Από τη Νορμανδία στο Δίστομο...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Στρογγυλή η φετινή επέτειος της συμμαχικής απόβασης στη Νορμανδία. Στρογγυλή και η αντίστοιχη της σφαγής στο Δίστομο. Εβδομήντα χρόνια συμπληρώθηκαν από τον Ιούνιο του 1944 οπότε και έλαβαν χώρα -με διαφορά μερικών ημερών- τα δύο γεγονότα.
Οι πολεμικές επιχειρήσεις στη Βόρεια Γαλλία, που ξεκίνησαν στις έξι του πρώτου καλοκαιρινού μήνα, αιφνιδίασαν τους Γερμανούς και προκάλεσαν εκνευρισμό στις τάξεις των επιτελών του Χίτλερ.Την ίδια περίοδο στην Ελλάδα, οι κατοχικές δυνάμεις διακατέχονταν από ανάλογη ανησυχία καθώς εμφανίζονταν να μην ελέγχουν μεγάλα τμήματα της υπαίθρου, όπου επικρατούσαν οι αντάρτικες ομάδες. Σε μία προσπάθεια περιορισμού της δυναμικής τους, οι Γερμανοί πραγματοποιούσαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, ξεσπώντας ταυτοχρόνως στον άμαχο πληθυσμό. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο μπορεί να ενταχθεί και η ναζιστική εισβολή και θηριωδία στο Δίστομο.
Σε αρχειακή έρευνά της, η στήλη «έπεσε επάνω» σε ενδιαφέρον γερμανικό ανακοινωθέν, εκδοθέν έπειτα από τη συντέλεση του πολεμικού εγκλήματος. Πέραν του κυνικού ύφους και της επί της ουσίας παραδοχής από τις αρχές Κατοχής του συνειδητού και προσχεδιασμένου του πράγματος, το κείμενο αναδεικνύει και μία άλλη πτυχή της ιστορίας, συσχετίζοντας τα διαδραματισθέντα στο βοιωτικό χωριό με τα τεκταινόμενα στη Νορμανδία (ας μην ξεχνάμε ότι η σφαγή στο Δίστομο έγινε 4 μόλις μέρες μετά τη συμμαχική απόβαση). Ιδού ένα μικρό απόσπασμα: «Διά τον πληθυσμόν όμως της υπαίθρου τούτο αποτελεί μίαν νέαν προειδοποίησιν (...). Εξαρτάται αποκλειστικώς από την στάσιν του πληθυσμού αν θα θιγή και αυτός ή όχι από τα μέτρα τα λαμβάνοντα εναντίον των συμμοριών. Ο λαός οφείλει ν' ανέπη από του να λαμβάνη οιανδήποτε πολιτικήν ή προ παντός στρατιωτικήν στάσιν. Μόνον κατά τον τρόπον αυτόν θα αποσοβηθή ή πλήρης κατερείπωσις της χώρας. Διότι εκείνος που θα υποφέρη πάντοτε από κάθε στρατιωτικήν περιπλοκήν των πραγμάτων θα είναι ο απλούς λαός και μόνον αυτός. Η τρομερά καταστροφή, που υπέστη ο ειρηνικός πληθυσμός εις την περιοχήν της εισβολής της βορείου Γαλλίας είναι μία προειδοποίησις και διά τους Ελληνες. 47.000 άτομα -άνδρες, γυναίκες και παιδιά- ουδεμία έχοντα συμμετοχήν εις τον αγώνα, εφονεύθησαν εκεί κατά την διεξαγωγήν των φοβερών μαχών. Παρόμοια μοίρα θα επεφυλάσσετο και εις την Ελλάδα εις την περίπτωσιν αγγλο-αμερικανικής εισβολής την οποία επιθυμεί το ΕΑΜ».

Παλιές ρωγμές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Στις αρχές της δεκαετίας του '40, εν μέσω γερμανικού εθνικιστικού παροξυσμού, προέκυψε ένα σχέδιο ευρωπαϊκής ενοποίησης που έλαβε την ονομασία «νέα τάξη στην Ευρώπη».

