Ευρωπαϊκή άμιλλα αντί για ανταγωνισμό...

Stiegler Bernard, μετ. Χαρης Λογοθετης, monde diplomatique.gr...

Ο κόσμος περιμένει πολλά από την Ευρώπη. Τουλάχιστον αυτή την εντύπωση δίνουν διάφορα πρόσφατα βιβλία [1]. Οι εκκλήσεις για μια « άλλη Ευρώπη », που διατυπώνονται από τα κοινωνικά κινήματα στη Γηραιά Ήπειρο, υποδηλώνουν, και αυτές, την ίδια προσδοκία. Η Ευρώπη δεν θα οικοδομηθεί παρά μόνο εάν βρει τον τρόπο να ανταποκριθεί σε αυτή την προσδοκία. Σε τι ακριβώς συνίσταται, όμως, μια τέτοια προσδοκία ;

Ο κόσμος δεν περιμένει καλές προθέσεις : περιμένει η Ευρώπη να διαμορφώσει ένα νέο βιομηχανικό μοντέλο, το οποίο θα θέσει τέρμα στη διαδικασία γενικευμένης απώλειας ταυτότητας που υποσκάπτει τις δυτικές κοινωνίες. Ο Ζιλμπέρ Σιμοντόν αποκαλούσε ψυχοκοινωνική συγκρότηση ταυτότητας τη διαδικασία κατά την οποία ένα συλλογικό υποκείμενο γίνεται αυτό που είναι μέσω της ψυχικής συγκρότησης ταυτότητας των συστατικών του. Η διαδικασία αποτελεί μια δυναμική στην οποία η ψυχική συγκρότηση ταυτότητας εμπεριέχει στοιχεία της κοινωνικής συγκρότησης ταυτότητας, συμβάλλοντας στη συγκρότηση αυτή. Η πραγματική οικοδόμηση της Ευρώπης θα έπρεπε να πυροδοτήσει μια νέα διαδικασία ψυχικής και συλλογικής συγκρότησης ταυτότητας των πολιτών της, ενισχύοντας τη σύγκλιση ήδη υπαρκτών διαδικασιών συγκρότησης ταυτότητας : των ευρωπαϊκών εθνών.

Όμως, η βιομηχανική ψυχική και συλλογική συγκρότηση ταυτότητας, που προέκυψε από το σύγχρονο καπιταλισμό, διανύει μια κρίση χωρίς προηγούμενο. Υποφέρει από βαριά και επικίνδυνη ασθένεια : την έλλειψη εκπλήρωσης, δηλαδή το σφετερισμό και τη χωρίς όρια εκμετάλλευση της ενέργειας της λίμπιντο των παραγωγών και των καταναλωτών. Γιατί, από τη στιγμή που η ενέργεια της λίμπιντο ατόμων και ομάδων διοχετεύεται σε πολύ μεγάλο βαθμό προς τα αντικείμενα της κατανάλωσης, όλα τα υπόλοιπα αντικείμενα της λίμπιντο, και, ιδιαίτερα, τα αντικείμενα που επιτρέπουν τη δημιουργία πολιτισμού απογυμνώνονται και απειλούνται σοβαρά.

Κάτι τέτοιο ισχύει για την οικογένεια, την εκπαίδευση -και, επομένως, για το σχολείο και τις γνώσεις στο σύνολό τους-, ισχύει, όμως, και για την πολιτική, για το ίδιο το δίκαιο, για όλες τις ευγενείς δραστηριότητες του πνεύματος, καρπούς αυτού που οι Γερμανοί ονόμαζαν Bildung [2].

Η μαγική λέξη «ανταγωνιστικότητα»...

του Βλάση Μισσού και του Μιχάλη Βεληζιώτη, απο τα Ενθεματα...

Ή οι βλαβερές συνέπειες της μείωσης των μισθών

Ανταγωνιστικότητα: μια μαγική λέξη στο όνομα της οποίας ομνύουν τόσοι και τόσοι. Μια λέξη που εκφράζει την αισθητή μείωση του εργασιακού κόστους, η οποία θα καταστήσει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες μας φτηνότερα, και άρα ελκυστικότερα, στους αγοραστές του εξωτερικού.

