Ασφάλεια δικαιωμάτων ή ασφάλεια του καθεστώτος;

Του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου*, απο την Εφημεριδα των Συντακτων....
Στη «λογική» της εξουσίας του νεοφιλελευθερισμού, η ασφάλεια των κοινωνικών δικαιωμάτων αντικαθίσταται από την «προστασία του πολίτη»: ενός υπερταξικού πολίτη που υποχρεώνεται να εκχωρήσει κοινωνικά δικαιώματα με αντάλλαγμα την προφύλαξή του από τον υποτιθέμενο κίνδυνο που εκπροσωπούν μειοψηφίες και «ασύμμετρες απειλές».
Στα χρόνια της κρίσης, η «λογική» αυτή εξωθείται στα όριά της.
Ο λόγος περί προστασίας του πολίτη γίνεται σήμερα το τελευταίο εναπομείναν πρόσχημα για την υπεράσπιση του κύρους του κράτους. Οχι πια του κράτους-εγγυητή της κοινωνικής ειρήνης, του «κράτους δικαίου» και του «κράτους-Πρόνοια». Aλλά ενός «εμπόλεμου» κράτους, που για να εκμηδενίσει κοινωνικά δικαιώματα, καταφεύγει διαρκώς στις διαδικασίες της «νόμιμης βίας», αντιμετωπίζοντας πλειοψηφικά τμήματα της κοινωνίας όπως μέχρι πρότινος τις κάθε λογής μειοψηφίες. Στην Ελλάδα του Μνημονίου, μιλάμε πια για τη λειτουργία μιας διπλής νομιμότητας: το σκέλος του Συντάγματος που αναφέρεται στην κοινωνική προστασία και τον συνδικαλισμό μένει στα χαρτιά, ενώ παράλληλα προχωρά μια νομοθεσία που το παρακάμπτει και το καταργεί στην πράξη: μια παρασυνταγματική νομοθεσία.
Ηδη πριν από την κρίση, στα χρόνια του 4%, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε κάθε λόγο να υπερασπίζεται τα δικαιώματα ατόμων και μειοψηφικών ομάδων, ενίοτε αντιδημοφιλών, όταν οι μηχανισμοί καταστολής δοκίμαζαν σε βάρος τους «τεχνικές» επιβολής που προφανώς θα διαχέονταν – όπως και συνέβη. Υπερασπιστήκαμε τα δικαιώματα αυτά έμπρακτα, συγκεκριμένα και όχι στα λόγια, αψηφώντας το «πολιτικό κόστος». Και το κάναμε αναγνωρίζοντας ότι η άσκηση βίας πάνω στα σώματα, η επέκταση της επιτήρησης και η νομική «κωδικοποίηση» της στέρησης ελευθεριών (με εμβληματικούς, εδώ, τους περίφημους τρομονόμους, εγχώριους και ευρωπαϊκούς) είναι διαδικασίες κάθε άλλο παρά «έκτακτες» ή κοινωνικά ουδέτερες. Το κάναμε ξέροντας από τον Νίκο Πουλαντζά ότι στα χρόνια του αυταρχικού κρατισμού η δημοκρατία συμβιώνει με μορφές εξουσίες κληρονομημένες από τα «έκτακτα», αντιδημοκρατικά καθεστώτα του παρελθόντος. Η συμβίωση αυτή σήμερα γίνεται ανυπόφορη.

Πώς και γιατί γίνονται οι παρακολουθήσεις...

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΥ*, απο την Ελευθεροτυπια...

Δεν ήταν βουλευτής της αντιπολίτευσης, αλλά -προς τιμήν του- ο Αρης Σπηλιωτόπουλος που κατέθεσε ερώτηση προς τον υπουργό Δημόσιας Τάξης με το αυτονόητο ερώτημα: Πώς ήταν δυνατόν ο κοριός της ΕΥΠ να έχει καταγράψει ενοχοποιητικές συνομιλίες βουλευτών της Χρυσής Αυγής πριν από το φονικό στο Κερατσίνι;

Η κοινή λογική λέει ότι, χωρίς προφητικές ικανότητες, δεν θα ήταν ποτέ δυνατόν οι διωκτικές αρχές να έχουν εξασφαλίσει δικαστική άδεια να διερευνήσουν έγκλημα πριν αυτό συμβεί. Δεν ζούμε δα ακόμη στην εποχή του Minority Report!
Αρα η ΕΥΠ προβαίνει σε αντισυνταγματικές, μαζικές, προληπτικές παρακολουθήσεις, ανάλογες με αυτές που αποκάλυψε ο Σνόουντεν στην Αμερική. Τα τηλέφωνα όλων μας (μπορεί να) παρακολουθούνται. Για πολλούς αυτό ήταν κοινό μυστικό. Οι συστημικοί συνένοχοι το ξέρουν: αν έχετε συνομιλήσει με πολιτικό για κάτι που θεωρεί σημαντικό, θα τον έχετε δει να βγάζει την μπαταρία από το κινητό του, πράγμα που υποτίθεται ότι παρέχει κάποια προστασία. Το χειρότερο όμως είναι ότι αυτή η εξαφάνιση της ιδιωτικότητας και η παράδοση όλων των πτυχών της ζωής τού καθενός στον πανοπτικό κρατικό Μινώταυρο γίνεται τυπικά νομότυπα!
Ονόμος 2225/1994 (νόμος του ΠΑΣΟΚ) επιτρέπει στην ΕΥΠ να ζητά από τον εισαγγελέα άρση του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας, χωρίς να είναι υποχρεωμένη να αναφέρει ούτε ποιον αφορά ούτε το σκοπό της επιβολής της άρσης ούτε την εδαφική έκταση των παρακολουθήσεων ούτε καν τη διάρκειά τους. Ετσι η ΕΥΠ υποβάλλει γενικά και αφηρημένα αίτημα άρσης απορρήτου, ζητώντας -και παίρνοντας- λευκή επιταγή για ανεξέλεγκτες, αδιάκριτες παρακολουθήσεις, πράγμα που παραβιάζει ευθέως τη συνταγματική διάταξη του άρθρου 19 παρ. 1. Και αυτό, γιατί το Σύνταγμα επιβάλλει η άρση του απορρήτου να γίνεται μόνον για να αντιμετωπισθεί συγκεκριμένος κίνδυνος για την εθνική ασφάλεια.

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ : δε λες κουβέντα; κρυμμένα μυστικά σε ντοκουμέντα;

Νομικα Αναλατα...

  Τι είναι, λοιπόν, τα δικαιώματα; Χάρες που σου κάνουν; Τίτλοι,  που άλλοτε τους αποδίδουν κι άλλοτε τους ανακαλούν; Προνόμια που απονέμουν ή αναιρούν; Που ενισχύουν ή αποδυναμώνουν; Που τα κρύβουν ή τα φανερώνουν; Και ποιος είναι αυτός που μπορεί να έχει αυτή την εξουσία; Είναι ένα  ανώτερο ον που έχει  αυτή τη δυνατότητα λόγω φύσης;

ΟΧΙ. Τα δικαιώματα είναι αυθύπαρκτα. Δεν εξαρτώνται από κανέναν. Είναι πάντα εκεί και σου ανήκουν. Είναι η περιουσία σου. Είναι η ίδια σου η ύπαρξη. Τα αφήνεις ανυπεράσπιστα άνθρωπε. Τα αφήνεις ανυπεράσπιστα και ξαφνικά συνειδητοποιείς ότι υποχωρεί αυτή η ίδια η ανθρώπινη φύση σου. Γιατί, αυτό ακριβώς είναι τα δικαιώματα. Είσαι εσύ ο ίδιος.

Εδώ λοιπόν, διαβάζουμε για τα Θεμελιώδηδικαιώματα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εδώ  είναι ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η υιοθέτηση του Χάρτη, ανακηρύχθηκε επίσημα στη Νίκαια τον Δεκέμβριο 2000 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή.

Το Δεκέμβριο του 2009, η θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισαβόνας κατέστησε τον χάρτη νομικά δεσμευτικό ισότιμα με τις συνθήκες. Για το λόγο αυτό, ο χάρτης τροποποιήθηκε και έγινε η επίσημη διακήρυξή του για δεύτερη φορά τον Δεκέμβριο του 2007.

Είναι μία πολύ καλή ευκαιρία να τα διαβάσετε, μήπως  η ανάγνωση επαναφέρει τουλάχιστον μνήμες. 

Στο προοίμιο του Χάρτη αναγράφεται το εξής:

«Οι λαοί της Ευρώπης, εγκαθιδρύοντας μεταξύ τους μία διαρκώς στενότερη ένωση, αποφάσισαν να μοιραστούν ένα ειρηνικό μέλλον θεμελιωμένο σε κοινές αξίες.»

  Συνοπτικά :

·                                 κεφάλαιο I: αξιοπρέπεια (ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δικαίωμα στη ζωή, δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου, απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων εξευτελιστικών ποινών ή μεταχείρισης, απαγόρευση της δουλείας και της καταναγκαστικής εργασίας).

·                                 κεφάλαιο II: ελευθερία (δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια, σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, δικαίωμα γάμου και δικαίωμα ίδρυσης οικογένειας, ελευθερία σκέψης συνείδησης και θρησκείας, ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία των τεχνών και των επιστημών, δικαίωμα εκπαίδευσης, επαγγελματική ελευθερία και δικαίωμα στην εργασία, ελευθερία ίδρυσης επιχείρησης δικαίωμα ιδιοκτησίας, δικαίωμα ασύλου, προστασία σε περίπτωση απομάκρυνσης, επαναπροώθησης και απέλασης).

·                                 κεφάλαιο III: ισότητα (ισότητα έναντι του νόμου, μη διάκριση, πολιτισμική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία, ισότητα ανδρών και γυναικών, δικαιώματα του παιδιού, δικαιώματα των ηλικιωμένων, ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες).

·                                 κεφάλαιο IV: αλληλεγγύη (δικαίωμα στην πληροφόρηση και στη διαβούλευση με τους εργαζομένους στο πλαίσιο της επιχείρησης, δικαίωμα διαπραγματεύσεων και συλλογικών ενεργειών, δικαίωμα πρόσβασης στις υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας, προστασία έναντι αδικαιολόγητης απόλυσης, δίκαιοι και ισότιμοι όροι εργασίας, απαγόρευση της εργασίας των παιδιών και προστασία των εργαζόμενων νέων, οικογενειακή και επαγγελματική ζωή, κοινωνική ασφάλεια και κοινωνική αρωγή, προστασία της υγείας, πρόσβαση σε υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος, προστασία του περιβάλλοντος, προστασία των καταναλωτών).

·                                 κεφάλαιο V: ιθαγένεια (δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τις δημοτικές εκλογές, δικαίωμα χρηστής διαχείρισης, δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα, Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, δικαίωμα αναφοράς, ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή, διπλωματική και προξενική προστασία).

