το βαθύ κράτος...

Herr K....

Θα θυμάστε από τον περασμένο Μάιο την υπόθεση Δαμιανίδη, περισσότερο γνωστή ως υπόθεση Δημουλά: Μια συστημική δημοσιογράφος εγκαλούσε για ρατσισμό μία ποιήτρια με καθεστωτικές προτιμήσεις. Μέρος της διαδικτυακής κοινής γνώμης, αντί να καταγγείλει τη δημοσιογράφο (Α. Δαμιανίδη) για διαστρέβλωση, τσίμπησε και κατήγγειλε την ποιήτρια (Κ. Δημουλά)
Η Ε.Πατρικίου μιλούσε τότε για “αποκαρδιωτική αναισθησία των αριστεροειδών που επιβιώνουν ως τάχα διανοούμενοι με μόνο ‘διανοούμενο’ χαρακτηριστικό τους τη βολική τους σύμπλευση με την Αριστερά”. Ενδεχομένως να έχετε αντιρρήσεις για τον χαρακτηρισμό.
Εάν ναι, δύσκολα θα μαντέψετε σε ποιάν γνωστή αντιρατσίστρια πρότεινε χτες η κυβέρνηση να συμμετάσχει στο “εποπτικό συμβούλιο” της νέας ΕΡΤ. Εκπληξη, ε;
(το βαθύ κράτος είναι χαρακτηρισμός του Τζίμη Πανούση για τον παλαιότερο Συνασπισμό – ελπίζω τώρα ο χαρακτηρισμός να ισχύει κυρίως για την ΔΗΜΑΡ)

ο όχλος του διαδικτύου...

Το Βυτιο...

Με αφορμή τα όσα έγιναν με τη Δημουλά, γίναμε μάρτυρες μιας κατάστασης που τείνει να επαναλαμβάνεται. Κάποιος καλλιτέχνης, συγγραφέας ή πολιτικός γράφει ή λέει κάτι και αυτό αναπαράγεται στα κοινωνικά δίκτυα. Οι διάφοροι ανώνυμοι, ψευδώνυμοι και επώνυμοι του διαδικτύου κριτικάρουν σοβαρά, βρίζουν ή κοροϊδεύουν τη δήλωση. Μετά τον πρώτο μικροχαμό, αναλαμβάνουν δημοσιογράφοι και συνήθως ομότεχνοι του όποιου έκανε την αμφιλεγόμενη δήλωση, να νουθετήσουν, κουνώντας το δάχτυλο, τον όχλο των social media.
Διαδικτυακό λιντσάρισμα, υπερβολές, λαϊκισμός, bullying, υστερία, φασισμός, έλλειψη ανοχής στην διαφορετική άποψη. Αυτές είναι μερικές από τις κατηγορίες που αποδίδονται στους χρήστες των κοινωνικών δικτύων.
Αναρωτιέμαι τι θα σκέφτονταν οι επικριτές του όχλου, αν έμπαιναν σε ένα καφενείο την ώρα που η τηλεόραση παίζει ειδήσεις και παρατηρούσαν τις βρισιές, τα σιχτίρια και τις μούντζες επί δικαίων και αδίκων. Μία απ’ τις (πολλές) λειτουργίες του facebook ή του twitter είναι και αυτή η φαντασιακή επανασύσταση του καφενείου. Μεταξύ σοβαρού και αστείου, σχολιάζει ο καθένας, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο υπερβολικά, όπως άλλωστε αρμόζει σε μια παρέα που γλεντάει ή απλά σκοτώνει το χρόνο της. Το χιούμορ του καφενείου δεν είναι πάντα πετυχημένο, ούτε τα πειράγματα πάντοτε δίκαια ή καλοσυνάτα.
Ίσως η παραπάνω να είναι μια υπερβολικά επιεικής αντιμετώπιση του διαδικτυακού όχλου, αλλά απ’ την άλλη δυσκολεύομαι να καταλάβω την εμμονή στην υστερική μετριοπάθεια, τη σοβαροφάνεια και τον καθωσπρεπισμό που δείχνουν διάφοροι συγγραφείς και δημοσιογράφοι.
Αν θέλω να είμαι ειλικρινής, θα πρέπει να ομολογήσω ότι πιστεύω ότι το πρόβλημα δεν είναι η σφοδρότητα της επίθεσης, αλλά η επίθεση καθεαυτή. Οι μόνιμοι θαμώνες των τηλεοπτικών πάνελ και των σαλονιών των εφημερίδων βρίσκονται τον τελευταίο καιρό αντιμέτωποι με μια καινούρια κατάσταση. Το μικρόφωνο δεν ανοίγει μόνο για τις δικές του ατάκες. Οι «επώνυμοι» σχολιάζονται ποικιλοτρόπως και όχι πάντοτε με κομψότητα στα  κοινωνικά δίκτυα.
Όμως αναρωτιέμαι πως γίνεται να επικεντρώνεις την προσοχή και την ευαισθησία σου σε αυτό το θέμα. Για παράδειγμα δεν μπορώ να συλλάβω ότι γράφονται άρθρα επί άρθρων για το bullying ή το «ηλεκτρονικό λιντσάρισμα» της ποιήτριας, την ώρα που ζούμε στη χώρα που ο ίδιος ο υπουργός, διαπόμπευε για μήνες, παρέα με τους τηλεοπτικούς συνδαιτυμόνες του, γυναίκες αδύναμες και άρρωστες. Τότε, δεν επρόκειτο για φασισμό και τραμπουκισμό, αλλά για υγειονομική βόμβα και ρεαλ πολιτίκ. Τώρα συγγραφείς και δημοσιογράφοι εξανίστανται για την τύχη που επεφύλασσε ο όχλος σε μια ποιήτρια που αν μη τι άλλο, δεν είναι άρρωστη και απροστάτευτη, αλλά έχει επί χρόνια δημόσιο βήμα και χώρο να μιλήσει η ίδια για τον εαυτό της.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει όταν κατηγορείται για λαϊκισμό η πλέμπα του διαδικτύου, στη χώρα που υπουργός του Πασόκ είπε το «μαζί τα φάγαμε» και συνέχισε να κυβερνά, στη χώρα που ο πρωθυπουργός, σύμφωνα με το MEGA, μίλησε με το Θεό.
Το μέτρο και την ισορροπία, δεν θα έπρεπε να τη αναζητάνε οι άνθρωποι αυτοί, στον όχλο του διαδικτύου που άλλοτε κάνει την πλάκα του, άλλοτε απλά ξεσπαθώνει και άλλοτε (μάλιστα αρκετά συχνά) κάνει σπουδαία πράγματα. Το μέτρο και την ισορροπία ας την αναζητήσουν στις επί χρόνια παρουσίες τους στα τηλεοπτικά πάνελ, στα εκλογικά βράδια στα κανάλια, όταν κάθονταν όλοι μαζί δίπλα σε όσους σήμερα διώκονται ποινικά ή κρύβονται σε μακρινές και εξωτικές χώρες. Το μέτρο και την ισορροπία ας την αναζητήσουν στον Σταύρο Θεοδωράκη τη στιγμή που γελάει, όταν Βορίδης αυτοαποκαλείται ακτιβιστής της δεξιάς ή τη στιγμή που ο ίδιος δημοσιογράφος παίρνει συνέντευξη πίνοντας απ’ την κούπα με το λογότυπο της Χρυσής Αυγής.
Όπως και να ‘χει όμως, θέλοντας και μη, μέχρι τουλάχιστον να κλείσει το internet ή να ρυθμιστεί ασφυκτικά στα πρότυπα άλλων καθεστώτων, οι μονόλογοι (και μαζί το a priori τεράστιο κύρος του δημοσίου προσώπου) έχουν τελειώσει. Το καφενείο έχει πρόσβαση στα μικρόφωνα και τώρα ακούγονται τα πάντα. Από άθλιες βρισιές μέχρι εμπεριστατωμένες κριτικές και υπέροχα ποιήματα. Ευτυχώς, θα συμπλήρωνα.