Το σχέδιο αντικατόπτριζε πλήρως τις χιτλερικές επιδιώξεις για μία γηραιά ήπειρο υπό γερμανική εποπτεία και ήταν σαφώς προσανατολισμένο στα βρετανικά αποικιοκρατικά πρότυπα.
Ο Αδόλφος Χίτλερ, προσεκτικός παρατηρητής και θαυμαστής του τρόπου με τον οποίο οι Αγγλοι είχαν καταφέρει να εκμεταλλεύονται οικονομικά μία ευρεία περιφέρεια τόπων προς όφελος του διοικητικού τους κέντρου, προχώρησε στη συγκρότηση επιστημονικής ομάδας που επεξεργάστηκε αντίστοιχου τύπου πολιτικές για λογαριασμό της ναζιστικής Γερμανίας.
Το σχέδιο της «νέας τάξης στην Ευρώπη» διαπνεόταν από τη φιλοσοφία του οικονομικού επεκτατισμού και της εδραίωσης της γερμανικής ηγεμονίας. Το σύνολο των κατακτημένων κρατών αποτελούσε μία ζώνη ελέγχου, απ' όπου οι Γερμανοί θα είχαν τη δυνατότητα άντλησης πόρων, αναγκαίων για την τροφοδότησή τους.
Η αλόγιστη χρήση των πλουτοπαραγωγικών πηγών των συγκεκριμένων χωρών θα οδηγούσε αυτόματα στην απογύμνωσή τους και τη ραγδαία πληβειοποίηση μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων. Τα φθηνά εργατικά χέρια, που θα προέκυπταν από αυτή τη διαδικασία, θα απορροφούνταν από τις γερμανικές βιομηχανίες.
Ενας από τους ανθρώπους που εργάστηκαν για την υλοποίηση εκείνης της ιδέας ήταν και ο οικονομολόγος Λούντβιχ Ερχαρτ, μεταπολεμικός υπουργός Οικονομικών της Δυτικής Γερμανίας, καγκελάριος και εμπνευστής του αποκληθέντος «γερμανικού οικονομικού θαύματος» (του στηριγμένου στη δουλειά των «γκασταρμπάιτερ»).
Αμβλυμένα στοιχεία του παλιού χιτλερικού σχεδίου υιοθετήθηκαν και αξιοποιήθηκαν από τον ίδιο, στα χρόνια της ανόρθωσης, στους τομείς της επιχειρηματικότητας, της παραγωγής, της εργασίας, με σκοπό την άμεση ανασυγκρότηση της πατρίδας του και αποτέλεσαν έκτοτε βασικά συστατικά της οικονομικής σκέψης και πρακτικής της.
Ευθυγραμμισμένος με μια στρεβλή αντίληψη υπηρέτησης του εθνικού συμφέροντος και στοχεύοντας σ' αυτό, ο Ερχαρτ υπήρξε από τους πρώτους που προώθησαν την ευρωπαϊκή συνεννόηση, τη συνεργασία, την ενοποίηση, ασκώντας σημαντική επιρροή στη διαμόρφωση της γερμανικής θεώρησης περί ευρωπαϊκής κοινότητας. Η Ανγκελα Μέρκελ θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί πνευματικό του τέκνο.

Οι ευρωεκλογές και ο Αλμπέρ Καμί...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

«Λέτε Ευρώπη, αλλά σκέφτεστε γη για στρατιώτες, ελεγχόμενες βιομηχανίες, καθοδηγούμενη διανόηση. Μήπως υπερβάλλω; Τουλάχιστον όμως ξέρω ότι, όταν λέτε Ευρώπη, ακόμη και στις καλύτερες στιγμές σας, όταν παρασύρεστε από τα ίδια σας τα ψέματα,

τίποτα δεν σας εμποδίζει να σκέφτεστε ένα πλήθος από πειθήνια έθνη που οδηγούνται από μία Γερμανία αφεντάδων προς ένα απίστευτο, αιματοκυλισμένο μέλλον.

 Θα ήθελα να συνειδητοποιήσετε καλά τούτη τη διαφορά: η Ευρώπη είναι για σας αυτός ο τόπος που περιβάλλεται από θάλασσες και βουνά, που χωρίζεται από φράγματα, ο σκαμμένος στα έγκατά του από ορυχεία, ο κατάσπαρτος με καλλιέργειες, όπου η Γερμανία παίζει μια παρτίδα με μοναδικό διακύβευμα το ίδιο το μέλλον της.