·                                 κεφάλαιο VI: δικαιοσύνη (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου, τεκμήριο αθωότητας και δικαιώματα υπεράσπισης, αρχές νομιμότητας και αναλογικότητας αξιόποινων πράξεων και ποινών, δικαίωμα του προσώπου να μην δικάζεται ή να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη).

Τί παρατηρούμε; Σχεδόν όλα «εξαφανίστηκαν» . Και μάλιστα, εξαφανίστηκαν με επίκλησή τους. Σχεδόν τίποτα δεν προστατεύεται, κι όλα προσβάλλονται με επίκληση την υπεράσπισή τους.

Θέλεις να σου πω και κάτι άλλο; Εδώ λέει ότι : «Τον Ιούνιο του 1999 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας έκρινε σκόπιμο να συγκεντρώσει τα θεμελιώδη δικαιώματα που ίσχυαν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) σε έναν χάρτη ώστε να τα καταστήσει περισσότερο εμφανή στους πολίτες.»

Θέλω να δώσεις σημασία στις λέξεις που χρησιμοποιεί για τα δικαιώματά σου. Συγκεντρώθηκαν για να καταστούν εμφανή. Και αυτό κρίθηκε και σκόπιμο. Τα θεμελιώδη δικαιώματά σου, κάποιος τα διασκορπά και κάποιος τα συγκεντρώνει; Κάποιος τα κρύβει και κάποιος τα εμφανίζει; Και όλα αυτά προκύπτουν από σκοπιμότητες;

   

ΕΝΑ ΜΟΝΟ ΕΙΝΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟ. ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ ΟΤΙ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΟΥ ΕΙΣΑΙ ΕΣΥ Ο ΙΔΙΟΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΝΑ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙΣ ΣΑΦΕΣ.

 

05.06.2013

Αγγελική Χάψα

Τρόποι «αυτοδίκαιης παύσης» του Συντάγματος...

του Νικου Παρασκευοπουλου, απο τα Ενθεματα...

Πωλ Σεζάν, «Πέντε λουόμενες», 1878

Η άμεση απειλή επιβολής αυτοδίκαιης αργίας στον αντιπρύτανη του ΑΠΘ Γ. Παντή αντιμετωπίστηκε από πολλούς σαν ακρότητα: αυτοδίκαιη αργία για μια υπερβολική δίωξη, ένα κινητό (που υποτίθεται ότι έδωσε), αντιπροσφορά σε μια συμφέρουσα τηλεοπτική προβολή του Πανεπιστημίου; Όχι δα! Καθώς όμως πολλές ανάλογες περιπτώσεις έχουν γίνει γνωστές, είναι πια σαφές ότι το «ακραίο» αποτελεί προϊόν μιας γενικευμένης πολιτικής, που θέτει στο στόχαστρο της απειλής κάθε εργαζόμενο στον ευρύτερο δημόσιο τομέα.

Ασαφή πειθαρχικά παραπτώματα («ανάρμοστη συμπεριφορά»), καθώς και διώξεις εξαρτώμενες από ενδείξεις και την ανέλεγκτη εκτίμηση εισαγγελικών λειτουργών μπορούν να οδηγήσουν αυτόματα μεγάλο αριθμό εργαζόμενων στο δημόσιο σε αργία μεγάλης διάρκειας (μέχρι την αμετάκλητη δικαστική απόφαση, μετά από έτη), σε φτώχεια και ταπεινωτικό στιγματισμό.

Η γενικευμένη αυτή πολιτική απειλής μπορεί να ενταχθεί στη νεοφιλελεύθερη στρατηγική κατά του δημόσιου τομέα. Όμως, αυτή η αναγωγή δεν είναι η μόνη δυνατή, ούτε αρκετή για να συνειδητοποιήσουμε το εύρος της εξελισσόμενης πολιτικής. Πρόκειται για πολιτικοκοινωνική εξέλιξη ευδιάκριτη από τις απαρχές της νέας χιλιετίας: σταθεροποιείται ένα σύστημα που στοχεύει από πολλές γωνίες τους πολλούς. Το υποκείμενό του, λογικά, θα είναι ολιγαρχικό. Αντίστοιχα, το σύστημα-στόχος δεν μπορεί παρά να εκφράζεται με σχέσεις και θεσμούς δημοκρατίας.

Από το 2001 έως την έναρξη της διεθνούς οικονομικής κρίσης (2006) ξεδιπλώθηκε η επίθεση κατά του κράτους δικαίου. Στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, του οργανωμένου εγκλήματος, της εμπορίας ανθρώπων, υπαρκτών δηλαδή απειλών, καταρρίπτονται διαδοχικά οι φραγμοί των ατομικών δικαιωμάτων. Η έννοια του υπόπτου διευρύνεται, η αστυνομία κερδίζει έδαφος έναντι του δικαστικού μηχανισμού, η μηδενική ανοχή έναντι της αναλογικότητας, ο κύκλος του εγκλεισμού ανοίγει και γίνεται ποικιλώνυμος (κέντρα φιλοξενίας, ασφαλιστική κράτηση), η ηλεκτρονική παρακολούθηση γενικεύεται κ.λπ. Η βία εντωμεταξύ δεν μειώνεται, ίσα-ίσα πολλαπλασιάζεται, επιβεβαιώνοντας ότι τα πλήγματα στους πολλούς δεν είναι μέσο καταπολέμησης του εγκλήματος αλλά αυτοσκοπός.

Με την οικονομική κρίση και το κράτος δικαίου ήδη επαρκώς εξασθενημένο, ξεδιπλώνεται η δεύτερη φάση. Τώρα πλήττεται το κράτος πρόνοιας: παιδεία, περίθαλψη, πολιτισμός για τους πολλούς. Αν κρίνουμε από τον συντονισμό αυτής της φάσης, η ικανή να φοβίζει τον μέσο υπάλληλο αυτοδίκαιη αργία ίσως άργησε να εμφανιστεί.

Φυσικά, απέναντι στην επίθεση αυτή κατά των πολλών, τα δημοκρατικά Συντάγματα αποτελούν ενοχλητικό ανάχωμα. Παράδειγμα, ακριβώς, η περίπτωση της αυτοδίκαιης αργίας: ολοφάνερα θίγεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της αναλογικότητας, όταν με θολές αφορμές (ανάρμοστη συμπεριφορά, δίωξη για κάποιο πλημμέλημα) ο υπάλληλος χάνει τη δουλειά του, φτωχαίνει και στιγματίζεται. Μπορεί να πρόκειται για υπάλληλο που τη θέση του την έχει αποκτήσει με αλλεπάλληλες αξιοκρατικές κρίσεις. Αδιάφορο· τη χάνει μονομιάς. Εξίσου ολοφάνερα θίγεται το τεκμήριο αθωότητας και το δικαίωμα ακροάσεως του πολίτη.

Τι απαντά η εξουσία; Τι αποφαίνεται ο αρμόδιος υπουργός; Πώς εξηγείται αυτός ο παραγκωνισμός του Συντάγματος και των διεθνών συνθηκών που κατοχυρώνουν τα ατομικά δικαιώματα;

1. Πρώτη, άνωθεν, απάντηση: Το Σύνταγμα δεν έχει την εμβέλεια και τη δεσμευτικότητα την οποία του αποδίδει μια λαϊκιστική εκδοχή και πρακτική. Σχηματοποιώ: «Το παρακάναμε με τις αντισυνταγματικότητες. Τα πάντα αλλάζουν, ας αναδιαρθρώσουμε, ας μεταρρυθμίσουμε. Συνταγματικά κατοχυρωμένη η μέριμνα για το γήρας, η περίθαλψη των φτωχών, η αυτοδιοίκηση των ΑΕΙ; Ας μην τα παίρνουμε τοις μετρητοίς».

Με επιχειρήματα πλέον του υπουργού Διοικητικής Μεταρρύθμισης: τόσο αυτοί που αναθεματίζουν το Μνημόνιο όσο και εκείνοι που το βλέπουν ως σανίδα σωτηρίας, στο ίδιο Σύνταγμα καταφεύγουν. Η αποκατάσταση του κύρους των θεσμών (σημ.: και του Συντάγματος) προϋποθέτει τη λειτουργικά αποτελεσματική συμπεριφορά των φορέων της πολιτικής εξουσίας, καθώς και θεαματικές αναδιαρθρώσεις.[1] Πρώτα λοιπόν οι αναδιαρθρώσεις, μετά ασχολούμεθα με τον σεβασμό στο Σύνταγμα. Έχει γίνει επίκαιρο άθλημα να ανακαλύπτονται ανακολουθίες στα παλαιά γραφόμενα και τα νυν έργα του Α. Μανιτάκη. Εδώ όμως δεν υπάρχει καμιά αντίφαση προς ανακάλυψη. Τώρα και πριν, η υποτίμηση της δεσμευτικότητας του Συντάγματος, ουσιαστικά δηλαδή η απαξίωσή του, αν θυμηθούμε όσα έλεγε ο Αριστόβουλος Μάνεσης, είναι παρούσα. Ήδη μάλιστα ένα περιβάλλον σκεπτικιστών συνταγματολόγων, αισθητό σε αμφιθέατρα, πολιτικούς χώρους και επιστημονικούς συλλόγους, έχει πειστεί ότι το συνταγματικό ανάχωμα είναι αμμώδες και ισχνό.

2. Δεύτερη απάντηση του συστήματος: ναι, Συντάγματα υπάρχουν, αλλά σε έκτακτες περιστάσεις αναγκαστικά παραμερίζονται. Κατάσταση κρίσης, emergency situation.[2] Η σχετική θεωρία διαμορφώθηκε κυρίως για να διαχειριστεί τον κίνδυνο της τρομοκρατίας και ήδη χρησιμεύει για τη διευκόλυνση της θεσμικής προσαρμογής στην οικονομική κρίση και τα Μνημόνια.

3. Η τρίτη απάντηση φάνηκε να προβάλλεται ιδίως στην περίπτωση της αυτοδίκαιης αργίας. Το επιχείρημα: το δικαίωμα ακρόασης, το τεκμήριο αθωότητας, η αναλογικότητα, όλα αυτά έχουν σημασία ενόψει της επιβολής μιας κύρωσης. Η αυτοδίκαιη αργία όμως δεν είναι κύρωση, αλλά μέτρο που αποσκοπεί στην εύρυθμη λειτουργία της διοίκησης. Αυτό έχει αναγνωριστεί και νομολογιακά. Δεν χρειάζεται λοιπόν προφυλάξεις ο θιγόμενος.

