Η «έξοδος» στις αγορές: πολιτική υψηλού ρίσκου με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα...

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Η πιο θετική εντύπωση που δημιουργείται από την «πετυχημένη» έξοδο στις αγορές αφορά στο νέο «αξιόχρεο» προφίλ του ελληνικού δημοσίου και στη δυνατότητα ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις του χρηματοπιστωτικού και μη χρηματοπιστωτικού τομέα να μπορούν να ανακεφαλαιοποιηθούν και να αντλήσουν, από ομολογιακά δάνεια, φθηνότερο από πριν «ρευστό» και κεφάλαια κίνησης. Είναι όμως έτσι τα πράγματα ή η οικονομική πραγματικότητα βαδίζει άλλον δρόμο; 

 

Ας ξεκινήσουμε πρώτα από τον τομέα των μεγάλων επιχειρήσεων για να δούμε τι είναι αυτό που συμβαίνει και θα συνεχίσει να συμβαίνει στο αμέσως επόμενο διάστημα. Φαίνεται πως μέσα στο τρίμηνο που ήδη διανύουμε μπορεί να απορροφηθούν από τις «αγορές» πάνω από 10 δις € και θα πρόκειται για αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου και συνάψεις ομολογιακών δανείων των τεσσάρων συστημικών τραπεζών αλλά και δυο τριών ακόμα μεγάλων επιχειρήσεων του ενεργειακού και κατασκευαστικού τομέα. Θα ακολουθήσει μια διευθέτηση των χρεών, κυρίως μεγάλων και πάλι επιχειρήσεων, από τον ανακεφαλαιοποιούμενο τραπεζικό τομέα με βασικές μεθόδους τη μετοχοποίηση των δανείων και την μετατροπή των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων τους σε μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις (μεγάλες κατασκευαστικές εταιρίες, ενδιάμεσες ύλες, ιχθυοκαλλιέργειες κλπ είναι οι άμεσα ωφελούμενοι). 

 

Ο φετιχισμός πίσω από τη συμφωνία...

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Σύμφωνα με ευρωπαϊκό κέντρο αναλύσεων CEPS και τους οικονομολόγους του (δες εδώ), το ελληνικό πρόγραμμα στήριξης και η πολιτική της τρόικας απέτυχαν, σε σχέση με το πρόγραμμα στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία.
Το χρέος, ως ποσοστό του ΑΕΠ, αυξήθηκε πάνω από 50 ποσοστιαίες μονάδες.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα μειώθηκε, αλλά η ύφεση ήταν τόσο μεγάλη που δημιούργησε ένα διαρκές ρευστό πολιτικό περιβάλλον που επιτείνει τα υφεσιακά φαινόμενα. Εκείνο όμως που προκαλεί εντύπωση στους αναλυτές του CEPS είναι η αποτυχία του εξαγωγικού τομέα να «τραβήξει» την οικονομία, παρά τη μεγάλη μείωση του εργατικού κόστους, σε μια νέα εξωστρεφή πορεία που θα βελτίωνε την ανταγωνιστικότητα.
Το κέντρο CEPS επισημαίνει ότι οι αγκυλώσεις και οι στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας είναι τέτοιου μεγέθους, που δεν επιτρέπουν στις τιμές της αγοράς να παίξουν τον ρόλο τους και να ανακατευθύνουν την παραγωγή, από κλάδους που απευθύνονται στην εσωτερική αγορά, σε κλάδους του εξαγωγικού τομέα.
Οι επιχειρούμενες μεταρρυθμίσεις δεν καταφέρνουν να τρυπήσουν το σκληρό κέλυφος της ελληνικής οικονομίας, αλλά και η κακή διακυβέρνηση των προηγούμενων χρόνων έχουν απαξιώσει του πολιτικούς θεσμούς και αποδυναμώνουν, εκ προοιμίου, τις κυβερνητικές απόπειρες. Προφανώς, πρόκειται για μια ιδεολογικά μεροληπτική ανάλυση, η οποία δεν θέλει να δει όσα θα την οδηγούσαν σε διαπιστώσεις που θα αποκάλυπταν τον δογματισμό, την οπισθοδρομική υφή αλλά και το ταξικό πρόσημο των πολιτικών λιτότητας και των θεωριών που τις υποστηρίζουν.

Ποιος πραγματικά νοιάζεται για τα λεφτά;

Του Πέτρου Σταύρου, απο το Red NoteBook...

Πολύ απλά, το που θα βρεθούν τα λεφτά για μια σειρά από στόχους, κατευθύνσεις και πολιτικές ενδιαφέρει μόνο την αριστερά και τις κοινωνικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις και όχι την κυβέρνηση, τα δεξιά και σοσιαλφιλελεύθερα κόμματα και οργανώσεις.