Ο Μυστικός Δείπνος και η Σταύρωση του '45...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

«Είχα ενταχθεί στην ΕΠΟΝ από έφηβη, μοναχή μου, δίχως παρότρυνση, στην Κατοχή. Το θεωρούσα σπουδαία δουλειά αυτό που κάναμε. Να μαθαίνουμε γράμματα στους μικρότερους, να τους προστρέχουμε, να μεταφέρουμε προκηρύξεις, να βοηθάμε στο κρύψιμο κάθε κυνηγημένου.

Τα γεγονότα του Δεκέμβρη του '44 και έπειτα εκείνη η μεγάλη φυγή των συντρόφων προς την ύπαιθρο, αναζητώντας καταφύγιο, σωτηρία απ' τα αντίποινα, καθόρισαν όλη τη μετέπειτα ζωή μου.

»Η οικογένειά μου διαλύθηκε κυριολεκτικά. Το σπίτι μας το λεηλάτησαν και το κατέστρεψαν. Στη γειτονιά δεν μπορούσαμε να επιστρέψουμε, όλο και κάποιο μάτι θα μας έπαιρνε είδηση και κινδυνεύαμε από το τουφέκι.

Η εξωτερική πολιτική τού επαίτη...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Η ένταξη της Ελλάδας στην Ατλαντική Συμμαχία ακολούθησε τη ροή των πραγμάτων που διαμόρφωσε -σε εσωτερικό επίπεδο- η κατάληξη της εμφύλιας σύγκρουσης και -σε εξωτερικό- οι ανάγκες του Ψυχρού Πολέμου. Ακόμη νωρίτερα, η περίφημη συμφωνία της Γιάλτας είχε αποφασίσει τα ποσοστά επιρροής των Μεγάλων Δυνάμεων στα Βαλκάνια, καθορίζοντας έτσι και το διεθνή προσανατολισμό της χώρας.

Τα αμερικανικά χρήματα που «έπεσαν» στην Ελλάδα (Δόγμα Τρούμαν, Σχέδιο Μάρσαλ) πέτυχαν να συγκροτήσουν μία πολιτική τάξη άρρηκτα συνδεδεμένη με την Ουάσιγκτον. Το σύνολο των κυβερνήσεων από τη δεκαετία του '50 (κεντρώες και δεξιές) ευθυγραμμίστηκαν με τους γεωστρατηγικούς σχεδιασμούς των ΗΠΑ στην περιοχή.

Εκμαυλισμένες συνειδήσεις...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

«Αφού τα παλιά μας αίσχη μπορεί να μας συγχωρεθούν, πρέπει αναγκαστικά κατά τη γνώμη μου να διαπράξουμε καινούργια, πολλαπλασιάζοντας τις παρανομίες, διπλασιάζοντας τις καταστροφές και τις λεηλασίες μας, και πασχίζοντας να στρατολογήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους συντρόφους στα εγκλήματά μας.

Οι μικρές παρανομίες τιμωρούνται, αλλά οι μεγάλες ανταμείβονται... Γιατί όταν οι παραβάτες είναι πολλοί, κανείς δεν τιμωρείται· οι μικρές παρανομίες τιμωρούνται, αλλά οι μεγάλες και σοβαρές παρανομίες ανταμείβονται· και εκεί όπου πολλοί υφίστανται αδικίες, λίγοι επιζητούν να τις εκδικηθούν. Γιατί οι αδικίες που βλάπτουν όλους εξίσου γίνονται ανεκτές με περισσότερη υπομονή απ' ό,τι εκείνες που στρέφονται εναντίον ατόμων».
Το 16ο αιώνα, ο Μακιαβέλι στις «Φλωρεντινές Ιστορίες» όριζε τη διαδικασία αλλοτρίωσης της συνείδησης των πολλών ως το βασικό όπλο του ηγεμόνα που επιθυμούσε να διατηρήσει την εξουσία του. Το 19ο αιώνα, ο Εμμανουήλ Ροΐδης περιέγραφε την πρακτική εφαρμογή του μοντέλου στην Ελλάδα της εποχής του, μιλούσε για την αλυσιδωτή λειτουργία της διαφθοράς που διαπερνούσε και διαμόρφωνε το πολιτικό σύστημα:
«Η Ελλάς κατηνάλωσεν ολόκληρον τεσσαρακονταετίαν εις αγόνους συζητήσεις περί κομμάτων και κομματαρχών, άπαν σε το χρήμα, αντί έργων χρήσιμων προς πόλεμον ή προς ειρήνην, εδαπάνησεν εις συντήρησιν κοπαδίου κομματικών κηφήνων, χάριν των οποίων στέργει την πενίαν, την κακοπραγίαν, την ασημότητα και τους εμπαιγμούς του κόσμου όλου.