υγ. ποστίδιο παρασκευασμένο για τη Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία.

Γίναμε όλοι μετανάστες...

του Δημητρη Παπαχρηστου, απο το Εθνος...

Μέσα στη γενικότερη οικονομική κρίση, που έχει προκαλέσει σε πολλές οικογένειες πρόβλημα επιβίωσης και σε πολλούς κοινωνική θλίψη και κατάθλιψη, σε τέτοιο βαθμό που δεν αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας, καθότι ο θυμός, η οργή, η αγανάκτηση και η γενικότερη πολιτική και κομματική απαξίωση εκτρέφουν την αποξένωση, τον ατομικισμό, την ξενοφοβία και τον ρατσισμό,
μέσα σ' αυτό το κλίμα βγαίνει από μέσα μας ο χειρότερος εαυτός μας που αδυνατεί να σκεφτεί και να αναλάβει και τις δικές του ευθύνες γιατί φτάσαμε έως εδώ.
Ολα έχουν επικεντρωθεί στην οικονομική διάσταση της κρίσης και αφήνουμε απ' έξω τις «παράπλευρες καθημερινές απώλειες», όπως πολύ εύστοχα γράφει ο Περικλής Κοροβέσης στο τελευταίο του βιβλίο: «Δεν ζούμε μόνο με ψωμί, θέλουμε και τριαντάφυλλα, μας συνθλίβει και μας τυραννάει η δικτατορία της ανάγκης που μας έχει επιβληθεί και δεν μας αφήνει να αισθανθούμε το ζωογόνο αεράκι της άνοιξης, να δούμε την ομορφιά και να τη χαρούμε. Τα τριαντάφυλλα και το άρωμά τους είναι το εποικοδόμημα και η πεμπτουσία της ζωής που επιδρούν και καθορίζουν τη βάση και πώς να σταθούμε πάνω της από τη στιγμή που έχει γίνει χαοϊκή;».
Η Κική Δημουλά μίλησε ως φοβισμένη, που δεν βρίσκει παγκάκι να καθίσει στην Κυψέλη γιατί το έχουν καταλάβει οι ξένοι. Εβγαζε μια αλήθεια και εξέφρασε ως απλή κάτοικος της Κυψέλης τις παρενέργειες της κρίσης. Δεν της επιτρέπεται, όμως, να βλέπει μόνο τη μια πλευρά του προβλήματος. Θα έπρεπε να το υπερκεράσει ο ουμανιστικός καθολικός λόγος της, που τόσο ουσιαστικά υπάρχει στα ποιήματά της.
Αυτοί που της επιτέθηκαν και άσκησαν με εξυπνακισμούς και ευφυολογήματα κριτική διακατέχονται από ένα λειψό σύνδρομο τάχα μου αριστερό, προοδευτικό, που αντιμετωπίζει το μεταναστευτικό πρόβλημα με έναν τρόπο κλισαρισμένο τα δικαιώματα των άλλων συνανθρώπων τους, που υφίστανται τις επιπτώσεις και τις συνέπειες, διότι πώς να το κάνουμε δεν έχει ο ένας περισσότερο δίκαιο από τον άλλον, όταν και οι δύο είναι θύματα ενός συστήματος καταδυνάστευσης και βαρβαρότητας που εκμεταλλεύεται την κρίση για να επιβάλει την τάξη και την ασφάλεια με τη βοήθεια των χρυσαυγιτών.
Οι ξεπλυμένοι ψευτοδιεθνιστές κοσμοπολίτες, που κόπτονται εκ του ασφαλούς για τους συνανθρώπους μας μετανάστες, ήταν αυτοί που επιτέθηκαν στην Κική Δημουλά που διατύπωσε άκομψα τις φοβίες της για ένα υπαρκτό πρόβλημα. Δεν συγκαταλέγονται στην κατηγορία των μεταναστών, ούτε καταλαβαίνουν πώς καταντήσαμε και είμαστε όλοι μετανάστες στον τόπο μας, που ρημάζει όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτισμικά, γι' αυτό και δεν έχουν το δικαίωμα να παριστάνουν τους κήνσορες, γιατί με τη μενταλιτέ συμπεριφορά τους τροφοδοτούν τον ρατσισμό που ελλοχεύει στον πανικοβλημένο νεοέλληνα και τον εισπράττει σε ψήφους η Χρυσή Αυγή.