Η διαρκής χρήση της από τους θιασώτες της νεοφιλελεύθερης πτέρυγας και της συνακόλουθης πολιτικής των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, υπαινίσσεται μια σειρά πολιτικών προτάσεων και διαρθρωτικών μέτρων, όπως: περικοπές μισθών/ημερομισθίων και επιδομάτων, μείωση ασφαλιστικών εισφορών, προώθηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης, κατάργηση ή τακτική αναθεώρηση του κατώτατου μισθού κ.ά. Με τον τρόπο αυτό, διακηρύσσουν οι θιασώτες αυτής της αντίληψης, η ελληνική οικονομία, σταδιακά, θα τονώσει τις εξαγωγές της και θα βελτιώσει το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου, με αποτέλεσμα την εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, συνεχίζει η ίδια παραδοχή-προφητεία, ο καρπός της ανάπτυξης θα βλασταίνει και η ελληνική οικονομία θα μετασχηματίζεται σε μια ατόφια δυτικοευρωπαϊκή, που δεν θα ’χει να ζηλέψει τίποτα από τις υπόλοιπες του ευρωπαϊκού Βορρά – παρά μόνον τους μισθούς και τις συντάξεις. Τα τελευταία θα τείνουν προς τα επίπεδα των εξαρτημένων οικονομιών της Βαλκανικής και άλλων συναφών και μη ενταγμένων (ακόμα) στη ζώνη του ευρώ, χωρών.

Πως η ανάγκη γίνεται Ιστορία...

του Γιωργου Παπασωτηριου...

Μικρά παιδιά σε μία φαβέλα της Παραγουάης παίζουν Μπαχ με έγχορδα φτιαγμένα από σκουπίδια.
Στο Όσλο διαδηλωτές κρατούν πυρσούς διαμαρτυρόμενοι για το Νόμπελ ειρήνης που δόθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χώρες της οποίας πωλούν όπλα, αλλά και για την Ελλάδα που δοκιμάζεται σκληρά.
Στον Κηφισό, μία μαυροφορεμένη μάνα πουλάει χαρτομάντηλα. Και στην Πάργα κηδεύουν τον Άλκη Αλκαίο(κατά κόσμον Βαγγέλη Λιάρο).
Αυτόν που είπε «πως η ανάγκη γίνεται ιστορία/πως η ιστορία γίνεται σιωπή»! Αυτόν που έζησε σαν νυχτωδία και «λυγμός στις πόλης τις στοές». Κι εμείς, νιώθουμε σαν στόχος, σαν «ένα πεδίο βολής φτηνό/που ασκούνται βρίζοντας ξένοι φαντάροι» όταν ακούμε τον Βαυαρό πρωθυπουργόνα μιλά για «μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα»!
Πάλι η ανταγωνιστικότητα, πάλι τα ίδια προσχήματα, τα ίδια ψεύδη, ότι δήθεν το κόστος εργασίας και το κοινωνικό κράτος ευθύνονται για την χαμηλή ανταγωνιστικότητα, για το χρέος, ακόμη και για την ιλιγγιώδη αύξηση της ανεργίας.
Στην προπαγάνδα αυτή βασίζεται το νέο ευρωπαϊκό δόγμα που έχει ως προμετωπίδα του τα συνθήματα: «μειώστε τους μισθούς», «καταργήστε τα επιδόματα» -ακόμα και των ανέργων- «τσακίστε το κοινωνικό κράτος» -μειώστε μέχρι εξαφάνισης την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη-, μηδενίστε τις συντάξεις, φορολογείστε τις αποταμιεύσεις και τα ακίνητα των «κάτω» και γενικά ό,τι δεν δύναται να διαφύγει στους φορολογικούς παράδεισους και στις off shores.
Τουτέστιν, για την κρίση ευθύνονται οι εργαζόμενοι και οι συνταξιούχοι καθώς και οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες! Όμως, η εργασία δεν είναι μόνο κόστος, είναι και πηγή, καθώς χωρίς αυτή δεν υπάρχει επιχείρηση, δεν υπάρχει προϊόν, δεν υπάρχει αγορά ούτε κατανάλωση.
Ο μισθός, συνεπώς, ως ζήτηση είναι αυτός που κινεί την αγορά και μπορεί να δώσει την ώθηση εξόδου από την κρίση. Όμως, σύμφων με τη νεοφιλελεύθερη συνταγή, που μας επιβάλλεται, η οικονομία κινείται μέσω της άγριας φορολόγησης των «κάτω», της κατάργησης του κοινωνικού κράτους και προπάντων μέσω της ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων.
Έτσι, την οικονομική κρίση την πληρώνουν τα θύματά της, δηλαδή οι εργαζόμενοι. Μην ξεχνάμε ότι οι τελευταίοι είναι και οι μεγάλοι χαμένοι και κατά την περίοδο της κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού, όταν η παγκοσμιοποιημένη χρηματοπιστωτική οικονομία επικράτησε της πραγματικής οικονομίας δημιουργώντας τη μεγάλη «φούσκα» που έχει πλέον σκάσει.
Ο καπιταλισμός καζίνο που προκάλεσε τη σημερινή κρίση, είναι ο ίδιος που διαχειρίζεται και την έξοδο από αυτή, την οποία όμως επιδιώκει να επιτύχει με τους δικούς του άνισους όρους. Γι’ αυτό οι εργαζόμενοι χάνουν διπλά. Αλλά η απαξίωση της εργασίας και η εξάχνωση της αγοραστικής δύναμης αυτών που πραγματικά καταναλώνουν έχει ως συνέπεια τη μη απορρόφηση της παραγωγής.
Αυτή είναι η αιτία της εμβάθυνσης της ύφεσης και της αδυναμίας επανεκκίνησης της ανάπτυξης.