Ο Τσίπρας, η Ευρώπη και το 1821...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Η υποψηφιότητα Τσίπρα για την προεδρία της Κομισιόν, η δειλή αναθάρρηση μέσω της στήριξης σε αυτήν της ευρωπαϊκής Αριστεράς και η απήχηση που φάνηκε να έχει ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στη γείτονα Ιταλία στάθηκαν αφορμή για μία πιο ηχηρή εξωτερίκευση της γενικής παρατήρησης περί αναγκαιότητας για αλλαγή νοοτροπίας στην προσέγγιση της κρίσης, καθώς και για επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο κινείται και φέρεται η ενοποιημένη Ευρώπη. 

Ο ομοϊδεάτης του Σόιμπλε την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, ο Αυστριακός υπουργός Εξωτερικών Κλέμενς φον Μέτερνιχ

Στην αρχή της χρεοκοπικής περιπέτειας, η Ελλάδα βρέθηκε κολλημένη στον τοίχο, ερίφιο στη στάνη με τις άσπιλες προβατίνες. Η προβληματική της κατάσταση αποδόθηκε σε στερεότυπες αντιλήψεις σχετικές με τα κουσούρια του ελληνικού χαρακτήρα. Πλήθος απομεινάρια από την εποχή Φαλμεράιερ, κατάλοιπα εθνικοσοσιαλιστικών φυλετικών θεωριών ανασύρθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν, βάλλοντας κατά της «απειθαρχίας» που μαστίζει το έθνος. Η τακτική της προπαγάνδας λειτούργησε σε όλο της το μεγαλείο και πέτυχε το επιθυμητό: την αυτοενοχοποίηση, το σκύψιμο της κεφαλής.

Με άρθρο του, που δημοσιεύθηκε πριν από καιρό στους «Times», ο ιστορικός Mark Mazower απάντησε στις κατηγορίες, θέτοντας το ζήτημα της παροιμιώδους ελληνικής αντιδραστικότητας σε άλλη βάση, μεταχειριζόμενος ως παραδείγματα την εμπειρία της Κατοχής, καθώς και εκείνη της Επανάστασης του 1821.

Οι λατρεμένες ημέρες της Φρίκης...

της Μαριας Σαμπατακακη, απο την Ελευθεροτυπια...

Η αμετροέπεια ορίζεται ως χαρακτηριστικό του βίου της νεότερης ελληνικής πολιτείας. Παρατήρηση, που έρχεται σε αντίφαση με την κληρονομιά της έννοιας του μέτρου, γεννημένης κάποτε σε τούτο το χώρο. Καθόλου παράδοξο ωστόσο το γεγονός, αν συνυπολογιστούν στις παραμέτρους διαμόρφωσης της νεοελληνικής mentalite διαφόρων τύπων επιρροές και επιδράσεις (ρωμαϊκή, οθωμανική κ.λπ.).

 Η υπερβολή αποτελεί εκδήλωση και συμπεριφορά που διαπερνά το σύνολο της κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Καθότι, όμως, η λαϊκή ρήση θέλει το ψάρι να βρομάει εκ της κεφαλής, ένα ανασκάλεμα στάσεων και δράσεων της εγχώριας μεταπολεμικής ελίτ (πολιτικής, οικονομικής κ.ο.κ.) απασχολεί το παρόν κείμενο. Κυρίως επειδή «οι μεγάλοι» αναλαμβάνουν ρόλο καθοδηγητή και διαμορφωτή του πλαισίου εντός του οποίου κινούνται «οι μικροί» (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι τελευταίοι περιφέρονται άνευ ευθύνης -ευθύνης, όχι συνενοχής- στην Ιστορία).
Πλείστα όσα παραδείγματα καταδεικνύουν ότι η υπερβολή αποτέλεσε το κυρίαρχο στοιχείο-υλικό στα χρόνια που δομήθηκε εκ νέου η Ελλάδα, πάνω στα αποκαΐδια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Στο φουλ ο αυταρχισμός, ο συντηρητισμός, η τυπολατρία, η βία, η ανισότητα, η υποτέλεια.
Στο πηδάλιο της ξέφρενης κούρσας βρέθηκε η ανώτατη πολιτειακή αρχή, το Στέμμα.