Ματωμένα ρούχα...

Χρεωκοπημενοι καιροι...

Θα αντισταθώ και δε θα ασχοληθώ τόσο με το θέμα των ημερών. Έχει χυθεί ήδη πολύ ηλεκτρονικό μελάνι για αυτό και έχουν εκφραστεί διάφορες εμπεριστατωμένες απόψεις, όπως αυτή του φίλου Ηλία Παππά. Κάποιοι άλλοι μίλησαν για “λιθοβολισμό” και άλλα τέτοια δραματικά. Μια χαρά νομίζω ότι είναι η κα. Δημουλά, κανείς δε τη λιθοβόλησε, κριτική ασκήθηκε, κακόβουλη ή μη δεν ισοδυναμεί με εκτέλεση.

Πιστεύω ότι δημιουργός και έργο πρέπει να κρίνονται ανεξάρτητα η πρώτη από το δεύτερο. Και ορθά σχολίασαν ορισμένοι πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αφήνουν τον καθένα εκτεθειμένο στα πυρά του κοινού για το παραμικρό, αλλά το συγκεκριμένο θέμα, σε μια χώρα στα πρόθυρα της κοινωνικο-οικονομικής κατάρρευσης δεν είναι “μικροπράγμα“. Η Χ.Α. καιροφυλακτεί στο 10% με ανοδικές τάσεις και οποιαδήποτε πράξη ή δήλωση “νομιμοποιεί” το ρατσισμό είναι επικίνδυνη και ανεπίτρεπτη. Ειδικά από ανθρώπους της Τέχνης, υποτίθεται με ευαισθησίες.
Άκουσα και διάβασα πολλά για τα λόγια της κυρίας Δημουλά, για το κατά πόσο παραφράστηκαν ή αποδόθηκαν περιληπτικά, για το τι είναι ρατσιστικό και τι όχι, για το τι είναι “πολιτικά ορθό” και τι ειλικρινές, αλλά “άκομψο”.
Εμένα με απασχόλησε κάτι άλλο αυτές τις μέρες. Κάτι που πέρασε σχεδόν “στα ψιλά” εδώ, γιατί έγινε στο μακρινό και φτωχό Μπαγκλαντές. Ξέρετε, τη χώρα (μεταξύ άλλων, γειτονικών και μη) που μας προμηθεύει  με εργατικό δυναμικό για τις γλυκιές φράουλες της Μανωλάδας.
Αναρωτιέμαι πόσο κενή είναι η συζήτηση περί πολιτικής ορθότητας του λόγου, τη στιγμή που ο ίδιος μας ο τρόπος ζωής είναι κατάφωρα μη ορθός, όχι “πολιτικά”, αλλά ηθικά. Γιατί; Επειδή δεν είναι μόνο οι εγχώριες φράουλές μας ποτισμένες με αίμα, αλλά και τα εισαγόμενα ρούχα μας, τα κινητά μας και τα περισσότερα αγαθά που μας προσφέρει ο σύγχρονος καπιταλισμός.
Πριν δύο εβδομάδες, κατέρρευσε ένα οκταώροφο εργοστάσιο ενδυμάτων στα περίχωρα της πόλης Ντάκα, στο Μπαγκλαντές. Σύμφωνα με τους τελευταίους απολογισμούς οι νεκροί ξεπερνούν τους 900 και οι τραυματίες τους 2500.
Στο κτήριο αυτό λειτουργούσαν πέντε εταιρείες, οι Phantom Apparels, Phantom Tac, Ether Tex, New Wave Style και New Wave Bottoms, οι οποίες προμηθεύουν με ρούχα μεγάλες φίρμες της Δύσης. Ανάμεσά τους o αμερικανικός κολοσσός Wallmart, η βρετανική Primark, η ισπανική Mango και, τι ειρωνεία, η γνωστή και μη εξαιρετέα ιταλική Benetton.
Ξέρετε, αυτή με τα “ενωμένα χρώματα” και τις έξυπνες/προκλητικές διαφημίσεις κατά του ρατσισμού; Αναρωτιέμαι, πόσο καλή διαφήμιση για τη Benetton θα αποτελούσε η παρακάτω φωτογραφία:

United Colours of Benetton

Η φωτογραφία αυτή τραβήχτηκε στα χαλάσματα από την Τασλίμα Ακτέρ, φωτορεπόρτερ και ακτιβίστρια. Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψει κανείς τι νιώθει κοιτάζοντάς την. Είναι ταυτόχρονα τραγική, μακάβρια ρομαντική και βαθιά θλιβερή.
Ο αναίτιος και άδικος θάνατος 900 ανθρώπων είναι μια πραγματική τραγωδία. 3500 άτομα περίπου εργάζονταν σε ένα κτήριο το οποίο είχε κριθεί ακατάλληλο από την αστυνομία, μόλις την προηγούμενη μέρα από την κατάρρευση. Παρόλα αυτά, οι ιδιοκτήτες  υποχρέωσαν τους εργαζόμενους να δουλέψουν, διαβεβαιώνοντάς τους ότι οι τεράστιες ρωγμές δεν αποτελούσαν λόγο ανησυχίας. Κάποιοι από τους εργάτες διαμαρτύρονταν έξω από το κτήριο όταν αυτό μετατράπηκε σε σωρό από χαλάσματα.
Η φωτογράφος μίλησε για τη φωτογραφία, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό TIME:

Με ρώτησαν πολλοί για την φωτογραφία αυτή. Προσπάθησα να μάθω γι’ αυτούς αλλά δεν έχω βρει ακόμα στοιχεία. Δεν ξέρω ούτε ποιοί είναι, ούτε τι σχέση είχαν.
Ημουν όλη μέρα στα ερείπια και έβλεπα τους διασώστες αλλά και πολίτες να ανασύρουν τραυματισμένους εργάτες από τα συντρίμμια. Θυμάμαι ακόμα τα τρομαγμένα μάτια των συγγενών. Ημουν εξαντλημένη, τόσο πνευματικά όσο και σωματικά. Τότε, γύρω στις 2 το πρωί, βρήκα ένα ζευγάρι, αγκαλιασμένο στα ερείπια.
Το κάτω μέρος των σωμάτων τους ήταν θαμμένο. Το αίμα από τα μάτια του άνδρα έτρεχε σαν δάκρυ. Όταν τους είδα δεν μπορούσα να το πιστέψω. Τους αισθάνθηκα σαν δικούς μου ανθρώπους. Τους έβλεπα τις τελευταίες τους στιγμές να κάθονται έτσι αγκαλιασμένοι, προσπαθώντας ό ένας να σώσει τον άλλο.
Κάθε φορά που κοιτάζω αυτή την φωτογραφία, αισθάνομαι άβολα. Με έχει στοιχειώσει. Είναι σα να μου λένε. Δεν είμαστε άλλα δυο πτώματα. Δεν είμαστε φτηνά εργατικά χέρια και φτηνές ζωές. Είμαστε άνθρωποι σαν κι εσάς. Η ζωή μας είναι πολύτιμη και τα όνειρά μας το ίδιο.
Αν οι υπεύθυνοι δεν τιμωρηθούν με τις αυστηρότερες ποινές, τότε η τραγωδία αυτή θα επαναληφθεί. Δεν θα υπάρξει ανακούφιση από αυτά τα φριχτά συναισθήματα. Γι’ αυτό και θέλω η φωτογραφία αυτή να κάνει τον γύρο του κόσμου.

Η φωτογραφία αυτή είναι θλιβερή γιατί αντικατοπτρίζει το τίμημα που πληρώνουμε για τα “φθηνά” και “ανταγωνιστικά” επώνυμα ρούχα μας. Είναι η πραγματικότητα που επιλέγουμε να αγνοούμε. Πέντε μήνες πριν αυτή την τραγωδία είχε σημειωθεί πυρκαγιά σε άλλο εργοστάσιο ρούχων, πάλι στο Μπαγκλαντές, με 112 θύματα. Μόλις προχθές σημειώθηκε άλλη μια πυρκαγιά σε εργοστάσιο στη Ντάκα. Είναι μια είδηση που θα περνούσε εντελώς απαρατήρητη υπό κανονικές συνθήκες, καθώς η Δύση δεν ευαισθητοποιείται τόσο όταν πεθαίνουν άνθρωποι στην Ασία ή στην Αφρική. Έστω κι αν καταπλακώνονται ή καίγονται ζωντανοί κατασκευάζοντας τα ρούχα που φοράμε.
Θυμάστε αλήθεια την τραγωδία της Ρικομέξ; Είχε κοστίσει τη ζωή σε 39 ανθρώπους και είχε συγκλονίσει όλη τη χώρα. Φανταστείτε, λοιπόν, μια χώρα γεμάτη από “Ρικομέξ” πολλαπλάσιου μεγέθους. “Χάρτινα” κτήρια εργοστασίων όπου άνθρωποι σαν εμάς, ίσως λίγο πιο σκούροι, εργάζονται μέσα σε απαράδεκτες συνθήκες, για ψίχουλα, χωρίς καμία προϋπόθεση ασφαλείας. Για τα ρούχα μας. Αυτά που φοράμε και καμαρώνουμε στον καθρέπτη.
Υπάρχουν κι άλλα Μπαγκλαντές. Στην Κίνα, για παράδειγμα, είναι γνωστές οι συνθήκες υπό τις οποίες κατασκευάζονται τα πανάκριβά μας iPhone στα εργοστάσια/μπουντρούμια της Foxconn. Τα ατυχήματα και οι αυτοκτονίες εργατών αποτελούν κάτι το δεδομένο στην ημερήσια διάταξη. Παιδάκια στην Ινδία κατασκευάζουν τα αθλητικά είδη της Nike. Και η Λατινική Αμερική δεν πάει πίσω. Το Μάρτη έκλεισε ένα παράνομο εργαστήριο στην Αργεντινή που παρήγαγε ρούχα για το Zara σε απάνθρωπες συνθήκες. Τον προηγούμενο μήνα ανακαλύφθηκαν κι άλλα, στα οποία εργάζονταν κυρίως Βολιβιανοί μετανάστες (μεταξύ των οποίων και πολλά παιδιά) για λογαριασμό της φίρμας “Inditex”, η οποία προμηθεύει Zara, Pull & Bear, Massimo Dutti, Bershka, Stradivarius, Oysho, Uterqüe.
Βρισκόμαστε στον 21ο αιώνα. Δεν μπορούμε ακόμα να δηλώνουμε άγνοια, χωρίς να ιδρώνει το αυτί μας. Το Internet δεν είναι μόνο για να κουτσομπολεύουμε στο Facebook, να ακούμε μουσική και να κατεβάζουμε ταινίες. Είναι κυρίως ένα πανίσχυρο εργαλείο επικοινωνίας και (υπό προϋποθέσεις) μια πολύτιμη πηγή ενημέρωσης. Και πολλαπλασιάζει τη δύναμη της μονάδας. Πέρα από την ευθύνη και τη δύναμη που έχει ο καθένας μας, ως καταναλωτής, ως χρήστης μπορεί να ασκήσει πίεση στους ισχυρούς και να ενημερώσει όσους δε γνωρίζουν.
Και μπορεί να μη μαθαίνονται όλα για όλους, αλλά ο παραδειγματισμός λειτουργεί και σε βάθος χρόνου ο φόβος συμμορφώνει ακόμα και όσους δεν αποκαλύπτονται. Οι φράουλες της Μανωλάδας μένουν στα αζήτητα. Μην τις λυπάστε. Η ανθρώπινη ζωή είναι απείρως πιο πολύτιμη από λίγους τόνους φράουλες (που σε τελική ανάλυση δεν ταΐζουν τους φτωχούς στην τιμή που είχαν φθάσει) και όλα τα τσίτια που μπορεί να χωρέσει το Zara.
Κοιτάξτε καλά τη φωτογραφία και σκεφτείτε: αξίζει το τίμημα για τα ματωμένα ρούχα; Μπορούμε ακόμα να κάνουμε τους ανήξερους; Δεν καταλαβαίνουμε ότι ο “Τρίτος Κόσμος” μας χτυπά την πόρτα; Όχι για να ζητήσει δουλειά σαν μετανάστης. Για να μείνει.