Η ανταγωνιστικότητα και ο Αντώνης Σαμαράς...

απο την Αυγη...

Αντώνης Σαμαράς κατά την συζήτηση του προϋπολογισμού: «Η ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής οικονομίας δείχνει σαφή σημάδια βελτίωσης. Σας ανέφερα προχθές ότι η Ελλάδα ανέβηκε 11 θέσεις από πέρσι στη διεθνή κατάταξη ανταγωνιστικότητας… Στη διεθνή κατάταξη των χωρών, σύμφωνα με το δείκτη επιχειρηματικού περιβάλλοντος, η Ελλάδα βελτιώθηκε ακόμα περισσότερο: κατά 22 θέσεις σε σχέση με πέρσι!»
Αυτά ανέφερε ο πρωθυπουργός σχετικά με τη θεαματική βελτίωση της Ελληνικής ανταγωνιστικότητας, υποτίθεται, εκθέτοντας τους συμβούλους του και τους λογογράφους του: Αναφέρεται προφανώς στην Έκθεση Doing Business 2013, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του IFC.
Υπάρχουν όμως δύο λάθη σε αυτή την πρόταση: πρώτον, η έκθεση αυτή δεν αναφέρεται στην ανταγωνιστικότητα παρά μόνον ίσως έμμεσα. Η έκθεση, κατά την Παγκόσμια Τράπεζα «αξιολογεί τις ρυθμίσεις που επηρεάζουν τις τοπικές εταιρείας σε 185 οικονομίες και σε 10 πεδία επιχειρηματικών κανονισμών, όπως η έναρξη μιας επιχείρησης, η επίλυση χρεοκοπιών και οι διασυνοριακές συναλλαγές». Αυτό λέγεται ίσως «επιχειρηματικό κλίμα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις» , αλλά πουθενά η έκθεση δεν ισχυρίζεται πως πρόκειται για «ανταγωνιστικότητα» - ίσα-ίσα στο κείμενο της έκθεσης παρουσιάζεται η συσχέτιση του δείκτη αυτού με τον δείκτη ανταγωνιστικότητας της Παγκόσμιας Τράπεζας – έναν άλλο δείκτη δηλαδή.
Το δεύτερο είναι πως και η 11^η θέση και η 22^η θέση αναφέρονται… στην ίδια έκθεση! απλά η πρώτη βελτίωση αφορά τα αναθεωρημένα στοιχεία για την Ελλάδα σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα ήταν πέρυσι τελικά στην 89^η θέση στην κατάταξη αυτή, ενώ η δεύτερη αφορά την βελτίωση με βάση την μη-αναθεωρημένη κατάταξη.
Τι συμβαίνει όμως με την πραγματική έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ανταγωνιστικότητα; Όπως έχουμε αναφέρει στην Αυγή προ δύο μηνών, η Ελλάδα έχει επιδεινώσει την θέση της και στην έκθεση Global Competitiveness Report του 2012-13, κατά μία θέση (96^η από 95^η το 2011) σε μια σταθερά πτωτική πορεία τα τελευταία χρόνια . Δεν είναι μάλιστα η μόνη έκθεση ανταγωνιστικότητας που δείχνει ακριβώς την ίδια τάση:  Στo World Competitiveness Yearbook της IMD  για το 2012, η Ελλάδα εμφανίζεται να υποχωρεί δύο θέσεις και να φτάνει στην προτελευταία θέση μεταξύ 59 χωρών.
Δεν είμαστε καθόλου σίγουροι για την αξία τέτοιων κατατάξεων πολλώ δε μάλλον που συνήθως είναι εργαλεία προώθησης μιας νεοφιλελεύθερης ατζέντας. Αν όμως τις παίρνει κανείς σοβαρά, καλό θα είναι να ξέρει για τι πράγμα μιλά και σε τι άναφέρεται, ιδίως όταν είναι ο πρωθυπουργός της χώρας και μιλάει στην βουλή…
Μ.Π.

