλλιώς, οι άνθρωποι θα εξακολουθήσουν να χειραγωγούνται στη σκιά των ιδεολογικών μηχανισμών, με τα φαναράκια της αριστερής συνθηματολογίας ως πρόσκαιρη παρηγοριά.
Και κάτι τελευταίο: «Κάποτε πρέπει να συνεννοηθούμε τι σημαίνει αυτό το ιδεολογικό πασπαρτού του 'αντιδογματισμού'. Ο χαρακτηρισμός δεν είναι ανάλυση, πολύ περισσότερο δεν είναι ανασκευή», είχε γράψει πάλι ο Ελεφάντης. Μεγάλη συζήτηση κι αυτή, αλλά σίγουρα «αντιδογματισμός» στον δικό μας ορίζοντα δεν είναι η αμετροέπεια της ετεροκαθοριζόμενης εξωστρέφειας.

Ο Ν. Σκοπλάκης είναι ιστορικός.

Άγγελος Ελεφάντης: In memoriam

Κωνσταντίνος Ζαγάρας, απο την Αυγη...

Είναι ένα από τα πράγματα της ζωής να μιλάς για τον θάνατο ενός ανθρώπου, ενός συντρόφου, ενός φίλου, έγραφε ο Άγγελος...
Στον ίδιο, ωστόσο, δεν άρεσε ποτέ να ακούει ή να διαβάζει ότι «έφυγε» κάποιος. Για τον λόγο αυτό ρωτούσε σκωπτικά, «πού πήγε; Θα επιστρέψει;». Θέλοντας να πει ότι αυτό το «έφυγε» μόλις και μετά βίας «καλύπτει την απαντοχή για την άλλη ζωή, την ατελεύτητο, τη Δευτέρα Παρουσία και την επουράνια ανταμοιβή». Ο Άγγελος, λοιπόν, πέθανε μια μέρα σαν σήμερα, πριν από 5 χρόνια, αφήνοντας πίσω έναν τεράστιο όγκο πνευματικού -και όχι μόνο- έργου. Ένα έργο που τον καθιστά αναπόσπαστο μέρος της ζώσας ιστορίας «που κάνει τους ανθρώπους να ζουν και όχι να επιζούν μόνο σε στιγμές παρόντος, να επιθυμούν ένα μέλλον καλύτερο». Αναπόσπαστο μέρος σε αυτό το ατελείωτο χνάρι ζωής που μας συντροφεύει, συμπορεύεται μαζί μας, δείχνοντας προς τα πού πάνε ή θα έπρεπε να πάνε τα όσα έρχονται, οι ατελεύτητες ιστορίες της ζωής.
Δεν θα ήθελα όμως να θυμάμαι -και να θυμόμαστε- τον Άγγελο Ελεφάντη μόνο για τα γραπτά του -κι ας είναι πολλά και σπουδαία-, τη σπάνια παιδεία και γνώσεις του, τους ευρύτατους πνευματικούς ορίζοντες, την οξύτητα των λέξεων και φράσεών του. Μ' αρέσει να τον αναλογίζομαι παράλληλα με την παραδειγματική του ζωή και τα πάθη του, έτσι όπως ήταν «φτιαγμένος ανθρώπινα». Για την ανιδιοτέλεια και την αδιαλλαξία, για τον αντικομφορμισμό και την τρυφερή αυστηρότητα που τον διέκρινε, για τη διαρκή του ανησυχία να μην αναπαύεται ούτε με τα θέσφατα του δόγματος, ούτε με τα άλλα της ανανέωσης.
Θέλω να τον θυμάμαι για το γεγονός ότι την ώρα που σειρήνες «μάγευαν» τα αυτιά άλλων διανοητών, προτίμησε τον αφανή, αλλά τόσο πολυσήμαντο και ουσιαστικό, ρόλο του οργανικού διανοούμενου.
Ο Άγγελος διαμόρφωσε, μέσα από δυσκολίες, εμπόδια, πισωγυρίσματα και συνεχή αγώνα, το πλαίσιο και τις προϋποθέσεις για τη συνεχή προσπάθεια άνθησης της αριστερής διανόησης και της προοδευτικής λογιοσύνης στη χώρα μας. Έβαλε πλατιά, χωρίς να αναζητά δάφνες και πομπές, τη σφραγίδα του στη μεγάλη προσπάθεια για την αποδογματοποίηση της αριστερής σκέψης και την απαγκίστρωσή της από τους αρχαϊσμούς και τις ανασταλτικές παραδοσιακές αντιλήψεις που τη βασάνιζαν για χρόνια.

«Σε κάθε εποχή, πέρα απ' τα προβλήματα, τις συγκρούσεις, τα δημιουργήματα ή τις καταστροφές, υπάρχει ένα πνευματικό και συναισθηματικό ρεύμα, μια αύρα που μας τυλίγει και μας συνεπαίρνει σαν ανάλαφρο άρωμα που έρχεται από μακριά, χωρίς να ξέρουμε ακριβώς από πού [...] πρόσωπα που αναστατώνουν τη φαντασία, αδιόρατες ακούσιες μνήμες που υπερβαίνουν τις εκούσιες και ισορροπούν», έγραφε...
Ο ίδιος ήταν από τα πρόσωπα αυτά που έχουν ένα χάρισμα που σπάνια συναντάς - και για τον λόγο αυτόν είναι μοναδικά. Ένα χάρισμα να συναρπάζει και να εμπνέει, να προβληματίζει και να γονιμοποιεί τη σκέψη του άλλου, να εξάπτει το ενδιαφέρον και τη φαντασία, με μέθοδο άλλοτε σαγηνευτική και καθηλωτική κι άλλοτε σκληρή, ακόμη και ισοπεδωτική. Ένα χάρισμα που μπορούσε να οδηγήσει στις πιο δημιουργικές υπερβάσεις τον συνομιλητή του.
Πίσω του άφησε ορατά ίχνη του έργου του που διασώζονται και πολλά που παραμένουν ανεκμετάλλευτα. Για να μην ξεχαστούν, αλλά και για να μπολιάσουν τη σκέψη των σημερινών αριστερών, υπάρχει η ανάγκη το αρχείο του περιοδικού "Ο Πολίτης" να αξιοποιηθεί σύντομα.
Η ζωή του Άγγελου και η πορεία του «Πολίτη» δεν ήταν εύκολη, ενώ θα μπορούσε... Ο ίδιος, κομμουνιστής της ανανέωσης, επέλεξε να σηκώσει το βάρος του καθήκοντος να δράσει ώστε να απελευθερωθούν τα στοιχεία εκείνα της κοινωνίας που μπορεί να πλάσουν έναν άλλον πολιτισμό, μπαίνοντας στον κόπο να μας ανοίξει διόδους ώστε να τα γνωρίσουμε, «έστω κι αν ακόμη -αυτά- δεν είναι παρά θόρυβοι βυθού». Έχοντας ζήσει ξεχωριστές ιστορικές στιγμές, επέμενε σε δύσκολους καιρούς για την ανάγκη της αριστερής - απελευθερωτικής προοπτικής της ανθρωπότητας. Για τον ίδιο ίσχυσε, μοναδικά κατά τη γνώμη μου, η ρήση του Λουί Αλτουσέρ: «Οι κομμουνιστές, όταν είναι μαρξιστές, και οι μαρξιστές, όταν είναι και κομμουνιστές, δεν είναι ποτέ φωνή βοώντος εν τη ερήμω. Απλώς μερικές φορές μένουν σχετικά μόνοι»...