Η διαπίστωση αυτή μας αναγκάζει να καταλήξουμε σε ένα πολύ βασικό συμπέρασμα: Η μεγάλη διαφορά μεταξύ μιας αριστερής και μιας σκληρής δεξιάς–σοσιαλφιλελεύθερης πολιτικής, στη παρούσα συγκυρία, ξεκινά από το πολύ απλό γεγονός ότι η μεν αριστερή πολιτική χρειάζεται σημαντικούς πόρους για να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένους στόχους της και συγκεκριμένες ανάγκες κοινωνικών στρωμάτων που δεν έχουν πρόσβαση στο χρήμα, ενώ η δεξιά–σοσιαλφιλελεύθερη πολιτική δεν τους χρειάζεται. Οι στόχοι του νεοφιλελευθερισμού είναι άλλης υφής και εξυπηρετούν αυτούς που έχουν τα λεφτά και όχι αυτούς που τα χρειάζονται (σε άλλη συγκυρία τα πράγματα θα άλλαζαν).

Βέβαια, μεταξύ της αριστεράς και της δεξιάς υπάρχει και το κράτος, το οποίο χρειάζεται διαρκώς λεφτά και το οποίο είναι εκτός αγορών, λόγω μερικής χρεωκοπίας, οπότε με σκληρά ταμειακά μέτρα προσπαθεί να εισπράξει αυτούς τους πόρους και να καλύψει τις πάγιες ανάγκες του αλλά και τους στόχους του μνημονίου και της δημοσιονομικής περιστολής. Αλλά αυτό είναι γενικά το «κράτος», δεν είναι ούτε δεξιό ούτε αριστερό πράγμα το κράτος, ούτε βέβαια περιορίζεται στη κυβέρνηση, και γι΄ αυτό ας το αφήσουμε προς το παρόν εκτός κουβέντας.

Η νέα κρίση στην Αργεντινή: διδάγματα προς κάθε πλευρά...

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Τι ακριβώς συμβαίνει στην Αργεντινή και γιατί μας αφορά, αν μας αφορά; Η απάντηση είναι καταφατική, μας αφορά αυτό που συμβαίνει στην Αργεντινή, και μάλιστα πολύ. Μας αφορά γιατί η Αργεντινή χρησιμοποιείται εδώ και αρκετά χρόνια ως παράδειγμα ανεξάρτητης οικονομικής, νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής που αντέδρασε στις μεθοδεύσεις των διεθνών αγορών και των ισχυρών καπιταλιστικών κρατών και κατάφερε να αντιμετωπίσει και τελικά να βγει από την κρίση.

Τελευταία όμως και λόγω της πρόσφατης συναλλαγματικής (και όχι μόνο) κρίσης η Αργεντινή ξαναχρησιμοποιείται, από την αντίθετη πολιτική πλευρά, για να αποδειχθεί το ανέφικτο της αντίδρασης στα κελεύσματα της διεθνούς οικονομικής τάξης να παραδειγματίσει και να συμβουλέψει οικονομίες και πολιτικές, όπως αυτή της Ελλάδας, να μην σκεφτούν την όποια αντίδραση ενάντια στο δημοσιονομικό «ζουρλομανδύα» της λιτότητας. Το «μονοπάτι» για έξοδο από την κρίση είναι για άλλη μια φορά μονόδρομος και η όποια εναλλακτική η ετερόδοξη ή αριστερή η απλά κευνσιανή πρόταση αύξησης της ζήτησης δεν πρέπει να δοκιμαστεί γιατί πιθανά μας οδηγήσει εκτός ευρώ και στην κατάσταση της Αργεντινής. Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα ένα–ένα:

Η εξέλιξη του χρέους: αντιφάσεις και ευκαιρίες

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Η νέα ρύθμιση του ελληνικού χρέους που διαφαίνεται στον ορίζοντα των συνομιλιών μεταξύ ΔΝΤ και ΕΕ, και με χαρακτηριστικό στοιχείο την απουσία

της ελληνικής πλευράς, έχει τη μορφή της επιμήκυνσης του χρόνου αποπληρωμής και όχι του κουρέματος. Στην ουσία, η λήξη των τίτλων της επόμενης 30ετίας πάει άλλα 20 χρόνια πίσω, με παράλληλη μικρή μείωση των επιτοκίων και με ένα νέο δάνειο 15 δις περίπου ως χρηματοδότηση του κενού της επόμενης διετίας.