Ανταγωνισμός παντού: Ο θαυμαστός νέος κόσμος του κεφαλαίου...

Η Αυγή online...

του Γιάννη Μηλιού

Γίνεται ολοένα και περισσότερο εμφανές ότι η πολιτική της νεοφιλελεύθερης κυβέρνησης δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη «δημοσιονομική διάσωση της χώρας», αλλά στοχεύει στην αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού. Η ταξική επίθεση που προσπαθεί να υλοποιήσει αυτή την αλλαγή υπερκαθορίζεται από το διεθνές πλαίσιο, είναι μέρος μιας προσπάθειας για να αναδιαρθρωθούν ταυτόχρονα και προς την ίδια κατεύθυνση πολλοί κοινωνικοί σχηματισμοί. Καθώς η Ισπανία αλλά πολύ σύντομα και η Ιταλία γίνονται «μνημονιακές χώρες» και η συνέχιση αυτής της πολιτικής οδηγεί μαθηματικά στα Μνημόνια τη Γαλλία (και ακόμη και την ίδια τη Γερμανία), γίνεται φανερό ότι υπερισχύει το στοιχείο της συνεργασίας μεταξύ των αστικών τάξεων για περισσότερο και βαθύτερο νεοφιλελευθερισμό παντού, σε σχέση με το υπαρκτό στοιχείο του ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών για τη θέση τους στη διεθνή ιεραρχία.
Στην ανταγωνιστική νεοφιλελεύθερη κοινωνία η πολιτική της κυβέρνησης δεν έχει ως στόχο την κάλυψη κοινωνικών αναγκών. Αυτή η έννοια δεν υπάρχει για τη νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση, ο μόνος λόγος που χρησιμοποιείται επικοινωνιακά σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ο ταξικός συσχετισμός που δεν επιτρέπει την πλήρη εγκατάλειψή της. Αντίθετα, η κυβέρνηση πρέπει να παρεμβαίνει για να επιβάλλει και να επιβλέπει συνεχώς την «εύρυθμη» λειτουργία του ανταγωνισμού. Πρέπει να μειώνει τον κατώτερο μισθό με νόμο, να ιδιωτικοποιεί, να «απελευθερώνει» τα «κλειστά» επαγγέλματα, να καταστέλλει τις εργατικές διεκδικήσεις, να μην αφήνει να υπάρχουν ελεύθεροι κοινωνικοί χώροι. Μέσω του κεφαλαιακού ανταγωνισμού θα επιτευχθεί η ειδική κοινωνική συνοχή που αντιστοιχεί στη νεοφιλελεύθερη κοινωνία, η οποία δεν ορίζεται ως κοινωνική ισορροπία και ευημερία του πληθυσμού, αλλά ως βέλτιστη αξιοποίηση του κεφαλαίου και διαχείριση των κινδύνων που απειλούν την απρόσκοπτη κερδοφορία του. Η κοινωνική συνοχή επιτυγχάνεται με την «ελευθερία» κάθε επιχείρησης να προσπαθεί να μεγιστοποιήσει τα κέρδη της. Αυτό πρέπει να είναι το κεντρικό στοιχείο κάθε νεοφιλελεύθερης κυβερνητικής πολιτικής.
Η συνολική ζήτηση, η αγοραστική δύναμη των εργαζομένων και των ανέργων με την οποία μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους, είναι αδιάφορη για τη νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση. Η κοινωνικοποίηση της ζήτησης πρέπει να αποφευχθεί με κάθε τρόπο, αντίθετα πρέπει να επιδιώκεται συνεχώς η ιδιωτικοποίηση της ζήτησης.