Ωστόσο, νομολογιακά έχει αναγνωριστεί και το αντίθετο, ιδίως στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ήδη από το 1976[3] το δικαστήριο δέχθηκε ένα αυτονόητο της κοινωνικής ζωής και της επιστήμης: «κύρωση» ή «μέτρο» δεν είναι απλώς ό,τι η εξουσία ονοματίζει έτσι κατά το δοκούν ούτε μόνο ό,τι προκύπτει από τους άνωθεν οριζόμενους –συνήθως ωραίους– στόχους. Αναγκαίο είναι να εξετάζονται και τα εμπειρικά χαρακτηριστικά των αντίστοιχων επεμβάσεων, καθώς και το αν ενέχουν αποδοκιμασία.

Με δυο λόγια, αν το μέτρο έχει επώδυνα χαρακτηριστικά, αν ενέχει μομφή («επίορκοι»), τότε διαθέτει κυρωτικά χαρακτηριστικά, όποιο όνομα κι αν του χαρίζει η οργουελική γλώσσα. Απέναντι στο βαρύ μέτρο χρειάζονται εγγυήσεις ελευθεριών και υπεράσπιση· ο αυτοματισμός (το αυτοδίκαιο), το πρόωρο και το άμετρο δεν έχουν θέση.

Η ίδια αυτονόητη παρατήρηση άλλωστε έγινε από καιρό στους κόλπους της ποινικής επιστήμης: όταν κάποιες έννομες συνέπειες ονομάζονταν από τον νομοθέτη μέτρα (ασφαλείας) και ξέφευγαν έτσι από τις εγγυήσεις (έφεση, έλεγχος δυσαναλογίας ή διάρκειας κ.λπ.), γινόταν λόγος για «απάτη της ετικέτας»: το όνομα άλλαζε, αλλά η σκληρή πραγματικότητα έμενε ίδια. Σήμερα, επίσης, η εξουσία μανιωδώς βαφτίζει και μετονομάζει. Αποκαλεί «μέτρο» την κύρωση, το «κέντρο φιλοξενίας» κέντρο κράτησης κ.ο.κ.

Άβυσσος οι επινοήσεις της εξουσίας για τον παραμερισμό του Συντάγματος. Επείγει επομένως η διαμόρφωση της θεσμικής και πολιτικής υπεράσπισής του.[4]

---

[1] Α. Μανιτάκης, «Το άδοξο τέλος της Μεταπολίτευσης και οι όροι ανάδυσης μιας νέας μεταπολεμικής περιόδου», constitutionalism.gr (Μάρτιος 2011-Φεβρουάριος 2012).

[2] Βλ. ενδεικτικά: D. Cole, J.X. Dempsey, Terrrorism and the Constitution, The New Press, 2006· Br. Ackerman, Before the Next Attack Yale University Press, 2006.

[3] E.C.H.R. (Plenary) Engel and Others v. The Netherlands, 8.6.1976.

[4] Από τα πολλά κείμενα που συμβουλεύθηκα, θα ήθελα να μνημονεύσω δύο αδημοσίευτα έργα νέων νομικών: τη διατριβή της διδάκτορος ΑΠΘ Μ. Παπαϊωάννου και το αναρτημένο άρθρο της δικηγόρου-μέλους της Ελ.Ε.Δ.Α. Ε. Θάνου.

Η μαστεκτομή της Δημοκρατίας...

Τα κακως κειμενα...

Κάποιος είπε ότι η Δημοκρατία είναι η μάνα των αδυνάτων. Ότι είναι το μόνο πολίτευμα που θα φροντίσει τους φτωχούς, τους μη ευνοημένους, όπως η γυναίκα που μόλις έχει φέρει στο φως μια νέα ζωή και σφιχταγκαλιάζει το βρέφος και το τοποθετεί προσεκτικά πάνω της, για να του προσφέρει τροφή από το σώμα της το ίδιο. Ότι, όταν της γης οι αδικημένοι πληθύνουν,
θα τους περιβάλλει όλους με αγάπη και θαλπωρή, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι θα είναι ανά πάσα στιγμή δίπλα τους, για να τους προστατεύσει από τις διάφορες απειλές, όπως ακριβώς θα έκανε και η μητέρα εκείνη, με το που αντιλαμβανόταν ότι τα παιδιά της παρασύρθηκαν και εκτέθηκαν σε κινδύνους, τους οποίους ακόμα αγνοούν. Ότι θα δει τους ανθρώπους σαν να πρόκειται για τα δάκτυλα στα χέρια της τα ίδια, όλα όμοια και διαφορετικά την ίδια στιγμή. Θα κόψει και θα μοιράσει την ελπίδα σε κομμάτια ίσα, κανένας να μη νιώσει παραπονεμένος. Ότι αυτό το γάλα το μητρικό δεν θα είναι τίποτε άλλο παρά τα θεμελιώδη δικαιώματα όλων αυτών που θα τη θηλάσουν.

Θηλάζοντας δήθεν δικαιώματα

Κι έχει σημασία που επιλέγει να μεταφέρει τη δύναμή της κατ’ αυτόν τον πηγαίο τρόπο, το κάνει για να βασιστεί η υπόσταση του καθενός στις πολύτιμες ιδιότητές της από την πρώτη στιγμή που θα συνδεθεί μαζί της. Για να κουβαλάμε συνεχώς μέσα μας βαθιά αυτήν την αίσθηση της ασφάλειας, της παραδεισένιας αγκαλιάς, ανακαλώντας τις στιγμές που κουρνιάσαμε στα στήθη της. Για να είναι για πάντα η ζωή μας βασισμένη στη γεύση εκείνη, με ατόφια μέσα της τα συστατικά που δεν μπορούν ποτέ να υποκατασταθούν με άλλα, σκευάσματα Δημοκρατίας.
Τελευταία, διαδόθηκε ότι αυτή η υπέροχη, γλυκιά μάνα είναι χλωμή και ταλαιπωρημένη. Βρεθήκανε, λέει, γύρω της κάμποσοι κομπογιαννίτες και τη φοβερίσανε ότι σύντομα πρόκειται να νοσήσει βαριά και ότι λύση δεν θα υπάρχει και ότι θα είναι πια πολύ αργά για δάκρυα και πρέπει εκ των προτέρων να λάβει αποφάσεις καθοριστικές. Ότι όλοι αυτοί συστήθηκαν σ’ εκείνη ως γιατροί εξειδικευμένοι που ξέρουν να διαβάζουν τα γονίδια τα προβληματικά και της είπαν ότι κουβαλάει ένα από αυτά και ότι είναι επικίνδυνο πολύ γιατί διαρκώς μεταλλάσσεται και σαρώνει το κορμί της. Ότι αυτό το γονίδιο πρώτα θα εισβάλλει στο μαστό της και σταδιακά θα την κατασπαράξει. Ναι, θα ξεκινήσει από εκεί γιατί διεγείρεται από τη μυρωδιά των δικαιωμάτων και θρέφεται από τη σάρκα τους, καθώς θα σιγοτρώει αθόρυβα κάθε ελάχιστη ατομική ελευθερία που θα παράγεται μέσα στους ιστούς της. Ότι προτιμότερο είναι να προβεί σε μέτρα δραστικά, κόβοντας τα ίδια της τα στήθη, για να εξακολουθήσει τουλάχιστον να υπάρχει. Και όταν αυτή απόρησε ποιο το νόημα να τη λένε Δημοκρατία, όταν πια δεν θα μπορεί να ταΐσει τα παιδιά αυτού του κόσμου, της είπαν ότι θα γίνει ολική αποκατάσταση, ότι η επιστήμη έχει προοδεύσει και όλα αυτά λύνονται με μια επέμβαση ρουτίνας. Βεβαίως, δεν θα μπορεί πια να παράγει το πολύτιμό της γάλα αλλά εξωτερικά δεν θα έχει καμία απολύτως διαφορά με πριν. Άσε δε που θα συνεχίσει να δίνει την εντύπωση ότι ουδέποτε επήλθε αλλαγή στο σώμα της. Εντάξει, το πολύ-πολύ να βάλει πάνω της μια ένδειξη για να μη δημιουργούνται παρεξηγήσεις. Να γράφει, για παράδειγμα, κατ’ επίφαση Δημοκρατία.

Έκατσε κι αναρωτήθηκε. Για τόσες δεκαετίες, όλη της η ανάπτυξη βασίστηκε στην ιδέα της πρόληψης. Ακόμα και όταν ήταν μικρό παιδάκι η ίδια, αδιαμόρφωτη ως προς τις αξίες και τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα της, έτσι τη θεμελιώσανε. Στην πορεία, το είδε γραμμένο σε πολυσέλιδα βιβλία, σε εκστρατείες διαφημιστικές και σε νόμους που είχαν πάνω τ’ όνομά της. Μετέπειτα, το ίδιο έπραξε κι εκείνη, σε όσους την πλησίαζαν και της θέτανε ερωτήματα για το πώς να λύνουν προβλήματα, φαινόμενα κοινωνικά, καταστάσεις ανώμαλες και ανεξέλεγκτες. Τους απαντούσε πάντα με την ίδια σύνεση και τους ορμήνευε ότι η καλύτερη θεραπεία σε όλες τις ασθένειες είναι ο προληπτικός έλεγχος και ότι αυτό αφορά την κάθε τελευταία έκφανση της καθημερινότητάς μας, όχι μόνο την υγεία μας τη σωματική αλλά πολύ περισσότερο την πνευματική, την υγεία των θεσμών, την υγεία ολόκληρου του τόπου. Ότι πρέπει να ενεργούμε με στόχο την εξαφάνιση όχι τόσο των προβλημάτων αλλά των αιτιών που τα προκαλούν. Και τα σκεφτόταν όλα αυτά γιατί η απόφαση που την ανάγκαζαν τώρα να πάρει ταυτιζόταν ολοκληρωτικά με την καταστολή. Ότι δηλαδή επρόκειτο να αφαιρεθεί μονομιάς ένα κομμάτι τόσο βασικό από την ίδια της τη φύση, χωρίς καν αυτό να έχει νοσήσει ακόμα. Και αν εν τέλει οι τρανοί τούτοι επιστήμονες έπεφταν έξω και δεν γινόντουσαν τα πράγματα όπως λέγανε; Γιατί να της αφαιρεθεί από πριν το δικαίωμα του αγώνα; Κάπως έτσι, έχοντας τις προστατευτικές της χούφτες στα στήθη, θυμήθηκε μια χούφτα λέξεις που περιγράφανε τέλεια τις σκέψεις της. Γιατί να ζήσουμε αφού θα πεθάνουμε;