Μουσικό Διάλειμμα #33

Αποφάσισε με ποιους είσαι, όσο είναι καιρός, γιατί κάποιοι ονειρεύονται την Ελλάδα των 150 Ευρώ, του 15ωρου, χωρίς εργασιακά δικαιώματα, για να γίνουμε μια “ανταγωνιστική” χώρα του νέου Τρίτου Κόσμου. Επειδή τους συμφέρει περισσότερο να εξαπλωθεί ο Τρίτος Κόσμος, παρά να καταπολεμηθεί και να εξαλειφθεί η δυστυχία και η εκμετάλλευση.

Ένας ξένος στο παγκάκι μου...

απο το Ιστολογιο του Νικου Σαραντακου...

Μπορεί να με γελάει η μνήμη μου, αλλά πάει πολύς καιρός από την προηγούμενη φορά που έγινε “σάλος” (για να χρησιμοποιήσω το νέο κλισέ) γύρω από δηλώσεις ενός ποιητή. Στο χρονογράφημά της στην Εφημερίδα των Συντακτών η γνωστή δημοσιογράφος Άννα Δαμιανίδη, κάτοικος Κυψέλης, επέκρινε την ποιήτρια και ακαδημαϊκό Κική Δημουλά, επίσης Κυψελιώτισσα, επειδή, ως ομιλήτρια σε μια εκδήλωση στη γειτονιά τους, μιλώντας για τα περασμένα μεγαλεία της συνοικίας σε αντιδιαστολή με την τωρινή της κατάσταση, είπε ότι “δεν αντέχει τους μετανάστες στην Κυψέλη, τόσοι πολλοί που είναι, πιάνουν και τα παγκάκια, δεν βρίσκεις να καθίσεις στην πλατεία, άσε που κλέβουν και φοβάται να βγει από το σπίτι της, α-πα-πα! χάλια”.
Στα κοινωνικά μέσα η φράση με τα παγκάκια έδωσε λαβή για άφθονα σχόλια, τα περισσότερα αρνητικά. Στη συνέχεια, η εφημερίδα “Τα Νέα” δημοσίευσε το πλήρες απομαγνητοφωνημένο κείμενο της ομιλίας της Κικής Δημουλά, στο οποίο η επίμαχη φράση για τα παγκάκια δίνεται ως εξής: Πάντως εάν πάει κανείς στην πλατεία της Κυψέλης, δεν έχει χώρο να πατήσει. Στα δε παγκάκια κάθονται άνθρωποι ξένοι – πολύ φυσικό βέβαια πώς να περάσουν την ώρα τους – και παίζουν κάτι δικά τους χαρτιά και με χαρτάκια γεμίζει ο τόπος. Βεβαίως οι Κυψελιώτες έχουν εκτοπιστεί, αυτό είναι μια πραγματικότητα, βεβαίως τους αγάπαμε τους ξένους αφού φύγαν από εκεί για έλθουν και να ζήσουν να δουλέψουν αλλά κάπως πρέπει να μοιραστούν οι χώροι.
Ταυτόχρονα, η ποιήτρια έδωσε μια διευκρινιστική, ας πούμε, συνέντευξη στον ιστότοπο maga.gr, στην οποία δεν αναφέρεται μόνο στο περιστατικό, αλλά επεκτείνεται και στη ζήλια κάποιων ομοτέχνων της από τότε που έγινε μέλος της Ακαδημίας. Πολλοί συγγραφείς υπερασπίστηκαν την Κική Δημουλά στα κοινωνικά μέσα (κάποιοι βρίσκοντας ευκαιρία να επαναλάβουν για νιοστή φορά τις ψυχώσεις τους).
Δεν θα κατηγορήσω τη δημοσιογράφο που δεν μετέφερε με ακρίβεια τα λεγόμενα της ποιήτριας: σε έντυπο μέσο γράφει, και μάλιστα χρονογράφημα με ορισμένη έκταση, δεν μπορεί επομένως να παραθέσει κατά λέξη, και άλλωστε νομίζω ότι δεν είχε πρόσβαση σε κάποια μαγνητοφώνηση του κειμένου. Μια περίληψη έδωσε, που αδικεί ίσως την Κική Δημουλά επειδή περιέχει συμπυκνωμένες τις τοποθετήσεις της, αλλά δεν αποτελεί σκόπιμη διαστρέβλωση. Κυρίως λείπει από την περίληψη της Άννας Δαμιανίδη η μεγάλη αμηχανία που χαρακτηρίζει το πλήρες απομαγνητοφωνημένο κείμενο, όπου η ποιήτρια επανειλημμένα παλινωδεί, λέγοντας κάτι και μετά μετριάζοντάς το ή αναιρώντας το.