Και πάλι ακτήμονες...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Κυνισμός, απάθεια, αναλγησία. Βρίσκονται σε έξαρση το τελευταίο διάστημα. Ευδοκιμούν στα εντόσθια σωμάτων, ενδεδυμένων το σοβαρό κοστούμι του τεχνοκράτη. Ουδέν καινοφανές. Η τύχη των αδυνάτων σπανίως απασχόλησε μεγαλόσχημους, φωστήρες, καθοδηγητές, κυβερνήτες μιας χώρας που στήθηκε επί τη βάσει εξυπηρέτησης ολίγων.

Διογένης ο Κυνικός  

Σχόλια και αναλύσεις επισημαίνουν τον κίνδυνο ακρωτηριασμού τού ήδη βαριά πληγωμένου κοινωνικού σώματος από τη συνέχιση μιας παράλογης και απάνθρωπης πολιτικής.
Το αυτί των κυβερνώντων δεν ιδρώνει. Δεν εκπλήσσει τούτη η στάση. Θα μπορούσε, μάλιστα, να θεωρηθεί φυσιολογική συνέχεια, απόληξη μιας εξελικτικής διαδικασίας, η αφετηρία της οποίας ορίζεται κάπου στα χρόνια της Επανάστασης (1821). Οταν οι σχεδιασμοί μιας κλειστής κάστας πολιτικών ευνοούσαν και οδηγούσαν σ' ένα κρατικό μόρφωμα που λάμβανε υπ' όψιν του μόνο προσωπικές φιλοδοξίες κι επιδιώξεις και όχι τις γενικές ανάγκες.
Ελαφρά τη καρδία συνάφθηκαν τα περίφημα επαναστατικά δάνεια με την εθνική γη για ενέχυρο. Αγνοώντας τις προσδοκίες των ακτημόνων και αποτρέποντας μεταπολεμικά την ομαλή και δίκαιη διανομή καλλιεργήσιμων εκτάσεων, κατά τρόπο που να τους εξασφαλίζει ένα αξιοπρεπές εισόδημα.
Το ίδιο το σύστημα εκπαίδευσης, όπως φτιάχτηκε τον καιρό της Βαυαροκρατίας, αποστέρησε τα γράμματα και τη γνώση σ' ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού. Ας αναλογιστεί κανείς τις επιπτώσεις: κόσμος αμόρφωτος, οικονομικά ανασφαλής, εύκολη λεία για τους πολιτικάντηδες, αλλά και μαγιά, για να ζυμωθεί ο συλλογικός βίος με τις αρχές της αποκτήνωσης και της απόλυτης ιδιοτέλειας.
Την εποχή της εκβιομηχάνισης και καθώς η οικονομία οργανωνόταν πάνω σε καινούργιες βάσεις, τα εκσυγχρονιστικά οράματα του Τρικούπη άφησαν ξανά εκτός νυμφώνος τους ασθενεστέρους. Ορθότερα, τους εξαφάνισαν. Υπερφορολόγηση μέχρι στραγγαλισμού της μικρής ιδιοκτησίας, καθεστώς δουλοπαροικίας για τους αγροτικούς εργάτες. Ακόμη και η αγορά του βασικού φωτιστικού πετρελαίου έγινε απαγορευτική για το μέσο νοικοκυριό, λόγω της εμμονής του Τρικούπη να διατηρεί υψηλά το φόρο του.
Στις εκκλήσεις πολλών να περιορίσει τη φοροεπιδρομή, ο τελευταίος απαντούσε με ειρωνεία και σκληρότητα. Κεραυνοβολείται όποιος επιχειρήσει να αναγνώσει τις αγορεύσεις του Τρικούπη στο Κοινοβούλιο εκείνο το διάστημα. Λόγια κούφια, που επεδίωκαν να χρωματίσουν το μαύρο άσπρο, να διασκεδάσουν τις ανησυχίες, που αρέσκονταν στην υπερβολή. Φανέρωναν, όμως, το χάσμα ανάμεσα στο σκεπτικό του ανδρός και την κοινωνική πραγματικότητα.
Στα ίδια χνάρια βάδισαν και τα αναπτυξιακά πλάνα της δεκαετίας του 1950. Καμιά πρόνοια για το μέσο άνθρωπο. Κι εξακολουθούν να προκαλούν θλίψη όσο και θυμό, κουβέντες που εκστομίστηκαν τότε από κυβερνητικά στελέχη και βουλευτές της ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή, προμοτάροντας και ευλογώντας τη μετανάστευση ως μέθοδο μείωσης της ανεργίας και πρόσοδο για τη χώρα. Δημιουργώντας μια γενιά ξεριζωμένων, «γκασταρμπάιτερ» και ανθρακωρύχων. Την ίδια στιγμή που έρρεε εν αφθονία το χρήμα σε «ημέτερους» εργολάβους.
Η Ιστορία αδυνατεί να εξηγήσει την κακία και την απανθρωπιά ως συστατικά στοιχεία της ψυχοσύνθεσης μερίδας του ντόπιου πολιτικού προσωπικού. Είναι μάλλον αρμοδιότητα της Ψυχιατρικής...