Παρά τον πόνο και τον καημό, πείστηκε να πράξει θαρραλέα και να ξαπλώσει στο χειρουργικό τραπέζι. Αφότου τη βυθίσανε σε λήθαργο βαρύ, τρυπώντας της τις φλέβες με μπόλικες δόσεις αναισθησίας, στάθηκαν από πάνω όλοι αυτοί οι σωτήρες τής Δημοκρατίας, με τις περίεργες στολές και τις μάσκες τους να κρύβουν τα αληθινά χαρακτηριστικά από τα πρόσωπά τους. Και μουρμούριζαν μεταξύ τους και λέγανε διάφορα γιατροσόφια και διέκρινες μόνο αποσπασματικά κάποιες λέξεις από τους διαλόγους, όπως όταν κλέφτες συνωμοτούν μυστικά και ετοιμάζουν με προσοχή τις λεπτομέρειες της μεγαλύτερης τους ληστείας για να μην τους πάρει κανείς πρέφα. “Μονόδρομος”, “Τάξη”, “Ομαλότητα”, “Δημόσιο Συμφέρον”, “Επιβεβλημένη”, “Σύνταγμα”, “Ασφάλεια”, “Ασυδοσία”, “Ατιμωρησία”. Και ξάφνου, κοφτερά ακούστηκαν νυστέρια ν’ ακονίζονται, δίνοντας το σύνθημα για την αρχή της σοκαριστικής επέμβασης. Και αίμα διαυγές κύλησε ως κάτω. Την ίδια ώρα που κανείς πια δεν μιλούσε, ακούστηκε κραυγή πελώρια, σαν αχός που ήχησε από τα βάθη της ιστορίας, λες και γενιές ολόκληρες καρφώθηκαν από το ίδιο αυτό νυστέρι, λες και άπειρα νεογέννητα μωρά στην πλάση δάκρυσαν ταυτόχρονα. Και αφαίρεσανε κάθε τελευταία στάλα από τους μαστούς της. Βγάλανε με λαχτάρα ένα-ένα τα δικαιώματα και τα πετάξανε στον κάλαθο των αχρήστων μαζί με νεκρά έμβρυα εκτρώσεων. Καθάρισαν σε βάθος κάθε κατάλοιπο ελευθερίας, θέλοντας να είναι βέβαιοι ότι δεν πρόκειται να παραχθεί ποτέ ξανά στο μέλλον παρόμοια ουσία και κανένας πια δεν θα μπορεί να τρέφεται με δικαιώματα απευθείας, όπως πρώτα. Μόνο με μπιμπερό και σε δόσεις.

Έχει διατυπωθεί ότι ο άνθρωπος, με τον ερχομό του στον κόσμο, από τα πρώτα κιόλας ελάχιστα δευτερόλεπτα, σχεδόν ενστικτωδώς, αναζητά τη θηλή της μητρός του και με το που την εντοπίσει, χωρίς απολύτως καμία καθοδήγηση προσαρμόζει τα χείλη του και ξεκινά να καταπίνει τη ζωή, νικώντας προσωρινά τη διαρκή αγωνία τού θανάτου. Το ίδιο περίπου γίνεται και με τους πολίτες που έρχονται στο φως των ατομικών και κοινωνικών ελευθεριών, όταν νιώσουν τη ζεστή, στοργική αγκαλιά της Δημοκρατίας. Έχουν το φόβο και την ανησυχία για την παιδεία, την αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη, την ισότητα, και στην αρχή μπουσουλάνε και ψάχνουν να βρουν σταδιακά τρόπους να προστατέψουν όλα αυτά τα αγαθά που δίνουν ξεχωριστό νόημα στη ζωή τους. Θέλουν να τα απολαύσουν, να τα γευτούν έως την τελευταία τους σταγόνα. Και τώρα ακόμη, αυτό συμβαίνει. Τους βλέπεις, καθώς εξακολουθούν και συνωστίζονται γύρω από μια Δημοκρατία διαφορετική, χειρουργημένη. Κουλουριάζουν όλοι τα ισχνά κορμιά τους, και σκαρφαλώνουν πάνω στο στέρνο της, σαν τα μωρά, και ψάχνουν και κλαίνε δυνατά γιατί νιώθουν ότι δεν θα αναπτυχθούν ποτέ πια σωστά και θα εμφανίσουν πιθανόν διάφορες άλλες ασθένειες στη μετέπειτα ζωή τους και ότι θα είναι πολίτες αδύναμοι, ανίσχυροι, εκτεθειμένοι. Και στέκονται, έτσι, απογοητευμένοι, με τον αντίχειρα στο στόμα, για χρόνια, μυξοκλαίγοντας προς την εξουσία. Τους έχουν δώσει μόνο μερικά παιχνίδια για να ξεχνούν αυτήν τη στέρηση του θηλασμού τους. Ένα από αυτά είναι το πιο λαμπερό.

Η πιπίλα της Δημοκρατίας.

Εκπαίδευση στα δικαιώματα...

του Κωστα Χρυσογονου, απο το Εθνος...

Το νομοσχέδιο που προτίθεται να καταθέσει η κυβέρνηση για την αυστηρότερη ποινική αντιμετώπιση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας υποδηλώνει την έκταση την οποία προσλαμβάνουν αυτά στη χώρα μας. Το κατά πόσο οι νέες διατάξεις θα συμβάλουν στην περιστολή τέτοιων αποκρουστικών φαινομένων μένει να αποδειχθεί στην πράξη (σημειωτέον πάντως ότι εδώ και πολλά χρόνια υφίστανται σχετικές ποινικές διατάξεις αλλά αξιοποιούνται ελάχιστα από τις Αρχές).
Εκείνο το οποίο όμως αδυνατούν να αντιληφθούν οι κυβερνώντες είναι ότι μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από την καταστολή έχει η πρόληψη. Τούτο αποδεικνύεται από το γεγονός ότι με υπουργικές αποφάσεις τον Απρίλιο του 2012 το μονόωρο μάθημα «Πολιτική και Δίκαιο», διάδοχο της παλιάς Αγωγής του Πολίτη, καταργήθηκε από τα υποχρεωτικά γνωστικά αντικείμενα της γενικής παιδείας του Λυκείου και διδάσκεται έκτοτε μόνο ως μάθημα επιλογής στη θεωρητική κατεύθυνση.
Σκοπός του παραπάνω μαθήματος, σύμφωνα με το πρόγραμμα σπουδών, είναι «?να κατανοήσει ο μαθητής την οργάνωση και λειτουργία της πολιτείας και να αναπτύξει πολιτική συνείδηση και κριτική σκέψη, ώστε να συμμετέχει ενεργά στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι ως ελεύθερος και υπεύθυνος πολίτης».
Φαίνεται όμως πως όλα αυτά θεωρούνται πια περιττή πολυτέλεια για τους περισσότερους μαθητές, οι οποίοι δεν ακολουθούν τη θεωρητική κατεύθυνση, ενώ για τους υπόλοιπους «αρκεί» μία ώρα την εβδομάδα και μάλιστα προαιρετικά. Είναι προφανές ότι πολιτικά απαίδευτοι νέοι άνθρωποι, που δεν έχουν διδαχθεί συστηματικά και επαρκώς ούτε τις βασικές αρχές του δημοκρατικού πολιτεύματος ούτε τα δικά τους δικαιώματα μέσα σ' αυτό, μπορούν ευκολότερα να καταστούν θύματα της ρατσιστικής, ξενοφοβικής και εν τέλει αντιδημοκρατικής προπαγάνδας ακραίων δυνάμεων και νοσταλγών του φασισμού.
Από την άλλη πλευρά βέβαια, αν οι πολίτες διδάσκονταν για τα συνταγματικά τους δικαιώματα θα μπορούσαν να τα υπερασπισθούν και να τα διεκδικήσουν καλύτερα.
Ισως λοιπόν η παραπάνω συμπεριφορά των κυβερνώντων, οι οποίοι με συστηματικό τρόπο καταπατούν πολλά από τα δικαιώματα αυτά, συμμορφούμενοι στις απαιτήσεις των ξένων δανειστών, να μην είναι απότοκος τόσο πολιτικής ανοησίας όσο μάλλον πολιτικού υπολογισμού.

Ποιο δικαίωμα είναι προοδευτικό; Μια συζήτηση που πρέπει να ξεκινήσει ...

Της Ηρώς Ζαβογιάννη, απο το Κοκκινο Σημειωματαριο...

Από τη συζήτηση για το δικαίωμα στην ιθαγένεια και το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μέχρι και το δικαίωμα στην εργασία και την απεργία διαφαίνεται εδώ και καιρό μια αγωνία μέσα στην ίδια την ελληνική κοινωνία να επαναπροσδιοριστεί η έννοια του δικαιώματος. Τα αιτήματα των Αγανακτισμένων στην Πλατεία Συντάγματος, η απεργία πείνας στην Υπατία, αλλά και η εθνικιστική έκρηξη που αποτυπώνεται από τη διείσδυση της Χρυσής Αυγής στην ελληνική κοινωνία όσο και οι επιτάξεις των εργαζόμενων στο Μετρό, για τις οποίες δεν σημειώθηκαν σπουδαίες αντιδράσεις, μας δίνουν αντιφατικά μηνύματα για την κατεύθυνση που θέλουν να δώσουν οι πολίτες στο ζήτημα της δικαιοσύνης. Κοινή αφετηρία βέβαια όλων είναι η επιθυμία για αλλαγή του κοινωνικού συμβολαίου μεταξύ πολιτείας και πολιτών προς το προοδευτικότερο, ιδωμένο ως ισοελευθερία που εξασφαλίζει η διάκριση των εξουσιών. Αλλά τελικά ποια δικαιώματα μπορούν να χαρακτηριστούν ως προοδευτικά και πώς αυτά μπορούν να αποδοθούν στις δεδομένες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες; Με ό,τι συνέπεια μπορεί να έχει αυτή η εξέλιξη για το σύστημα δικαιοσύνης, η Αριστερά οφείλει να ανοίξει πρώτη αυτή τη συζήτηση, όχι μόνο περιγράφοντας την πραγματικότητα αλλά και αναλύοντας τη λογική της με βάση την οποία στηρίζει συγκεκριμένα δικαιώματα έναντι άλλων. Πρέπει πρώτοι να καταλάβουμε ότι στις πολύπλοκες και αντιφατικές συνθήκες τις οποίες ζει ο έλληνας πολίτης το σύνθημα « δίκαιο είναι το δίκιο του εργάτη» ακούγεται στα αυτιά των περισσότερων ως απλουστευτικό αν όχι «οπισθοδρομικό» και σε καμία περίπτωση δεν του προσφέρει την αφήγηση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί για να διεκδικήσει «αυτά που του ανήκουν».