Για παράδειγμα, το κράτος δεν ενδιαφέρεται για το αν ένας παιδικός σταθμός μπορεί να καλύψει την κοινωνική ανάγκη που πρέπει να εξυπηρετεί, απλούστατα γιατί στη νεοφιλελεύθερη κοινωνία ο λόγος ύπαρξης του παιδικού σταθμού δεν είναι μια κοινωνική ανάγκη αλλά το κέρδος. Οι παιδικοί σταθμοί πρέπει να λειτουργήσουν με κριτήρια ιδιωτικής επιχείρησης. Αν οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να πληρώσουν το εμπόρευμα που τους προσφέρουν οι επιχειρήσεις «παιδικοί σταθμοί», μπορούν να δανειστούν ή μπορούν να «επιλέξουν» να μην αγοράσουν («τα προϊόντα που σας είναι ακριβά να μην τα αγοράζετε», είχε δηλώσει κάποτε ο κ. Ανδριανόπουλος από τη θέση του υπουργού Εμπορίου).
Ένα άλλο παράδειγμα είναι οι πυρκαγιές στα δάση. Η νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση δεν πρόκειται βέβαια να ενισχύσει μια κρατική υποδομή προστασίας του δάσους ούτε να σχεδιάσει μια πολιτική προστασίας. Μπορεί όμως (και θα το κάνει όταν κρίνει ότι είναι εφικτό) να ιδιωτικοποιήσει τη δασοπροστασία. Αυτό σημαίνει ότι αν προκύψει δυνατότητα κερδοφορίας, τα δάση θα προστατευθούν, αν όχι θα αφεθούν στην τύχη τους. Αυτό δεν είναι επιλήψιμο για τη νεοφιλελεύθερη σκοπιά. Σημαίνει ότι δεν υπήρχε λόγος, για τη συνοχή της κοινωνίας, να προστατευθούν τα δάση: Το δάσος δεν θεωρείται φυσικός πόρος, κοινό αγαθό, αναγκαίο στοιχείο της φύσης για τη ζωή, αλλά ένα πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Με τα δύο αυτά παραδείγματα (που σε παλαιότερη εποχή θα φαίνονταν ακραία) φτάνουμε στον πυρήνα της οργάνωσης της νέας κοινωνίας που οραματίζεται το σημερινό πολιτικό σύστημα: Η ανάπτυξη του ανταγωνισμού¹ είναι ο μόνος τρόπος να υπάρξει κοινωνική συνοχή (να υπάρχουν παιδικοί σταθμοί και δάση...) και οι εργαζόμενοι και οι άνεργοι πρέπει να υποταχθούν σ’ αυτήν την ανάπτυξη, αλλιώς απειλούνται με ένα ακόμη χειρότερο μέλλον.
Για το κεφάλαιο αυτή η επίθεση είναι αναγκαία, αναπόφευκτη, αλλά ταυτόχρονα έχει πλέον προκαλέσει από την πλευρά του κινήματος την αμφισβήτηση της βασικής αρχής στην οποία στηρίζεται η οργάνωση της σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας. Ο ανταγωνισμός απονομιμοποιείται χωρίς να προτείνεται ένα γραφειοκρατικό κρατικό μοντέλο. Το κίνημα προτείνει την αλληλεγγύη, τη συνεργασία, την αντι-ιεραρχική δικτυακή οργάνωση της ζωής, τον νέο κόσμο που θα είναι η άρνηση και το ξεπέρασμα του παλιού. Όλα είναι ανοικτά και μπροστά μας!
1 Βλ. και το κείμενο «Οι αυτοκινητόδρομοι του Χίτλερ και η ανάπτυξη ως ο υπαρκτός εφιάλτης του μέλλοντος», http://www.theseis.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1158&Itemid=29