Βρίσκω καταρχήν υγιή αντίδραση την κριτική που ασκήθηκε στις θέσεις της ποιήτριας, όχι όμως την επέκταση της κριτικής στο πρόσωπό της. Το έχω ξαναγράψει, το να εκφράζει κάποιος μια άποψη που τη βρίσκουμε ρατσιστική, ή ακόμη και που είναι αναντίρρητα ρατσιστική, δεν τον κάνει αυτομάτως ρατσιστή. Θέλει προσοχή αυτό. Και πολύ περισσότερη προσοχή θέλει στις σημερινές συνθήκες, που υπάρχει στο πολιτικό τοπίο μια ναζιστική συμμορία που ανενδοίαστα καπηλεύεται τα πάντα. Δεν θα χαρίσουμε στη Χρυσή Αυγή όποιον ηλικιωμένο εκφράζει την ανασφάλεια ή το φόβο του.
Κι έπειτα, το κείμενο της Κικής Δημουλά είναι μια χαλαρή ομιλία, πιθανώς χωρίς χειρόγραφο, δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι γραπτή τοποθέτηση σε συνέδριο, δεν είναι άρθρο σε εφημερίδα, επομένως δεν θα κριθεί με τα ίδια μέτρα και σταθμά. Δεν θα ζυγιάσουμε λοιπόν την κάθε λέξη με την πλάστιγγα του φαρμακοποιού. Γι’ αυτό δεν θεωρώ κατακριτέο, όπως μια καλή φίλη, το “πρέπει να μοιραστούν οι χώροι”, που αν το πάρει κανείς τοις μετρητοίς μπορεί να σκεφτεί ότι οδηγεί σε πρακτικές απαρτχάιντ, σε Αμερική του 1950. Δεν συμφωνώ με το κείμενο, αλλά δεν κολλάω σε μια λέξη.
Ένας από τους ομοτέχνους της Κικής Δημουλά που δεν την υπερασπίστηκε, ο συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ, έγραψε στο Φέισμπουκ, μεταξύ άλλων: “Ωστόσο, όταν έχεις ασκηθεί στον γραπτό λόγο (και δη στον ποιητικό, που είναι ο πλέον αφαιρετικός και ως εκ τούτου απαιτητικός κι ‘επικίνδυνος’), όταν οι λέξεις που έχεις λειάνει και συνταιριάξει κατά τρόπο θαυμαστό έχουν τύχει τόσης προσοχής και ανάλυσης, είναι αδικαιολόγητο να μεταχειρίζεσαι τις ίδιες λέξεις με απρονοησία, επιπολαιότητα (ή και καραμπινάτη γαϊδουριά) σαν τον πρωτάρη που δεν ξέρει πώς να χειριστεί ένα πανίσχυρο όπλο”. Νομίζω πως παραείναι αυστηρός και βάζει δυσβάστακτο φορτίο στους ώμους των ποιητών: οι ποιητές είναι άνθρωποι, δεν είναι υπερφυσικά πλάσματα ούτε ρομπότ, δικαιούνται να έχουν κι αυτοί τις αδιάφορες ή τις κακές στιγμές τους. Βρίσκω αξιοπρόσεκτη την άποψη του Κορτώ αλλά, ύστερα από σκέψη, καταλήγω στο ότι συμφωνώ περισσότερο με το άρθρο του Στ. Τσαγκαρουσιάνου, που μάλιστα κάνει κάποιες σκέψεις που κι εγώ τις έχω κάνει σχετικά με την εξαφάνιση της ιδιωτικής σφαίρας στα κοινωνικά μέσα και (λέω εγώ) την ανάγκη να θεσπιστεί μια τρίτη κατάσταση, ανάμεσα στο δημόσιο και στο ιδιωτικό, για τις απόψεις που εκφράζουμε στο Διαδίκτυο, που πρέπει θαρρώ να κρίνονται με άλλα μέτρα.
Ο Τσαγκαρουσιάνος βέβαια το γενικεύει το θέμα, μια και αναφέρεται επίσης (και κυρίως, θα έλεγα) σε δηλώσεις ή εκμυστηρεύσεις, όχι πάντα καλόγουστες ή πετυχημένες, που κάνουν πνευματικοί άνθρωποι στα κοινωνικά μέσα, και μάς θυμίζει τον αγαπημένο Γιώργο Ιωάννου, για τον οποίο μπορούμε να πούμε, με μια δόση υπερβολής βέβαια, ότι είχε ιστολόγιο από τη δεκαετία του 1980! Εννοώ ότι έγραφε σχόλια για όλα όσα τον ενδιέφεραν ή τον εκνεύριζαν, και όταν μάζευε αρκετή ύλη τύπωνε και ένα τεύχος του Φυλλαδίου, που έτσι ήταν το έντυπο ισοδύναμο των ιστολογίων, φυσικά χωρίς την τωρινή αμεσότητα και επικαιρότητα. Στα σχόλια του Φυλλαδίου, τους “θυσάνους” όπως τους έλεγε, ο Ιωάννου είχε γράψει ένα σωρό κακίες εναντίον ομοτέχνων με τους οποίους είχε τσακωθεί, ενώ θυμάμαι ότι είχε εκφράσει και απαράδεκτες, ρατσιστικές ίσως, απόψεις, για τους γάμους ανάμεσα σε Έλληνες ή Ελληνίδες και  αλλοδαπές ή αλλοδαπούς (αυτά το 1983). Όμως το έργο του Ιωάννου μένει και τα ανόητα σχόλιά του έχουν ξεχαστεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγγραφείς έχουν ασυλία στον κυβερνοχώρο ή ότι είναι υπεράνω κριτικής -απλώς ότι έχουν κι αυτοί δικαίωμα στην κοτσάνα ή στη μικροπρέπεια.
Ή στην ανακρίβεια, για να κλείσω με αυτό. Κάτι που δεν είδα να σχολιάζεται στο κείμενο της Κικής Δημουλά, είναι η διάκριση ανάμεσα σε Κυψελιώτες και σε ξένους. Αλλά ποιοι είναι οι Κυψελιώτες; Με ποια λογική, ας πούμε, δεν είναι Κυψελιώτης ένας Αλβανός που μένει 20 χρόνια στη γειτονιά, έχει αγοράσει διαμέρισμα, τα παιδιά του πηγαίνουν σε σχολείο στην περιοχή; Η μόνη διαφορά, βρίσκω, είναι ότι ο Αλβανός Κυψελιώτης δεν ψηφίζει στις τοπικές εκλογές. Ενώ αν ψήφιζαν, μπορεί και να έπειθαν τον Δήμο να φτιάξει ωραία τραπεζάκια για να παίζουν οι Αλβανοί από την Κυψέλη ντόμινο στις πλατείες, όπως υπάρχουν σε πολιτισμένες χώρες των Βαλκανίων σκακιέρες στα πάρκα, αντί να χρησιμοποιούν για το σκοπό αυτό τα παγκάκια, τα οποία, εδώ που τα λέμε, είναι άβολα για επιτραπέζιο παιχνίδι.