Αναζητώντας τα εργαλεία για την ανάγνωση της έννοιας δικαιώματος

Αφού αναζητούμε να ορίσουμε το δικαίωμα με όρους ισοελευθερίας, πρέπει καταρχάς να απορρίψουμε θεωρίες αναδιανεμητικής δικαιοσύνης όπως αυτές αποτυπώνονται στα έργα του Rawls, του Dworkin και άλλων αμερικανών φιλοσόφων του δικαίου και τις οποίες ασπάστηκε περισσότερο η σοσιαλδημοκρατία. Ο λόγος είναι προφανής: οι θεωρίες αυτές εξετάζουν τη δικαιοσύνη μόνο από την οπτική της αναδιανομής των πόρων, χωρίς να ασχολούνται με το ζήτημα της εξουσίας Για να μπορεί όμως κάποιος να ανιχνεύσει την ουσία ενός δικαιώματος, πρέπει να την αναζητήσει στους σκοπούς των εξισωτικών πολιτικών κινημάτων. Αυτά αντιτάχθηκαν στις ιεραρχήσεις που προέκυπταν από τις κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες, για να δικαιολογηθούν, δημιούργησαν τις ανισότητες στην διανομή των ελευθεριών, των πόρων και της ευημερίας. Οι πραγματικοί εξισωτιστές λοιπόν βρίσκονται απέναντι στις ιεραρχήσεις αυτές και αντιτάσσουν την ίση ηθική αξία των προσώπων, η οποία σημαίνει ότι όλοι έχουν ίση ηθική αξία ανεξάρτητα από το πού γεννήθηκαν, από την τάξη τους κτλ και ότι όλοι είναι εξίσου ηθικά υπεύθυνοι για να συνεργαστούν με τους άλλους για το κοινό καλό (σύμφωνα με τους κανόνες της δικαιοσύνης). Οι εξισωτιστές λοιπόν οφείλουν να επιδιώκουν την κατάργηση της καταπίεσης και μία κοινωνική οργάνωση που να επιτρέπει και να διασφαλίζει ότι τα άτομα συμπεριφέρονται ως ισότιμα στις κοινωνικές τους σχέσεις. [1]

Πίσω στις κλασσικές θεωρίες φιλοσοφίας του δικαίου

Η ισοελευθερία στα συστήματα δικαιοσύνης των Locke και Rousseau εξασφαλίζεται όταν η πολιτεία θεσπίζει το δίκαιο σύμφωνα με τη διασφάλιση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, του δικαιώματος της ζωής, της ελευθερίας και της ιδιοκτησίας. Αυτή η δέσμευση αποτελεί τον κρίκο που κρατάει μαζί τα άτομα και πλέον οι πολίτες έχουν καθήκον προς τους συμπολίτες τους να μην τους εμποδίζουν προς τη διασφάλιση και ελεύθερη ανάπτυξη των αντίστοιχων δικαιωμάτων. Το πλαίσιο των υποχρεωτικών δεσμών μεταξύ των πολιτών στη πολιτική κοινότητα ακυρώνεται όταν η πολιτεία δεν μπορεί να τους εξασφαλίσει τα φυσικά τους δικαιώματα και αυτομάτως σπάει το κοινωνικό συμβόλαιο με αποτέλεσμα το δικαίωμα στην αντίσταση να αποκτά ηθική βάση. [2] Η δυναμικότητα λοιπόν των δικαιωμάτων στην κοινωνική οργάνωση διαφαίνεται ήδη από τα κλασσικά έργα της φιλελεύθερης πολιτικής φιλοσοφίας, αλλά στον Hegel γίνεται πιο σαφής η πάλη μεταξύ των δρώντων στο πολιτικό σύστημα για τη διασφάλιση και διεύρυνση των δικαιωμάτων αυτών, πάλη αναγκαία στον ρου της ιστορίας ώστε το άτομο να εξασφαλίσει την ισοελευθερία. Στο παράδειγμα του Δούλου και του Κυρίου, o Hegel το καθιστά σαφές: η σύγκρουση μεταξύ των ατόμων μέσα στην ιστορία είναι μια πάλη για αναγνώριση, η οποία όμως δεν πρέπει να ιδωθεί ως καταληκτική, αλλά ως το στάδιο μέχρι την κατανόηση της αναγκαιότητας της αμοιβαίας αναγνώρισης. [3] Στο στάδιο αυτό περνάμε από το υποκειμενικό πνεύμα στο αντικειμενικό πνεύμα. Αυτό συμβαίνει διότι κατά τον Hegel η αμοιβαία αναγνώριση του άλλου δεν μπορεί να γίνει ούτε με ωφελιμιστικούς όρους (Locke), ούτε με ηθικές προσταγές (Kant). Η ηθική πραγματικότητα πραγματώνεται σε ένα πολιτικό σύστημα ελευθερίας, όπου οι πολιτικοί θεσμοί πραγματώνουν τις ιδέες που παράγονται από τη μελέτη της ιστορικής πραγματικότητας. [4]

Με βάση τα παραπάνω, αφού περιγράψουμε την ιστορική πραγματικότητα της κρίσης (οικονομική, πολιτική, κοινωνική) την οποία βιώνουν σήμερα τόσο οι Έλληνες όσο και οι μετανάστες που ζουν σε αυτή τη χώρα, οφείλουμε να δημιουργήσουμε μια νέα αφήγηση των δικαιωμάτων με πυρήνα τον αποκλεισμό του αποκλεισμου μερών της κοινωνίας που περιθωριοποιούνται είτε γιατί δεν παράγουν ανάλογα (άστεγοι, άνεργοι, άτομα με ειδικές ανάγκες, τοξικομανείς), είτε γιατί αντιδρούν (εργαζόμενοι στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα μέσα από τις συνδικαλιστικές τους ενώσεις, αναρχικοί μέσα στις καταλήψεις), είτε γιατί η περιθωριοποίησή τους δίνει την ψευδαίσθηση σε άλλους ότι έχοντας την εθνική ταυτότητα μετέχουν των δικαιωμάτων που τους εξασφαλίζει το Σύνταγμα (μετανάστες).

Όλοι αυτοί οι πληθυσμοί σήμερα αποτελούν το 99% του συνόλου όσων ζουν στην Ελλάδα. Καλούμαστε να υπερασπιστούμε τις απεργίες όχι για να υπερασπιστούμε τις συντεχνίες αλλά για να μπορεί ο εργαζόμενος να διεκδικεί τον μισθό του συλλογικά και να αμείβεται αξιοπρεπώς. Υπερασπιζόμαστε τις καταλήψεις όχι για να υπερασπιστούμε τα «γκαζάκια», αλλά γιατί οι περισσότερες από αυτές αποτελούν χώρους που προωθούν τις ιδέες της ελευθερίας και της ισότητας, υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα στην ιθαγένεια στους μετανάστες 2ης γενιάς όχι για να έρθει όλη η Αφρική στην Ελλάδα, αλλά γιατί αυτοί που μετέχουν της ελληνικής παιδείας και παράγουν είναι ίδιοι με εμάς και οφείλουμε να τους αναγνωρίσουμε ως τέτοιους. Τέλος, καταδικάζουμε τις πράξεις αστυνομικής βίας τόσο έντονα, αλλά και ορισμένες δικαστικές αποφάσεις, όχι γιατί είμαστε τρομοκράτες, αναρχικοί οι «μπαχαλάκηδες», αλλά γιατί η αστυνομία, όπως και η δικαιοσύνη, θα έπρεπε να είναι τα τελευταία προπύργια όπου το 99% του πληθυσμού θα κατέφευγε για να υπερασπιστεί το δικαίωμά του στη ζωή (όπως στις διαδηλώσεις) και στην αξιοπρεπή διαβίωση (επιτάξεις που δικαιολόγησαν τα δικαστήρια), αλλά δυστυχώς δρουν προς όφελος μιας πολιτείας που έχει σπάσει το κοινωνικό συμβόλαιο προ πολλού. Η νέα αφήγηση για τα προοδευτικά δικαιώματα είναι επιτακτικό να ξεκινήσει και να ΄ναι συνεκτική και ολοκληρωμένη για να μπορεί να φτάσει απευθείας στα αυτιά των πολιτών που ακούνε από "χτες".

Υποσημειώσεις

[1] Anderson, E.  What is the Point of Equality?, Ethics 119(1999), σ 287-337
[2] Λοκ, Τζων, Δεύτερη Πραγματεία Περί Κυβερνήσεως,  μτφ. Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης. Αθήνα: Γνώση
[3] Χέγκελ,  Φρίντριχ Βίλχελμ Γκεοργκ. Φαινομενολογία του Πνεύματος,  εισ. Μτφ. Σχ Δημήτρης Τζωρζόπουλος,τομ 1ος. Αθήνα- Γιάννινα: Δωδώνη, 1993
[4]  Χέγκελ, Φρίντριχ Βίλχελμ Γκέοργκ, Βασικές Κατευθύνσεις της Φιλοσοφίας του Δικαίου ή Φυσικό Δίκαιο και Πολιτειακή και Πολιτειακή Επιστήμη,  εισαγωγή και μετάφραση Σταμάτης Γιακουμής . Αθήνα – Γιάννινα: εκδ. Δωδώνη, 2004

Την επίθεση στα κοινωνικά δικαιώματα, ακολουθεί πάντα η επίθεση στα ατομικά...

Γιώργος Σ-Π. Κατρούγκαλος*, απο το Αριστερο Blog...

Οι πρόσφατες διώξεις συνδικαλιστών στη Θεσσαλονίκη επιβεβαιώνουν την διεθνή εμπειρία: μετά την επίθεση στα κοινωνικά δικαιώματα, ακολουθεί πάντα η επίθεση στα ατομικά.
Ο πολιτικός αυταρχισμός είναι ο αναγκαίος συνοδός της οικονομικής λιτότητας.
Για αυτό και δεν είναι παράδοξο ότι το Παρασύνταγμα του Μνημονίου συνοδεύεται πια και από την αναβίωση των δηλώσεων μετάνοιας.
Πρέπει να είναι σαφές για όλους μας: η τύχη των συνδικαλιστών της Θεσσαλονίκης συνδέεται στενά με την τύχη όχι μόνο του κοινωνικού κράτους, αλλά της δημοκρατίας της ίδιας στον τόπο μας.

Η δημοκρατία μας φθίνει και υπονομεύεται εκ των έσω.

Όχι από τους αγώνες των εργαζομένων.

Από την κυβέρνηση, που νομοθετεί με πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, καθ’υπαγόρευση των δανειστών και εναντίον των συμφερόντων της χώρας.

Από τη Βουλή που αποφασίζει -χωρίς να συζητά- αντισυνταγματικούς νόμους, υπό το κράτος στυγνών εκβιασμών.

Από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος δεν αναπέμπει νομοσχέδια που ανώτατο δικαστήριο του έχει επισημάνει ότι είναι τυπικά και ουσιαστικά αντισυνταγματικά.

Το άρθρο 120 του Συντάγματος μας επιβάλει όμως όχι μόνον να το σεβόμαστε, αλλά και να το υπερασπίζουμε, όταν απειλείται.

*Συνταγματολόγος, Καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, δικηγόρος στον Άρειο Πάγο και το Συμβούλιο της Επικρατείας με ειδίκευση στο δημόσιο δίκαιο και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Νόμος είναι η βία του δανειστή...

Δημοσιευθηκε στο Inprecor...