Ανταγωνισμός...

ΚΙΜΠΙ...

(Επενδυτής, 4/8/2012)

Ο κανόνας της εποχής του μνημονίου είναι να κλείνουν μαγαζιά. Ολόκληροι δρόμοι στις γειτονιές της Αθήνας και των άλλων πόλεων μετατρέπονται σε εμπορικά νεκροταφεία. Ή σε ζωντανές εκθέσεις real estate: «πωλείται», «ενοικιάζεται». Καμιά φορά, συμβαίνει και κάποιο θαύμα. Υπάρχουν, φαίνεται, κάποιοι τολμηροί. Ή απελπισμένοι. Ή κάποιοι που έχουν να κάψουν λίπος.

Συμβαίνει σε μια γειτονιά της Αθήνας. Οικιστική περιοχή, μ’ έναν μικρό εμπορικό δρόμο με τα στοιχειώδη – τον φούρνο, το φαρμακείο, το μίνι μάρκετ, το περίπτερο και τα συναφή. Διαθέτει κι έναν μοναδικό μαζικό χώρο εργασίας, με όχι πάνω από 200 εργαζομένους που στη διάρκεια του οκτάωρού τους κάνουν έναν μικρό ημερήσιο τζίρο στη γειτονιά, υπολογίζω όχι πάνω από 400 ευρώ, για έναν καφέ και κάτι πρόχειρο για φαγητό. Δεκάδες ντελιβαράδικα πέφτουν σαν τον περονόσπορο στο υποτιθέμενο μοναδικό «Ελντοράντο» της γειτονιάς. Πρόθυμοι καμικάζι της ασφάλτου διασχίζουν έως και 5 χιλιόμετρα πάνω σε σκυλοφτιαγμένα παπάκια, χωρίς κράνος, κακοπληρωμένοι και προφανώς ανασφάλιστοι, για να φέρουν σουβλάκια, πίτσες και κακομαγειρεμένες μερίδες φαγητού με γκουρμέ ονομασίες, όταν πέφτει το βράδυ και επιστρέφει η πείνα. Αλλά πυρήνας αυτής της μικρής αγοράς των 200 ανθρώπων παραμένουν ο καφές και το σάντουιτς.

Μέχρι τώρα, αυτή η αγορά εξυπηρετούνταν από έναν φούρνο που προσέφερε και φτηνό καφέ, αλλά σελφ σέρβις, και κυρίως ένα μικρό σνακ μπαρ που έφερνε καφέ και πρόχειρο φαγητό στη «Ford Motors» της γειτονιάς, την αγορά των 200 καταναλωτών. Δυο θέσεις εργασίας όλες κι όλες, συνιδιοκτήτες υποθέτω, «αφεντικά» του εαυτού τους. Ή δούλοι του. Αυτοί μοιράζονταν τον ημερήσιο τζίρο των 400 ευρώ, στην καλύτερη περίπτωση.

Βρέθηκε, όμως, ο τολμηρός. Απέναντι από τη «μαζική αγορά των 200», φάτσα κάρτα από την πύλη της, ανοίγει κατακαλόκαιρο ο τρίτος διεκδικητής της. Starbucks αλά ελληνικά. Ντιζαϊνάτο, με τραπεζάκια έξω, ατμοσφαιρικούς φωτισμούς -περιττούς στο καταμεσήμερο που έρχεται ο κόσμος και θέλει καφέ- και μια επωνυμία λες κι άνοιξε μαγαζί στο Μανχάταν. Τρέμε, φούρνε, με τα κουλούρια, τις τυρόπιτες και το ρεβίθι που δίνεις για καφέ. Τρέμε κι εσύ, άθλιε βιοπαλαιστά, με την τρύπα των 10 τετραγωνικών και το θορυβώδες παπάκι σου. Εδώ διαθέτουμε χλίδα, καφέ ματσιάτο, καφέ λάτε, σάντουιτς σολομού και φρέσκιας μοτσαρέλας, άισμπεργκ – ζει άνθρωπος χωρίς σολομό και άισμπεργκ; Δεν ζει.

Έτσι, οι διεκδικητές της «αγοράς των 200 καταναλωτών καφέ», ο ημερήσιος τζίρος των 400 ευρώ που από τον επόμενο μήνα μπορεί να πέσει στα 300 ή και τα 200 ευρώ -κάτσε να έρθουν τα εκκαθαριστικά της εφορίας, να πέσει και μια «κουρά» μισθών και θέσεων εργασίας και θα δεις- πρέπει να μοιραστεί στα τρία. Βεβαίως, η πρόθεση του «εισβολέα» δεν είναι να μοιραστεί αυτόν τον τζίρο. Το πιθανότερο είναι ότι τον θέλει όλο δικό του. Όπως το ίδιο θα ήθελαν και οι προκάτοχοί του στον ανταγωνισμό, χρησιμοποιώντας τα ίδια μέσα: κακοπληρωμένους ή «μαύρους» εργαζομένους, τους λίγους που μπορεί να έχουν, φτηνά κι αμφίβολης ποιότητας υλικά, ολίγη φοροδιαφυγή – «και τα μικρά αφεντικά κουφάλες είναι», είναι ένα φρέσκο αναρχικό σύνθημα που σαρκάζει τους εμπορικούς δρόμους με τα κλειστά μαγαζιά. Κανείς δεν θέλει να μοιραστεί τίποτα, όλοι θα ήθελαν να είναι το μονοπώλιο της ελάχιστης αγοράς που «χτυπάνε». Πλην, φευ, κανείς τους δεν θα γίνει μονοπώλιο. Το πιθανότερο είναι ότι θα μοιραστούν αυτή την ισχνή πίτα των 400 ευρώ, που θα μικρύνει κι άλλο, και θα ανακαλύψουν πως τα άνισα κομμάτια τους δεν φτάνουν για να θρέψουν κανένα. Ο ανταγωνισμός δεν θα αναπτυχθεί για το ποιος θα γίνει το «μονοπώλιο», αλλά για το ποιος θα κλείσει πρώτος. Ο ανταγωνισμός είναι κανιβαλισμός.