Οι αγαπημένοι των τυράννων*...

Μαρία Σαμπατακάκη, απο την Ελευθεροτυπια...

Η διαχείριση της κρίσης από το πολιτικό προσωπικό της χώρας δεν παρουσιάζει καμιά πρωτοτυπία. Η πρακτική των κυβερνώντων βρίσκεται σε ευθεία συγγένεια με νοοτροπίες που απαντούν στο δημόσιο βίο από συστάσεως νεοελληνικού κράτους. Εκείνα που κυρίως και διαχρονικά χαρακτηρίζουν την πλειονότητα της εγχώριας πολιτικής κάστας είναι η πονηριά και η έλλειψη αυτοπεποίθησης, στοιχεία που κατά κανόνα διαθέτουν οι μέτριοι και οι μη δημιουργικοί, οι ανάξιοι και γι' αυτό υποχρεωτικά στηριζόμενοι σε (αλλοδαπά) δεκανίκια.

Οταν ξέσπασε η Επανάσταση τον Μάρτιο του 1821, αρκετοί ήταν εκείνοι που έσπευσαν να επικρίνουν το εγχείρημα και να το καταδικάσουν ως άκαιρο. Προεστοί και κοτζαμπάσηδες που φάνηκαν εξ αρχής επιφυλακτικοί ως προς τη συμμετοχή τους, ομοεθνείς που υπηρετούσαν ως ανώτεροι υπάλληλοι στην οθωμανική διοίκηση, εγγράμματοι-λόγιοι που βιοπορίζονταν στη Δύση, παράγοντες εκκλησιαστικοί, όλοι είχαν λόγους να κρατήσουν τις αποστάσεις τους από την Επανάσταση. Διατύπωσαν ενστάσεις σοβαρές για το εάν και κατά πόσον η εξέγερση πληρούσε τις προϋποθέσεις, είχε σωστά οργανωθεί ώστε να μην καταπνιγεί εν τη γενέσει της από τους Τούρκους.

Τρελέ Τσιγγάνε, για πού τραβάς; *

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Γύφτο οι αλλόφυλοι με κράζουν/ κι οι γύφτοι αλλόφυλο με λένε,/ κι οι δουλευτάδες ακαμάτη /και οι σπλαχνικές καρδιές με κλαίνε,/ κι οι χαροκόποι δε με θέλουν /και μ' είπαν οι γεροί σακάτη,/ παλιάτσο με είπε κι ο σακάτης/κι οι ονειροπλέχτες με κοιτάζουν, πάντα με ξαφνισμένο μάτι /σαν όνειρο άπρεπο και ξένο, καθώς διαβαίνω/ (...) τέρας για να φοβηθής/και μαζί για να γελάσης (...)