Έχει καταντήσει αηδία όσοι οδηγούν μια ολόκληρη κοινωνία στην φτώχεια, την ανέχεια, την εξαθλίωση, την απόγνωση, το μαρασμό, την απελπισία και την κατάθλιψη, να της παραδίδουν και από πάνω μαθήματα ευπρέπειας, δημοκρατικού ήθους και πολιτικού πολιτισμού και μάλιστα με ύφος χιλίων καρδιναλίων.

«Οργανωμένες ακραίες μειοψηφίες» αποκλήθηκαν και πάλι όσοι αντιδρούν στην εφαρμογή του νόμου Διαμαντοπούλου για τα ΑΕΙ. Τι κι αν αντιδρούν σε ένα νόμο με βάση τον οποίο στα νέα συμβούλια διοίκησης των πανεπιστημίων θα μπορούν να εκλέγονται πρόσωπα που θα λαμβάνουν 60-70 ψήφους σε ένα σύνολο εκλεκτόρων που ξεπερνούν τους 2000;

Προφανώς δεν έχει καμία σημασία για όλα εκείνα τα θλιβερά ανθρωπάκια σιτίζονται στα pay roll της τρόικας.

«Βία με ονοματεπώνυμο» χαρακτηρίστηκε το «πέσιμο» στους Γκαουλάιτερ που έγινε απ’ τους εργαζόμενους στους ΟΤΑ στη Θεσσαλονίκη, επειδή αυτοί οι κύριοι ούτε λίγο ούτε πολύ είπαν πως πρέπει να απολυθούν τα 2/3 των δημοσίων υπαλλήλων με μια άκρως προσβλητική διατύπωση. Κάποιοι θίχτηκαν για τη δυσφήμιση της «διεθνούς εικόνας της χώρας»,  μέχρι και για παρ’ ολίγον «διπλωματικό επεισόδιο» έφτασαν να πουν και ζήτησαν στιβαρή αποδοκιμασία κατά των συνδικαλιστών. Αλήθεια γιατί κανείς δε θέτει το ερώτημα με ποιο δικαίωμα βγαίνει ένας ξένος αξιωματούχος και παρεμβαίνει σε εσωτερικά ζητήματα της δημόσιας διοίκησης μιας άλλης χώρας;

Προφανώς και πάλι δεν έχει καμία σημασία για όσων το μυαλό φτάνει να σκεφτεί μέχρι το «αφού δεν έχουν ψωμί να φάνε γιατί δεν τρώνε παντεσπάνι».

Όπως και να έχει πάντως μία είναι η αλήθεια. Σύσσωμοι οι –φανεροί και κρυφοί- υποστηριχτές της πολιτικής του μνημονίου θέλουν να εμπεδωθεί μια χωροφυλακίστικη προσέγγιση για την ανάλυση ενός κοινωνικού φαινόμενου και όχι μια επιστημονική όπως του αξίζει προσέγγιση. Η λογική είναι ίδια με αυτή των περιβόητων άκρων.

Για ένα και μόνο λόγο. Για να κρύψουν ότι τη βία των αδυνάτων την παράγουν, την αναπαράγουν και την τροφοδοτούν η βία των δυνατών. Δηλαδή τι περιμένουν; Να πεθαίνει απ’ την πείνα ο άλλος, να του ανατρέπεται η ζωή, να χάνει τη γη κάτω απ’ τα πόδια του και να αντιδρά με όρους savoir vivre;

Αλήθεια κύριοι όλοι εσείς οι χορτασμένοι που κουνάτε το δάκτυλο στους ταλαιπωρημένους μπορείτε να μας εξηγήσετε τι είδους ενέργεια είναι η κατάλυση του κοινοβουλίου απ’ την ίδια την κυβέρνηση; Και εξηγούμαι:

Πως πρέπει να αντιδράσει κανείς όταν του φέρνεις ένα νέο μνημόνιο σε πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, μετά από μία εβδομάδα της ψήφισης ενός πακέτου μέτρων στη βουλή; Μόνο και μόνο γιατί φοβάσαι ότι αν τα μέτρα αυτά περιλαμβάνονταν στο πακέτο που πήγε στη βουλή δεν θα ψηφίζονταν στο σύνολό τους. Αλήθεια τι είναι αυτό; Σεβασμός στη θέληση της πλειοψηφίας ή απάτη; Πόσο δημοκρατικό και μη βίαιο είναι να αναγάγεις σε υπέρτατο νόμο αυτό της εξυπηρέτησης του δανειστή-ληστή σου; Προφανώς πάρα πολύ δημοκρατικό γιατί κάποιοι κύριοι βάζουν μόνο τις υπογραφές τους ενίοτε και την ψήφο τους σε αντισυνταγματικά νομοσχέδια και όλοι οι υπόλοιποι βάζουμε τα λεφτά.

Βεβαίως οι λαλίστατοι κύριοι που ωρύονταν κατά του όχλου την ίδια ώρα που στα κρυφά Σαμαράς, Βενιζέλος, Κουβέλης και Στουρνάρας κορόιδευαν και εξαπατούσαν ακόμα και τους βουλευτές δεν είχαν να πουν τίποτα. Για την ακρίβεια είπαν. Τα ονόμαζαν όπως και τα πολιτικά τους αφεντικά: Εκπλήρωση των υποχρεώσεων της χώρας ή κλείσιμο των εκκρεμοτήτων ή προαπαιτούμενα.

Πράγματι δεν πρόκειται για βία παρά μόνο για υπεύθυνη πολιτική και διάσωση της χώρας αφού αποτιμάται σε χρηματική αξία και μάλιστα 31 δις ευρώ τουλάχιστον. Ενώ η ίδια η ανθρώπινη ζωή που έχει πέσει στο έσχατο σημείο του εξευτελισμού και της υποτίμησης για την πλειονότητα της κοινωνίας επειδή δεν αποτιμάται χρηματικά – έστω και αν απ’ αυτή θα βγουν τα 31 δις- η όποια προσπάθεια να την υπερασπιστείς ονομάζεται βία.

Ο καθείς και οι αξίες του…

Ιερός άνθρωπος και πρακτικές ελευθερίας...

Έργο του Φράνσις Μπέικον, 1964

ΕΝΘΕΜΑΤΑ...

 του Κώστα Δουζίνα

Ο Jamal Al-Harish, πρώην κρατούμενος στο Γκουαντάναμο, περιγράφει την ζωή του: «Μετά από λίγο σταματήσαμε να διεκδικούμε ανθρώπινα δικαιώματα — θέλαμε τα δικαιώματα των ζώων. Το κλουβί μου βρισκόταν δίπλα σε ένα σκυλόσπιτο, όπου ζούσε ένα λυκόσκυλο. Ο σκύλος είχε ένα κλιματιζόμενο ξύλινο σπιτάκι, με γρασίδι για να τρέχει. Είπα στους φρουρούς: «Θέλω τα δικαιώματα που έχει ο σκύλος». Μου απάντησαν: «Ο σκύλος είναι μέλος του στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών».

Ο Jamal είναι ιερός άνθρωπος. Όχι όπως το εννοεί η Εκκλησία και οι ανθρωπιστές. Ο Jamal είναι homo sacer, ταυτόχρονα ιερός και καταραμένος. Στο ρωμαϊκό δίκαιο, ο homo sacer είναι κάποιος που μπορεί να φονευθεί ατιμώρητα, αλλά  ο σκοτωμός του δεν μπορεί να γίνει θυσία στους θεούς. Η θυσία στα λατινικά λέγεται sacrificium, δηλαδή sacer facere: μετατρέπει κάτι σε ιερή οντότητα, μεσολαβεί τα επίγεια και τα επουράνια. Ο ιερός άνθρωπος είναι απαραίτητος για τη θυσία, αλλά δεν μπορεί να την τελέσει. Η Χάνα Άρεντ, σε ένα της σχόλιο για τις εκστρατείες για τα δικαιώματα τον 19ο αιώνα, γράφει ότι οι νομικοί και οι φιλάνθρωποι που αγωνίζονταν για τα δικαιώματα των μειονοτήτων «είχαν μια μυστηριώδη ομοιότητα στη γλώσσα και τα επιχειρήματά τους με τις εταιρείες προστασίας των ζώων». Ο homo sacer ζει έξω από την επικράτεια του νόμου, σε ένα limbo, μια μετέωρη ζώνη αδιαφορίας, στο μεταίχμιο ανθρώπου και ζώου, περατού και άπειρου.

O Jami κοιμάται στα πάρκα του Λονδίνου. Απευθύνεται, σ’ ένα ντοκυμαντέρ για τους παράνομους μετανάστες, σ’ εμάς που δεν σταματάμε να μιλάμε για ανθρώπινα δικαιώματα. «Ποια είναι η διαφορά μεταξύ εμένα κι αυτών που έχουν χαρτιά; Είναι άνθρωποι σαν και μένα. Έχουν δυο χέρια, δυο μάτια, δυο πόδια. Ποια η διαφορά τους με μένα; Ανθρώπινα δικαιώματα, ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά πού είναι τα δικαιώματα των προσφύγων»;Ο Jami είναι ιερός άνθρωπος. Μας θυμίζει ότι όσα λένε οι φανατικοί και επιπόλαιοι οπαδοί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελούν ιδεολογικό κατασκεύασμα: ότι δήθεν τα δικαιώματα ανήκουν στους ανθρώπους απλώς επειδή είναι άνθρωποι, μέλη της ανθρωπότητας, και όχι κάποιου κράτους-έθνους ή άλλης ομάδας. Αν ήταν έτσι, ο  Jamal και ο Jami, που δεν έχουν την προστασία κράτους ή δικαίου, θα έπρεπε να είχαν τουλάχιστον αυτά τα δικαιώματα. Δεν έχουν κανένα. Μιλώντας με φιλοσοφική ακρίβεια, θα λέγαμε ότι ανθρώπινα δικαιώματα δεν υπάρχουν, μόνο πολιτικά και νομικά. Τα δικαιώματα δεν ανήκουν στους ανθρώπους αυτομάτως λόγω της ανθρώπινης ιδιότητας. Αντίθετα, τα δικαιώματα συνιστούν, δημιουργούν τον άνθρωπο και τον κατατάσσουν σε μια γραμμή από τους πλήρεις ανθρώπους, στους λιγότερο ανθρώπους (τους κοινωνικά και πολιτικά περιθωριοποιημένους) και τέλος στους ιερούς ανθρώπους, η ύπαρξη των οποίων, στο κατώφλι ανθρώπου και τέρατος ή θεού, επιτρέπει τη διατήρηση της καθημερινής ρουτινιάρικης ζωής όλων μας.  Όπως το δίκαιο της εξαίρεσης και το αντίθετό του, το δικαίωμα στην αντίσταση, είναι προϋπόθεση του κανονικού δικαίου, έτσι και ο ιερός άνθρωπος είναι όριο και θεμέλιο του κανονικού ανθρώπου.