Ένα σχόλιο για τα πιασμένα παγκάκια της Κυψέλης...

του Παντελή Προμπονά, απο τη Λεσχη...

Πως ήσουνα εχθρός μου, δε το ήξερες,  /  Οι λέξεις σου το είπαν

[κ. δημουλά, ενός λεπτού μαζί]

Ο κόσμος μας αλλάζει. Και μαζί του και οι άνθρωποι.
Το συναισθανόμαστε, το καταλαβαίνουμε μα ακόμα οι λέξεις δεν έχουν την ακρίβεια που απαιτεί η ερμηνεία. Ακόμη περισσότερο δεν έχουνε τη δύναμη που απαιτεί η αλλαγή. Και προσμένουμε άλλοι ατομικά και άλλοι πιο συλλογικά, ανιχνεύοντας κριτικά το μέλλον. Από χθες ο κόσμος της δυνητικής επικοινωνίας φλέγεται από κάποιες δηλώσεις της ποιήτριας Κικής Δημουλά. Οι μετανάστες έχουν καταλάβει όλα τα παγκάκια της Κυψέλης. Κι όταν ο κάθε άνθρωπος φτιάχνει τη δική του οπτική για τον κόσμο, πόσο χρήσιμα μοιάζουν τα λόγια των πολιτογραφημένων σοφών ώστε να σχηματοποιήσουν τις σκόρπιες εικόνες. Κι έπειτα δηλώσεις επανόρθωσης, απομαγνητοφώνηση λέξη προς λέξη, σάπια και κατεστημένη Σώτη Τριανταφύλλου στο protagon και διαμάχες του ψηφιακού λες κι έχουν φόντο κάποια pop star. Απογοήτευση.

Από τις ενοχλητικότερες αντιδράσεις στον δημόσιο λόγο είναι αυτή που παριστάνουμε τους έκπληκτους και τους προσβεβλημένους. Για πολλά χρόνια, τα τρία τελευταία πολύ έντονα, ο ρατσισμός εκφέρεται με τη γλώσσα των δικαιωμάτων, με τη γλώσσα της καθημερινής ζωής, με την γλώσσα της οικονομίας, με τη γλώσσα της δημοκρατικής επιλογής. Ο ρατσισμός συνιστά συστατικό στοιχείο των διαδικασιών υποκειμενοποίησης της κρίσης. Και αποκτά λογοθετική και σωματική εκφορά. Κάποια σώματα, κάποιες ζωές είναι παρείσακτες στις πόλεις στον βαθμό που είναι ορατές. Όταν καλλιεργούν αμισθί φράουλες, όταν χαρίζουν το σώμα τους στις σεξουαλικές ορέξεις του «υγιούς πληθυσμού», όταν μεγαλώνουν τα παιδιά σας ή περιποιούνται τους παππούδες μας τότε οι μετανάστες εκτελούν «αόρατες» κοινωνικές λειτουργίες. Δεν καταλαμβάνουν τις πόλεις, αντίθετα βιώνουν πολλαπλούς αποκλεισμούς, ταξικούς, εθνικούς, συχνά έμφυλους.
Το πρόβλημα έγκειται όταν καταλαμβάνουν χώρο. Όταν ανασύρονται στο προσκήνιο της ανθρώπινης εμπειρίας. Όταν αποκτούν καθημερινότητα, χρόνο για κοινωνική ζωή στην πλατεία, όταν ασθενούν και χρειάζονται γιατρό, όταν ζητούν ένα καλύτερο αύριο για τα παιδιά τους μέσα στο ελληνικό σχολείο. Πόσες φορές σκεφτήκατε την ύπαρξη αυτών των ανθρώπων δίπλα σας ως πρόβλημα και ανάποδα πόσες φορές προσπαθήσατε να έρθετε κοντά στη γειτονιά σας; Στα απέναντι παράθυρα που συναντιούνται οι μυρωδιές της κουζίνας σας; Σε μια παιδική γιορτή που μιλιέται η διεθνέστερη γλώσσα του κόσμου, το παιχνίδι;

Η Κική Δημουλά, είναι αναμφισβήτητα μια καλή ποιήτρια, αν το μόνο μας κριτήριο είναι η αισθητική. Δεν έχει κρύψει ποτέ τις απόψεις της. Εκλέχθηκε στην Ακαδημία Αθηνών, με ότι αυτό συνεπάγεται. Έχει πολλές συμπάθειες στον κόσμο των παλιανθρώπων όπως γράφει και ο Σταμάτης. Δεν καταλαβαίνω γιατί σοκάρεστε όσοι σοκάρεστε. Εκείνη πρέπει να σοκαριστεί με όσους την επαινούν. Η ποίηση της μπορεί να εξέφραζε κάποιους και άλλους όχι. Η ουσία έγκειται στο πόσους εκφράζουν οι δηλώσεις τις. Όποιες και να είναι, οι προβεβλημένες ή οι διευκρινισμένες, οι απομαγνητοφωνημένες ή οι θρυλούμενες. Πόσοι συνάνθρωποι μας λένε από μέσα τους «βρέθηκε ένας άνθρωπος να τα πει»; Πόσοι αισθάνονται την ίδια αγανάκτηση στα παγκάκια της Κυψέλης και των υπόλοιπων γειτονιών στο κέντρο; Πόσοι θεωρούν τον μετανάστη ενοχλητική εικόνα;
«Πραγματικά η διανοητική δραστηριότητα πρέπει να διακρίνεται σε βαθμούς, ακόμη και από εσωτερική άποψη, βαθμούς που σε στιγμές υπερβολικής αντίθεσης, μας δίνουν μιαν αληθινή και ιδιαίτερη ποιοτική χροιά: στην πιο υψηλή βαθμίδα θα τοποθετηθούν οι δημιουργοί των διάφορων επιστημών, της φιλοσοφίας και της τέχνης κλπ, στην πιο χαμηλή οι κατώτεροι «διαχειριστές» και διαφημιστές του συσσωρευμένου και ήδη υπάρχοντος πνευματικού πλούτου», γράφει ο Αντόνιο Γκράμσι. Δεν θα αξιολογήσω σε ποιες στιγμές της η ποίηση της Δημουλά βρέθηκε στην υψηλή βαθμίδα, είμαι σίγουρος όμως πως οι δηλώσεις της ανήκουν στην δεύτερη. Η αναπαραγωγή μιας ήδη συσσωρευμένης κουλτούρας μισανθρωπισμού και βιοπολιτικής κυριαρχίας, αποτελεί λυπηρό δείγμα για έναν πνευματικό άνθρωπο σε ότι κι αν πιστεύει.