  Ο «Δωδεκάλογος του Γύφτου» γράφτηκε από τον Κωστή Παλαμά σε εποχή παρακμής. Πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής. Στον απόηχο μιας εθνικής ταπείνωσης κι ενός καταπιεστικού διεθνούς ελέγχου. Με έκδηλη την απογοήτευση για το ήθος των αρχόντων αλλά και των αρχομένων. Στην εμβληματική φιγούρα του γύφτου, του αδάμαστου κι ανυπότακτου, ο ποιητής διοχετεύει την ελπίδα του για ανάταση, αναγέννηση κι αναδημιουργία.
Γύφτε Λαέ, άκουσέ με /το πρωτόσταλτο είμαι σημάδι/ απ' την πλάση που θα 'ρθει (... ) Απ' τους κόσμους του Αύριο/ το μήνυμα της νίκης εγώ σου φέρνω (...)
Είμαι η σάλπιγγα εγώ μιας Ανάστασης (...)
Ο «Δωδεκάλογος» εκδίδεται το 1907, στις αρχές του 20ού αιώνα δηλαδή, όταν η Ελλάδα ισορροπεί μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και δύο χρόνια πριν από το κίνημα στο Γουδί. Τα μεγάλα οράματα έχουν τελειώσει.
Ηεκσυγχρονιστική προσπάθεια του Τρικούπη έχει συνθλιβεί στη μέγκενη της χρεοκοπίας και οι μεγαλοστομίες του Δηλιγιάννη έχουν αποδειχθεί γράμμα κενό υπό το βάρος της ήττας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ζει το δικό του δράμα, υποχρεωμένο να επιβιώσει σε συνθήκες σφοδρής φορολόγησης. Η διαφθορά καλπάζει. Η διανόηση μίζερη και θλιβερή, χαμένη στα σαλόνια του αρχαϊσμού. Οι νεότερες γενιές ταλανίζονται ανάμεσα στη μετανάστευση και την ανυπαρξία. Είναι προφανές πως δεν πάει άλλο.

Τα δάκρυα του κροκόδειλου...

ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΑΚΗ, απο την Ελευθεροτυπια...

Η σύσταση παρακράτους προϋποθέτει ύπαρξη κράτους. Η δράση του παρακράτους προϋποθέτει στρεβλή λειτουργία του κράτους. Χρονικό ορόσημο στη δημιουργία παρακράτους στη νεότερη ελληνική Ιστορία στάθηκε οπωσδήποτε η δικτατορία της 4ης Αυγούστου του 1936.

 Το φασιστικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε ο Ιωάννης Μεταξάς, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά Γεωργίου Β', είχε ως κύριο στόχο τη διάσωση ενός συστήματος εξουσίας που κατέρρεε υπό το βάρος και τις επιπτώσεις μιας ισχυρής οικονομικής κρίσης (1930) Το φασιστικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε ο Ιωάννης Μεταξάς, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά Γεωργίου Β', είχε ως κύριο στόχο τη διάσωση ενός συστήματος εξουσίας που κατέρρεε υπό το βάρος και τις επιπτώσεις μιας ισχυρής οικονομικής κρίσης (1930). Την ίδια στιγμή, οι κομμουνιστές αύξαναν για τους ίδιους λόγους την επιρροή τους σε στρώματα και κοινωνικές ομάδες που διαβιούσαν με δυσκολία.
Το μεταξικό καθεστώς εστίασε στο φαινόμενο, αλλά μόνο επιφανειακά. Απέδωσε τις κοινωνικές αντιδράσεις, απεργίες, συλλαλητήρια στον κόκκινο δάκτυλο και εφάρμοσε άμεσα πολιτική αντιμετώπισής του. Είναι ευκολότερο να βρίσκεις εχθρούς ή τράγους αποδιοπομπαίους απ' το να βρίσκεις λύσεις. Ο διαβόητος υπουργός Ασφαλείας Μανιαδάκης οργάνωσε ένα μηχανισμό παρακολούθησης και εξουδετέρωσης των κομμουνιστών.

Νομίζεις ότι δεν θα έρθει κι η σειρά σου;

της Μαριας Σαμπατακακη, απο την Ελευθεροτυπια...

«Λίγο πριν από το ξεκίνημα του συμμοριτοπόλεμου, φτιαχτήκανε τα ΕΑΟΚ - Εθνικές Αντικομμουνιστικές Ομάδες Κυνηγών. Οι αρχηγοί τους γυρίσανε τα χωριά και ζητούσανε τα σερνικά παιδιά. Παίρνανε ένα από κάθε σπίτι. Απ' το δικό μας ζητήσανε τον αδερφό μου σαν πιο μεγάλο, αλλά πήγα τελικά εγώ καθ' ότι εκείνος ήταν φιλάσθενος.

Νεκρά σώματα και κομμένα κεφάλια ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού, εκτεθειμένα στους Μολάους Λακωνίας, από παρακρατικές ομάδες.