Η ζωή δεν μας δίνει προνομιακή θέση στην αλυσίδα του Όντος.  Η απλή βιολογική ύπαρξη αποκτά σημασία μόνο αν γίνει βίος, βιογραφημένη αφήγηση, αν οι άλλοι την αναγνωρίσουν και τη σεβαστούν. Ο ιερός άνθρωπος είναι γυμνή ζωή, μια ζωή χωρίς νόημα ή σκοπό. Κι όμως, αυτή η γυμνή ζωή είναι ο άξονας και το κατώφλι της πολιτικής, μια αδιαφοροποίητη ζώνη, στην οποία o βίος και η εγκαταλειμμένη ζωή συγκροτούν η μία την άλλη μέσω του αμοιβαίου αποκλεισμού και συμπερίληψης. Βίος και ζωή έχουν συνενωθεί στη γεωπολιτική εξουσία. Η φυσική ζωή έχει γίνει στρατηγικό στόχος των μηχανισμών και των υπολογισμών της εξουσίας.

Ο ιερός άνθρωπος δείχνει ότι σήμερα το ερώτημα είναι οντολογικό (ποιος και πώς από την κατάσταση του ζώου φτάνει σ’ αυτή του ανθρώπου). Η ανθρωπότητα συγκροτείται σε αντίστιξη με την εικόνα του μη ανθρώπινου. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι απλώς περιορισμοί της εξουσίας· είναι και εργαλεία της κοινωνίας του ελέγχου. Αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο: τα δικαιώματα βοηθούν στη χειραφέτηση και την προστασία των ανθρώπων, αλλά είναι και όργανα εξουσίας, που χρησιμοποιούνται με στόχο την πειθάρχηση, τον αποκλεισμό και την κυριαρχία. Κυριαρχία και δικαιώματα, εξουσία και ηθική, αποτελούν δύο πλευρές του ιδίου νομίσματος. Κάθε σύστημα κοινωνικής τάξης εδραιώνεται και διαιωνίζεται με την απόρριψη, τη φίμωση και την απαγόρευση των «άλλων», χαρακτηρίζοντάς τους τρελούς, ξένους, «ανώμαλους», ιερούς ανθρώπους ή δίνοντας δικαιώματα που μας εγγράφουν στις κυρίαρχες κοινωνικές συμπεριφορές.

Σήμερα, στην εποχή της «εξουσίας», του συνδυασμού εξουσίας και ζωής, όλοι είμαστε εν δυνάμει ιεροί άνθρωποι. Η εξουσία, σε στενή συνεργασία με τη γνώση και το δίκαιο, ασκείται πλέον επί του σώματος και των ζωτικών λειτουργιών. Η πειθάρχηση και ο έλεγχος της συμπεριφοράς εξαπλώνεται παντού: οι επικοινωνίες, τα νέα τεχνολογικά μέσα, ο ακραίος καταναλωτισμός, η ολική επιτήρηση με κάμερες κλειστού κυκλώματος, οι λεπτομερείς προσωπικές πληροφορίες που μαζεύονται στα δελτία ταυτότητας, τα διαβατήρια, τις δημόσιες και ιδιωτικές τράπεζες πληροφοριών, αποτελούν, όλα μαζί, μια νέα μορφή εξουσίας που έχει απλώσει τον έλεγχό της σε ολόκληρη τη ζωή. Ο μόνος τρόπος εξόδου από τη ζώνη λίμπο, μεταξύ ζωής και βίου, ο μόνος τρόπος για να γίνουμε υποκείμενα από υπήκοοι είναι η άσκηση ελευθερίας. Πώς γίνεται αυτό τώρα που η ελευθερία έχει οριστεί ως ελευθερία επιλογής, τώρα που το μεγαλύτερο υπαρξιακό δίλημμα έχει γίνει Nokia ή iphone;

Γράφει ο Ζαν-Ζακ Ρουσώ: «Ένα περιστέρι θα πέθαινε από πείνα δίπλα σε μια λεκάνη γεμάτη με τα καλύτερα κρέατα. Και μια γάτα πάνω σε σωρούς από φρούτα ή σιτηρά, αν και το καθένα τους θα μπορούσε κάλλιστα να τραφεί από την τροφή που περιφρονεί, αρκεί να αποφάσιζε να τη δοκιμάσει».

 Ας συγκρίνουμε το περιστέρι και τη γάτα με τον απεργό πείνας ή τον μάρτυρα: «[Το ζώο] επιλέγει ή απορρίπτει από ένστικτο και [ο άνθρωπος] με μια πράξης ελευθερίας, έτσι που ένα ζώο δεν μπορεί να παρεκκλίνει από τον κανόνα που του έχει οριστεί ακόμα κι αν αυτό θα το ωφελούσε, ενώ ο άνθρωπος συχνά παρεκκλίνει από αυτόν, ενώ αυτό τον ζημιώνει […], επειδή ο νους διαφθείρει τις αισθήσεις και επειδή η βούληση συνεχίζει να μιλά όταν η φύση σιωπά».

Τα ζώα υπακούουν στη φύση, δεν μπορούν να παραβιάσουν τον νόμο που τους έχει οριστεί. Αντίθετα, ο άνθρωπος είναι ελεύθερος ακόμα και να πεθάνει από ελευθερία. Η ελευθερία είναι ακριβώς η επιλογή να πάει κανείς ενάντια στη φύση της ανάγκης, της επιθυμίας ή του εθίμου, που λέει στον απεργό πείνας να σταματήσει να υποφέρει, να φάει, να πιει, να ζήσει.

Η ουσία του ανθρώπου είναι ότι δεν έχει ουσία, η φύση του είναι η ικανότητά του να απομακρύνεται από τους φυσικούς ή τους κοινωνικούς κώδικες (την «πρώτη» και «δεύτερη φύση»), να αρχίζει εκ του μηδενός ξανά και ξανά. Η ανθρώπινη ιδιότητα εδρεύει στην ελευθερία, πράγμα που σημαίνει ότι ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να επιλέγει το κάλλιστο και το χείριστο που, όπως μας έμαθε ο Μπένγιαμιν, είναι δίπλα το ένα στο άλλο. Αυτό ακριβώς σημαίνει αυτονομία, ελευθερία ως το ύψιστο ηθικό επίτευγμα.

Και εδώ φτάνουμε στους ιερούς ανθρώπους που έγιναν ελεύθεροι: τους 300 της Υπατίας. Τι ήθελαν οι απεργοί πείνας; Να κάνουν τους Έλληνες να προσέξουν την ταπεινή και ασήμαντη ύπαρξή τους, να ζητήσουν βασικές εργασιακές προστασίες και στοιχειώδεις συνθήκες διαβίωσης. Τιμωρούνταν όχι για κάτι που είχαν κάνει (αδίκημα ή παρανομία) αλλά γι’ αυτό που ήταν· όχι για την κακία τους, αλλά για την απόβλητη αθωότητά τους. Στη βιοπολιτική κοινωνία, ζωή υπάρχει όταν είναι εγγραμένη, καταχωρημένη σε καταλόγους και κιτάπια, όταν έχει χαρτιά και ντοκουμέντα, ταυτότητες και ένσημα. Επειδή οι 300 δεν είχαν χαρτιά, νομικά δεν υπήρχαν,  δεν είχαν κανένα ανθρώπινο δικαίωμα και επομένως δεν ήταν τυπικά άνθρωποι.

Οι απεργοί πείνας είναι ο βαθμός μηδέν της ανθρωπότητας. Είναι μάρτυρες και με τις δύο έννοιες της λέξης, ως αυτόπτες και ως θυσιαστήρια θύματα. Ως αυτόπτες έδωσαν τη μαρτυρία ότι υπάρχουν αλήθειες υψηλότερες από τη ζωή, ότι αξίζει να ζει κανείς για αλήθειες, για τις οποίες αξίζει και να πεθάνει. Μ’ αυτή την έννοια, άσκησαν την ουσία της ελευθερίας: να ενεργεί κανείς ενάντια στους βιολογικούς και κοινωνικούς προσδιορισμούς, στο όνομα μιας υψηλότερης αλήθειας. Ως θυσιαστήρια θύματα, εγκατέλειψαν τη θέση του ιερού ανθρώπου και ξανάγιναν άνθρωποι.

Η διαμαρτυρία ενάντια στη απάνθρωπη μεταχείρισή τους, η απαίτηση να ακουστούν και να αναγνωριστούν, έστω και στο ελάχιστο, ακόμα κι αν πρέπει να πεθάνουν γι’ αυτό, ήταν η μεγαλύτερη προσφορά τους στην Ελλάδα. Αγωνίστηκαν για να αναγνωριστούν ως ζωντανοί, πηγαίνοντας στο θάνατο. Αντιστάθηκαν για να πάψουν να είναι ιεροί άνθρωποι, κι έτσι έγιναν ελεύθεροι. Η θεολογικοπολιτική τάξη βασίζεται στη δυνατότητα του Κυρίαρχου να αφαιρεί τη ζωή ή να επιτρέπει στους υπηκόους να ζήσουν. Οι 300 τη διατάραξαν, αφού αφαίρεσαν από τον Κυρίαρχο την εξουσία του πάνω στη ζωή και τον θάνατο, τη δύναμη εκφοβισμού και εκβιασμού.

Στη διαλεκτική αφέντη και δούλου που παρουσιάζει ο Χέγκελ στη Φαινομενολογία του πνεύματος, ο αφέντης κατακτά τη θέση του φτάνοντας μέχρι το τέρμα στον αγώνα του για αναγνώριση, πρόθυμος ακόμα και να πεθάνει. Αντίθετα, ο δούλος, που φοβάται για τη ζωή του, συνθηκολογεί και αποδέχεται την υποτέλειά του. Οι απεργοί αντέστρεψαν αυτή τη διαλεκτική. Όντας οι ίδιοι υπηρέτες και οιονεί σκλάβοι, αντιμετώπισαν τον θάνατο για να στερήσουν από τον αφέντη την εξουσία να σκοτώνει. Κάνοντάς το αυτό συλλογικά, πρόβαλαν την υπόσχεση ενός νέου τύπου εξουσίας, που δεν βασίζεται στη θυσία, καταναγκαστική ή εθελοντική. Το δώρο τους στους μετανάστες, σ’ όλη την Ευρώπη, ήταν ότι τους είπαν πως μπορούν να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους, ενάντια στις αδικίες και τις ταπεινώσεις των κυβερνήσεων και των φανατικών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το δώρο τους στους Έλληνες, εκείνες τις σκληρές μέρες του Φεβρουαρίου και του Μαρτίου του 2011, ήταν ότι έδειξαν πως δρουν οι ελεύθεροι άνθρωποι. Η νίκη τους ανοιξε τον δρόμο για τις μεγάλες αντιστάσεις και τις πλατείες, που στις εκλογές οδήγησαν το σύστημα εξουσίας στα όρια της διάλυσης. Αν υπαρχει ένα «φυσικό» δικαίωμα, είναι το δικαίωμα στην αντίσταση, αυτό που μας κάνει ελεύθερους.