Κανονικά η τρόικα, ο Τόμσεν, ο Μορς και ο Μαζούχ αυτοπροσώπως, έπρεπε να σπεύσει εκεί, σ’ αυτό το μικρό αγοραίο χάπενινγκ, και να παρασημοφορήσει τους πρωταγωνιστές του. Όχι μόνον για την τόλμη τους ν’ ανοίξουν μαγαζί σε καιρούς ύφεσης 8%, αλλά γιατί είναι αυθεντικοί εκτελεστές της συνταγής τους. Όσο πιο βαθιά κολλάει στη λάσπη της ύφεσης η ελληνική και όλη η ευρωπαϊκή οικονομία, τόσο ενισχύεται η θεμελιώδης ιδεοληψία τους: το πρόβλημα δεν είναι το δημοσιονομικό, αλλά η ανταγωνιστικότητα. Τέλεια. Τα μέσα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας; Τα γνωστά: μείωση εργατικού κόστους, μείωση του κοινωνικού κόστους, μείωση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων με οδηγό το κράτος-πωλητή.

Ό,τι συμβαίνει στη μικροκλίμακα της γειτονιάς συμβαίνει και στη μεγάλη κλίμακα, της ευρωπαϊκής ή παγκόσμιας οικονομίας. Το θεώρημα της ανταγωνιστικότητας βασίζεται στην πεποίθηση ότι αυτή, με κάποιο μαγικό τρόπο, λειτουργεί ως επιταχυντής, πολλαπλασιαστής της οικονομικής μεγέθυνσης. Κάτι μυστηριώδες γίνεται και ο ανταγωνισμός των πωλητών αυξάνει τη διάθεση των αγοραστών να δαπανήσουν. Αμ δε! Αυτά last year, last age. Είναι η συνταγή της ευημερίας. Τώρα, χρειαζόμαστε μια συνταγή καχεξίας. Ούτε ο ανταγωνισμός των εργαζομένων πρόκειται να αυξήσει την προσφορά θέσεων εργασίας – εξ ου και οι μειώσεις στους μισθούς συνοδεύονται με υπερδιπλασιασμό της ανεργίας. Ούτε ο ανταγωνισμός των «παραγωγών» και «προμηθευτών» πρόκειται να αυξήσει την πίτα της καταναλωτικής δαπάνης που συρρικνώνεται ακριβώς λόγω του παράλληλου «ανταγωνισμού των μισθωτών» και της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Το περισσότερο που μπορεί να συμβεί είναι να ενταθεί ο κανιβαλισμός. Σε μια όλο και μικρότερη αγορά θα επιβιώνουν όλο και λιγότεροι «πωλητές». Λιγότερη πίτα, λιγότερα κομμάτια, πιο άνιση κατανομή.

Τόσα χρόνια φανατικής εφαρμογής της συνταγής της ανταγωνιστικότητας από τις πολιτικές και τεχνοκρατικές ελίτ και ιδού το αποτέλεσμα. Η Ευρωζώνη έχει γίνει μια μαύρη τρύπα του διεθνούς καπιταλισμού – «ένα σύννεφο πάνω από την Αμερική», τη χαρακτήρισε ο Γκάιτνερ. Ο Κάμερον κάλεσε 5.000 επιχειρηματίες απ’ όλο τον κόσμο για να τους εκθέσει, παράλληλα με τον ολυμπιακό του άθλο, τα θέλγητρα του επενδυτικού ανταγωνισμού της Βρετανίας. Η Μέρκελ κάνει με τον τρόπο της το ίδιο – όλοι ανταγωνίζονται να «φουσκώσουν» μια αγορά που με τις πολιτικές τους διαρκώς συρρικνώνουν. Κι έτσι, καταλήγουν να κλέβουν ο ένας το κομμάτι πίτας του άλλου. Κανιβαλίζουν εαυτούς και αλλήλους στον βάλτο της ύφεσης.