Όταν τα στημόνια της ψυχής σπάνε...

Του Γιωργου Παπασωτηριου...

«Συγχωρέστε με, δεν αντέχω άλλο» έγραψε ο 46χρονος υπολοχαγός από τη Χαλκίδα και βούτηξε στο κενό. Έκανε και δεύτερη δουλειά για να ζήσει αξιοπρεπώς την οικογένειά του. Δεν άντεξε. Τα στημόνια της ψυχής κόπηκαν.
Πολλοί συν-Έλληνες βρίσκονται ομοίως στα όριά τους. Γι’ αυτό η πιο συνηθισμένη πασχαλινή ευχή φέτος ήταν «Καλές αντοχές»! Όμως, η αντοχή είναι υποκειμενική κατάσταση.
Άλλος δεν αντέχει να μην έχει να πάει γάλα στα παιδιά του κι άλλος, όπως η γνωστή ποιήτρια, να συγκλονίζεται από τους μετανάστες που… «πιάνουν τα παγκάκια» στην πλατεία Κυψέλης. Και διερωτάται κανείς, πόση τάχα ευαισθησία χρειάζεται η ποίηση! Ποιος ήταν εκείνος που έλεγε ότι η ποίηση είναι το δόσιμο του εαυτού, το δώρο που μιλά; Γιατί πράγμα όμως μιλά; Άλλοτε η ποιητική γλώσσα υποθάλπει την αλλαγή, ανατρέποντας την ισχύουσα συμβολική τάξη και δημιουργώντας τη νέα κοινωνικότητα, τη νέα συλλογικότητα, αυτή που θάλλει στις οπωροφόρες λέξεις και στην ποιητικότητα των δρόμων, εκεί όπου κατοικούν οι εξόριστοι νέοι και ο νέος λόγος. Άλλοτε η ποίηση ενισχύει την καθεστηκυία τάξη.

Οι ποιητές που δεν λαμβάνουν θέση υπέρ των αδικημένων, υποθάλπουν τους σύγχρονους ολοκληρωτισμούς και, μάλιστα, την ώρα που αυτοί βρίσκονται σε αδιέξοδο. Ήδη τρεις στους τέσσερις Ευρωπαίους μιλούν, σήμερα, για μία «ζοφερή κατάσταση και ένα δύσκολο μέλλον» της κοινωνίας της γηραιάς ηπείρου(έρευνα Ipsos/CGI). Ακόμη και οι ίδιοι οι Γερμανοί (το 73%) φοβούνται ότι η κρίση θα φτάσει και σ’ αυτούς.
Το αδιέξοδο καθρεφτίζεται ήδη στο παγωμένο πρόσωπο της Λαγκάρντ καθώς οι νέοι φοιτητές διαμαρτύρονται κόσμια στο πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ για την περίφημη «ανταγωνιστικότητα» που σημαίνει 19,2 εκατομμύρια ανέργους και πολλές δεκάδες εκατομμύρια εξαθλιωμένους υποαπασχολούμενους στην Ευρώπη.
Οι γορίλες της ασφάλειας θα εξοστρακίσουν κακήν κακώς από την πανεπιστημιακή αίθουσα τον «άλλο λόγο», αυτόν που ακούγεται υποχρεωτικά σε κάθε δημοκρατία.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν απομένει παρά ο ένας και μοναδικός λόγος της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας(του consensus του Βερολίνου), που υποστηρίζει το γερμανικό μοντέλο της άγριας λιτότητας.
Αλλά χωρίς τον διαφορετικό λόγο, τον λόγο των αδυνάτων η δημοκρατία δεν υφίσταται, ειμή μόνο ως ο ολοκληρωτισμός της μίας και μοναδικής αλήθειας, της μίας και μοναδικής λύσης. Γι’ αυτό επιδιώκεται να καταπνιγούν οι άλλες φωνές.
Όμως, ο ουμανισμός θα επανέρχεται αδιαλείπτως. Γιατί χωρίς τον όλο Άνθρωπο, χωρίς την Αγάπη ως συνεκτικό αρμό, δεν υπάρχει το αίτιο που νοηματοδοτεί τη ζωή και αρμολογεί τις κοινωνίες. Εντέλει, τι είναι η ποίηση; Το ποιητικώς ζην ενός ερωτευμένου Σίσυφου (Καμύ), που περιφρονεί τις εξουσίες και τους θεούς, που μισεί το θάνατο και στον οποίο το πάθος για ζωή του στοιχίζει ένα ανείπωτο μαρτύριο.
Ο Σίσυφος οικειοποιείται το βράχο, που μπορεί να είναι ως μορφή κι ένα ξύλινο παγκάκι-κρεβάτι. «Ο βράχος είναι δικός του» και η «νίκη του βράχου» δική του. Ο «αγώνας και μόνο προς την κορυφή αρκεί…». Αυτό, λοιπόν, είναι το νόημα της ζωής.
Ο αέναος Αγώνας και η ανάσα-συνείδηση την ώρα της καθόδου. Αλλά τι να καταλάβει η… ποιήτρια απ’ όλα αυτά;