Τα ΕΑΟΚ ήταν στράτευμα κανονικό. Υπήρχε οργάνωση, ιεραρχία, εκπαίδευση. Οπλα μάς προμήθευαν οι επίσημες αρχές. Δεν χρειάζεται πολύ μυαλό για να καταλάβει κανένας ποια ήταν η αποστολή μας: να καθαρίσουμε τον τόπο απ' τους εχθρούς του έθνους.
Μας έλεγαν παρακρατικούς αλλά εμείς ξέραμε πως ήμασταν το κράτος. Είχαμε ορκιστεί "πίστη εις τον βασιλέα, τους νόμους, τα κελεύσματα του κράτους, υποταγή εις τους ανωτέρους. Να πολεμήσουμε με πάθος, να σαρώσουμε από παντού το μίασμα και να αποπλύνουμε την ελληνική Ιστορία από το άγος του κομμουνισμού. Να ξεχυθούμε να λυτρώσουμε τον τόπο από τους εξωμότες και τους κακούργους. Να στείλουμε τα μιαρά αποβράσματα ή μακριά στον μπολσεβίκικο παράδεισο ή στο μαύρο χώμα". Και το πετύχαμε. Αγωνιστήκαμε για το κράτος και το κρατήσαμε όρθιο, όταν οι άλλοι ήθελαν να το καταργήσουν. Γι' αυτό και το κράτος μάς αντάμειψε ύστερα.
Εμένα με διόρισαν στο τελωνείο, αλλά βασική μου δουλειά ήταν να μαζεύω και να δίνω πληροφορίες για αντιφρονούντες στους χωροφυλάκους. Στα καφενεία και τα μπακάλικα όλοι μού έβγαζαν το καπέλο. Αλλοι από σεβασμό, αλλά οι περισσότεροι από φόβο, για να τα 'χουν καλά μαζί μου.
Ομόνος που δεν με υπολόγιζε και τόσο ήταν ο άνδρας της αδερφής μου. Βάσταγε από καλή οικογένεια, είχε μια μικρή επιχείρηση, ήτανε μορφωμένος και ωραίος. Ωραίος από όλες τις απόψεις, όμορφος στην εμφάνιση, ευγενικός στους τρόπους, καλός στην ψυχή. Ενα κουσούρι είχε μόνο: ήταν συνοδοιπόρος, συμπαθών τους αριστερούς. Και ανακατευότανε με τα πολιτικά. Και ξεσήκωνε τον κόσμο με τους λόγους του κατά του κράτους. Τι να 'κανα κι εγώ, διακρίσεις; Ημουνα υποχρεωμένος να δίνω ραπόρτο και για ελόγου του στην αστυνομία. Οπότε τον τραβολογούσανε κάθε τρεις και λίγο στα τμήματα.
Κάποια φορά ήρθε εντολή από ψηλά και μου ζήταγε να βρω τρόπο να τον αναγκάσω να φύγει απ' τα μέρη μας. Επιασα κι εγώ τον πολεοδόμο και το δήμαρχο (συναγωνιστές από τα ΕΑΟΚ κι οι δυο) και τους είπα να φροντίσουν ο καινούργιος δρόμος, που ήταν στα σχέδια να χαραχτεί, να περάσει πάνω απ' το σπίτι του. Το μόνο που δεν σκέφτηκα ήταν ότι αν κατεδαφιζόταν το δικό του, θα είχε την ίδια τύχη και το δικό μου, που βρισκόταν ακριβώς δίπλα. Το συνειδητοποίησα όταν οι μπουλντόζες έφτασαν σε απόσταση αναπνοής.
Μη μπορώντας να σκαρφιστώ κάποια λύση και καθώς το κράτος έδειχνε απρόθυμο να με βοηθήσει, έπιασα τον κουνιάδο μου και του τα ομολόγησα. Με έβρισε ρουφιάνο, ότι δεν έχω τσίπα κι αξιοπρέπεια και ότι τέτοιους παρτάκηδες σαν τα μούτρα μου βρίσκει το σύστημα να του κάνουν τη βρόμικη δουλειά κι έπειτα τους πετάει σαν στυμμένες λεμονόκουπες. "Βγάλ' τα πέρα μόνος σου", μου έριξε δυο φάσκελα. Εκείνος πήγε στα δικαστήρια, το γλίτωσε το σπίτι του. Το δικό μου το πήρε ο δρόμος τελικά».
* Τα ΕΑΟΚ συγκροτήθηκαν στη Λακωνία. Ο «όρκος» από προπαγανδιστική τοπική έκδοση του 1949.