Ο Κώστας Δουζίνας είναι αντιπρύτανης και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities, London University. Το κείμενο βασίζεται στην ομιλία του στο 16ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ της Αθήνας.

Οι πλειοψηφίες στο στόχαστρο, φάση δεύτερη....

ΕΝΘΕΜΑΤΑ...

του Νίκου Παρασκευόπουλου

Έργο του Φρανς Μασερεέλ

Στην αρχή, η παρακάτω θέση έμοιαζε με θεωρία συνωμοσίας και επιπλέον με προφητεία. Πριν τη ξαναδούμε αναδρομικά, θυμίζουμε την αρχική της εμφάνιση.

Όσο η οικονομία παγκοσμιοποιείται τόσο οι κοινωνικές ανισότητες –αντί να αμβλύνονται– εντείνονται. Όλο και λιγότεροι πλούσιοι άνθρωποι βρίσκονται να κατέχουν ίσο πλούτο με όλο και περισσότερους φτωχούς. Έτσι, η φτώχεια θα πλήξει τους πολλούς μεσοαστούς, κι όχι μόνο ολιγάριθμες μειονότητες. Τότε οι πληθυσμοί που συγκροτούν τις πλειοψηφίες θα διαμαρτύρονται και θα έχουν λόγους να εξεγείρονται ή να παραβαίνουν τον νόμο, που δεν τους αφήνει περιθώρια αξιοπρεπούς επιβίωσης ή έστω κοινωνικής ανόδου με νόμιμα μέσα. Για να προληφθούν η αταξία και οι τριβές, πρέπει πλέον να διευρυνθεί η εμβέλεια της επιτήρησης. Χρειάζεται να εισέλθουν στο στόχαστρο της αστυνόμευσης και του ποινικού ελέγχου όχι μόνο οι λίγοι ένοχοι, αλλά οι πολλοί ύποπτοι, ή μάλλον οι πάντες. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά αναδιατάξεων: πρέπει να περάσει το κέντρο βάρους του ελέγχου από τα δικαστήρια στην αστυνομία, που κατά συνθήκη ασχολείται με περισσότερους, να συγκροτηθούν ειδικές δυνάμεις για την αντιμετώπιση μαζικών εκδηλώσεων που εκτρέπονται σε πράξεις βίας, να αναπτυχθούν στους δημόσιους χώρους κάμερες ώστε να επισκοπούνται κατά το δυνατό οι πάντες, να σχεδιαστούν και να εφαρμόζονται πολιτικές Νόμου και Τάξης, ή μηδενικής ανοχής, οι οποίοι εμπλέκουν στα δόκανα το μέσο πολίτη. Όταν ο ελεγκτικός αυτός μηχανισμός θα είναι εξοπλισμένος και στελεχωμένος, όταν παράλληλα το κράτους δικαίου με τα ατομικά δικαιώματα θα έχει γίνει ασπίδα διάτρητη, τότε τα πλήγματα στο κράτος πρόνοιας και στους θεσμούς κοινωνικής συνοχής των πολλών θα ακολουθήσουν άνετα και ακίνδυνα. Για τους πλήττοντες, εννοείται.

Τι θα εκτιμήσει άραγε τώρα ο οίκος αξιολόγησης «Αναγνώστες» για τη θεωρία; Ελπίζω ότι αυτή δεν μοιάζει πια με θεωρία συνωμοσίας. Πρώτον, επειδή είναι ένα παραμύθι χωρίς δράκο, χωρίς υπαινιγμούς για σκοτεινά κέντρα εξουσίας. Δεύτερο και κυριότερο, επειδή μετά μια δεκαετία η εικόνα έχει ξεθολώσει και έχει γίνει πλέον ανάγλυφη: όντως οι πολλοί πλήττονται, αναμφίβολα η αστυνόμευση θέτει στο στόχαστρό της πολύ περισσότερους πολίτες, η διεθνής πολιτική πιέζει τις πλειοψηφίες, ενώ στο προπύργιο της δικαιοσύνης οι δικαστές με έκπληξη διαπιστώνουν ότι ο μέσος πολίτης δεν είναι πια ένας συνετός νοικοκύρης.

Ωστόσο, η θεωρία δεν επαληθεύθηκε ακόμη. Συνεχίζει να δοκιμάζεται, αφού τώρα έχει εισέλθει στη δεύτερη φάση της: μετά το κράτος δικαίου, δέχονται επίθεση και απορρυθμίζονται πλέον οι θεσμοί του κράτους πρόνοιας: τα νοσοκομεία λιγοστεύουν, τα σχολεία επίσης, τα πανεπιστήμια πιέζονται να μοιάζουν με επιχειρήσεις προκειμένου να επιβιώσουν, τα ασφαλιστικά ταμεία των εργαζομένων καταρρέουν.

Ειδικά στη χώρα μας, το εγχείρημα του νεοφιλελευθερισμού ήταν συγκριτικά ευκολότερο. Όχι βέβαια επειδή είμαστε έθνος-ειδικός στόχος, αλλά εξαιτίας ειδικών αδυναμιών. Φαινόμενα πελατειακών σχέσεων και οικονομικής διαφθοράς, η δυσανάλογη ανάπτυξη των κρατικών υπηρεσιών, ακόμη και η μεγαλομανία κατά την εποχή Κ. Σημίτη, επέτρεψαν την αποκλειστική ενοχοποίηση του θύματος για τα τραύματά του. «Ευθύνονται οι κακοί πολιτικοί, οι άθλιοι συνδικαλιστές, οι φοροδιαφεύγοντες πολίτες, οι αραχτοί νεολαίοι και κανείς άλλος», και πάει λέγοντας.

Η μανιχαϊστική ρητορεία περνά από το «φταίνε οι κακοί ξένοι ή η κυρία Μέρκελ» στον αντίποδα της αυτομαστίγωσης και στο «κανείς δεν μας φταίει, παρά μόνο ο κακός εαυτός μας», αδυνατώντας να τέμνει και να πείθει. Εντωμεταξύ, μεγάλα μέσα μαζικής επικοινωνίας βάζουν ή μάλλον παίρνουν τον οβολό τους για τη διάδοση των ιδεολογημάτων, που κάποιους ενοχοποιούν απλοϊκά και αναποτελεσματικά και άλλους αφήνουν στο απυρόβλητο.

Τώρα καταγράφουμε με άγχος τις πολλές αρνητικές εξελίξεις, έχοντας φθάσει στο σημείο να βιώνουμε τους χθεσινούς κινδύνους ως πραγματωμένες πια ζημιές.

Πολυάριθμες και άμεσα γνωστές οι εξελίξεις — ζημιές, μπορούν να σημειώνονται με συντομία τίτλου. Πέρα από τα νοσοκομεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, κατεδαφίζονται η εργατική και η φοιτητική μέριμνα (εργατικές ή φοιτητικές εστίες), τα ταμεία παρέχουν συντάξεις πείνας, τα κρατικά ή επιχορηγούμενα θέατρα κλείνουν, ενώ ακόμη και η δικαιοσύνη, στη διάστασή της ως θεσμού προστασίας του πολίτη, εξασθενεί. Πώς άραγε να γίνει λόγος για ατομικό δικαίωμα του πολίτη σε βασικές παροχές περίθαλψης, όταν το γενικό επίπεδο λειτουργίας των νοσοκομείων είναι ανεπαρκές; Ο κατάλογος των αρνητικών εξελίξεων είναι τόσο μακρύς, ώστε ακόμη και η τηλεγραφική απαρίθμηση να κινείται μεταξύ του υποτυπώδους και του ενδεικτικού.

Σημαντικές, αν και πολύ πιο αργόσυρτες στη δυναμική τους, δεν λείπουν ωστόσο και κάποιες θετικές παρενέργειες. Κινήσεις και κινήματα κοινωνικής αλληλεγγύης εμφανίζονται και πασχίζουν να προσφέρουν στήριξη εκεί όπου προηγουμένως οι δημόσιες δομές αλληλεγγύης ήταν αυτονόητες. Η δημοκρατία, ως πολιτική οργάνωση των πολλών, από τυπικό πλαίσιο και κάποτε πρόφαση γίνεται και πάλι ουσιαστικό αίτημα. Τα αριστερά κόμματα δεν εκφράζουν μόνο κατατρεγμένους και αποκλίνοντες, αλλά τους πολλούς. Ενισχύονται. Το σύστημα, βέβαια, οσμίζεται την ουσιαστική επανάκαμψη των δημοκρατικών αξιών, και αναδιπλώνεται. Για παράδειγμα, τα Συντάγματα με τις ενσωματωμένες εγγυήσεις των πολιτικών ελευθεριών όλο και περισσότερο υπονομεύονται έσωθεν και συμπιέζονται έξωθεν. Έσωθεν, καθώς η εφαρμογή του νόμου ηχεί ως ύψιστη επιταγή, ακόμη κι εκεί όπου η αντίθεση προς το Σύνταγμα είναι πρόδηλη. Έξωθεν, καθώς διεθνείς οικονομικοί παράγοντες υπαγορεύουν γνώμη και πολιτική σε υπουργούς και βουλευτές περιορίζοντας την εθνική κυριαρχία. Ωστόσο, οι πολιτικές τριβές της τρέχουσας μετανεωτερικής δεκαετίας είναι προτιμότερες από τον εφησυχασμό της δεκαετίας του ενενήντα, που διευκόλυνε σαν στρωμένο χαλί τα άρματα του νεοφιλελευθερισμού.

Χρειάζεται να επανέλθουμε, ή μάλλον να επανερχόμαστε ενεργά στο κοινωνικό υπέδαφος και στο θεσμικό εποικοδόμημα της δημοκρατίας. Παραείναι καταθλιπτική ως κατακλείδα η πρόβλεψη ότι το μέλλον θα έχει πολλή ξηρασία. Η δύσκολη αισιοδοξία των τραγουδιών στις μαζικές συναυλίες του ογδόντα μοιάζει προτιμότερη. Με στίχους των Pogues: «Μυρίζω την άνοιξη στον καπνισμένο αέρα».

Ο Νίκος Παρασκευόπουλος διδάσκει στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ

Ο αιρετικός Σαραμάγκου...

ΤΑ ΝΕΑ ...

Της Μικέλας Χαρτουλάρη

«Η διαφωνία είναι ένα από τα δικαιώματα που λείπουν από τη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το άλλο, είναι το δικαίωμα στην αιρετική άποψη».

Τα λόγια αυτά ανήκουν σε έναν 87χρονο που ποτέ δεν παραδόθηκε στην αμείλικτη πραγματικότητα και δεν έχασε το κουράγιο του μπροστά σε καμία διάψευση συλλογικών οραμάτων, σε καμία ματαίωση ελπίδων και σε καμία νίκη του συστήματος της εξουσίας. Είναι ο πορτογάλος νομπελίστας Ζοζέ Σαραμάγκου, στο «Τελευταίο τετράδιο»,