Το θεώρημα του ανταγωνισμού επικαλείται όχι μόνο την προωθητική δύναμη της «απληστίας» στο πέρασμα της Ιστορίας -ο Ντάνι Μπόιλ επέλεξε να το δείξει αυτό στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, με την προβολή της Βρετανίας ως πατρίδας της βιομηχανικής επανάστασης, που όντως ήταν-, αλλά και την ύπαρξη ενός ανάλογου κανόνα στη φύση. Ο ανταγωνισμός των ειδών για τους πόρους ζωής τους είναι το θεμέλιο της φυσικής εξέλιξης, μας αποκάλυψε ο Δαρβίνος. Ναι, αλλά εν τω μεταξύ εκατομμύρια είδη έχουν εξαφανιστεί από προσώπου γης και η βιοποικιλότητα φτωχαίνει, δεν αυξάνεται. Και ο (ανθρώπινος) ανταγωνισμός διεκδικεί επάξια τον ιστορικό ρόλο να είναι ένας από τους βασικούς -αν όχι ο βασικότερος- παράγοντας παρακμής της ζωής στον πλανήτη.

Altius, citius, fortius, αντιτείνουν οι δογματικοί της ανταγωνιστικότητας, αναζητώντας ένα ευγενές επιχείρημα στα «ολυμπιακά ιδεώδη», που θεωρητικά οδηγούν στον υπεράνθρωπο. «Τα ρεκόρ, όμως, έχουν όρια», αντιτείνουν οι επιστήμονες, θυμίζοντας ότι ακόμη και ο σωματικός ανταγωνισμός έχει λίγες υπεραξίες πια να προσθέσει, εκτός αν μετατρέψουμε τους ανθρώπους σε σάκους ντόπας, σε μεταλλαγμένους ή σε ρομπότ με ημερομηνία λήξης. Και δεν βάζουμε στον στίβο να τρέχουν αυτοκίνητα και στην πισίνα ταχύπλοα να ξεμπερδεύουμε;

Όσοι αναζητούν στην ανταγωνιστικότητα κάποιου είδους ευγενές κίνητρο κι ακόμη ευγενέστερες προθέσεις ας ρίξουν μια ματιά στα οικονομικά ερείπια που συσσωρεύονται στο καπιταλιστικό σύμπαν της ύφεσης. Προσεχώς και στα μικρομάγαζα της γειτονιάς. Καφές σε τιμή ευκαιρίας. Αλλά της παρηγοριάς.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Αφού ο άνθρωπος μπορεί να πετύχει, και ασφαλώς πέτυχε, σπουδαία αποτελέσματα με τα μεθοδικά και μη συνειδητά μέσα επιλογής του, σκεφτείτε τι θα μπορούσε να πετύχει η Φυσική Επιλογή. Ο άνθρωπος μπορεί να ενεργεί μόνο στα εξωτερικά και ορατά χαρακτηριστικά. Η φύση, εάν μου επιτραπεί να ονομάσω έτσι τη φυσική συντήρηση ή επιβίωση του καλύτερα προσαρμοσμένου, δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την εμφάνιση παρά μόνο στον βαθμό που είναι χρήσιμη σε οποιοδήποτε ον. Μπορεί να επιδράσει σε κάθε εσωτερικό όργανο, ακόμη και στην πιο παραμικρή δομική διαφορά σε όλο τον μηχανισμό της ζωής. Ο άνθρωπος επιλέγει μόνο για το συμφέρον του, ενώ η φύση μόνο για το συμφέρον του όντος που φροντίζει. Ενεργεί ολοκληρωτικά σε κάθε επιλεγμένη χαρακτηριστικό, όπως προϋποθέτει το γεγονός της επιλογής του. (…) Πόσο ευμετάβολες είναι οι επιθυμίες και οι προσπάθειες του ανθρώπου! Πόσο σύντομος ο χρόνος του! Και, συνεπώς, πόσο φτωχά θα είναι τα αποτελέσματά του σε σύγκριση με αυτά που έχει συσσωρεύσει η φύση κατά τη διάρκεια ολόκληρων γεωλογικών περιόδων!

Κάρολου Δαρβίνου, «Η καταγωγή των ειδών»