Αρκετοί αναλυτές λένε ότι μια τέτοια ρύθμιση επαναλαμβάνει παλιότερες μεθόδους και μέτρα που ακολουθήθηκαν στο παρελθόν, κατά την περίοδο της κυβέρνησης Γιώργου Παπανδρέου, οπότε έχουμε μια από τα ίδια αλλά σε άλλη ένταση και διάρκεια. Σύμφωνοι. Αλλά αυτή η άλλη ένταση είναι πολύ μεγαλύτερη και αλλάζει κάποια πολύ σημαντικά χαρακτηριστικά της κρίσης χρέους. Καταρχήν, όπως πολύ σωστά αναφέρει ο Γιάννης Αγγέλης (δες και «Πενταετές ομόλογο, με στόχο διεθνή συγκυρία και εκλογές», εφημ. «Κεφάλαιο» 8/2), το κριτήριο του όγκου του χρέους (χρέος προς ΑΕΠ) μεταμορφώνεται σε κριτήριο δυνατότητας εξυπηρέτησης του χρέους (ποσοστό του ΑΕΠ που αποπληρώνει το χρέος).

Διεργασίες στον «ήρεμο» πάτο της οικονομίας...

Του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Αν προσπαθούσαμε να περιγράψουμε την κατάσταση της σημερινής οικονομίας θα λέγαμε ότι αυτή βρίσκεται κοντά (όχι ακριβώς, αλλά κοντά) σε ένα σημείο ηρεμίας και «ισορροπίας». Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το σημείο ισορροπίας βρίσκεται στον «πάτο ενός μπουκαλιού». Η οικονομία για να ανέβει πιο ψηλά, προς τον «λαιμό του μπουκαλιού» ας πούμε,  χρειάζεται μια ποσότητα ενέργειας που δεν διαθέτει και που δεν μπορεί να δημιουργήσει ενδογενώς.

Αν υποθέσουμε ότι η οικονομία απαρτίζεται από ένα εργοστάσιο που παράγει παπούτσια και από ανέργους που στοιβάζονται σε έναν εξωτερικό χώρο του εργοστασίου, τότε η «ισορροπία» μπορεί να περιγραφεί κάπως έτσι: Ο εργοστασιάρχης δεν προβαίνει σε επενδύσεις ή σε αύξηση της παραγωγής γιατί δεν πιστεύει ότι μελλοντικά θα αυξηθεί η ζήτηση των παπουτσιών. Οι άνεργοι το γνωρίζουν αυτό και δεν ελπίζουν σε νέες θέσεις εργασίας, ενώ οι εργαζόμενοι του εργοστασίου δεν ζητούν αυξήσεις του μισθού τους διότι θεωρούν ότι ο μισθός τους βρίσκεται στο σημείο που αναγκαστικά κινείται η οικονομία και δεν πρόκειται να αυξηθεί στο μέλλον, αισθάνονται, δηλαδή, πως με «φυσικό» τρόπο σωστά βρίσκονται εκεί που βρίσκονται.

Το Κεφάλαιο είναι δύναμη και η φτώχεια επιλογή...

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Διαβάζοντας
την οικονομική επικαιρότητα ερχόμαστε αντιμέτωποι με την εξής
παραδοξότητα:

Εκτός των χωρών του ευρωπαϊκού νότου, των Βαλκανίων και της Βαλτικής
που γνώρισαν και γνωρίζουν πρωτόγνωρες υφεσιακές καταστάσεις και οι
υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες αλλά και οι άλλες μεγάλες δυτικές οικονομίες
γνωρίζουν μηδενική ανάπτυξη και αναιμική παραγωγικότητα.

Οι χώρες που βγαίνουν από την ύφεση θεωρούν βέβαιο ότι η ανάπτυξη που θα
επακολουθήσει δεν θα επαναφέρει τα πράγματα στη προτέρα κατάσταση αλλά
απλώς ευελπιστούν να σταθεροποιηθεί η οικονομία, χωρίς όμως κάποια
δυναμική εκτίναξης.

Οι οικονομολόγοι Larry Summers και Paul
Krugman θεωρούν ότι μόνο αλλεπάλληλες «φούσκες» μπορούν να δημιουργήσουν
κάποια ευφορία στη γενικότερη «κοσμική στασιμότητα» των δυτικών
οικονομιών.

Πόσο μοιραίες θα είναι οι τράπεζες για την κυβέρνηση και την κοινωνία όλη;

Του Πέτρου Σταύρου, απο το Red NoteBook...

Θα ξεκινήσουμε με θέματα όχι άμεσα συνδεδεμένα με τον τίτλο αυτού του άρθρου, επιχειρώντας να ξεδιαλύνουμε κάπως τα πράγματα γύρω από τα ζητήματα του χρέους των χωρών σε επιτήρηση, για να δούμε έτσι, πού ακριβώς βρισκόμαστε σήμερα και κυρίως για να βγάλουμε τα απαραίτητα πολιτικά συμπεράσματα που να δικαιολογούν, τελικά, τον τίτλο.
Πριν από λίγο καιρό, ακούστηκαν διθυραμβικά σχόλια για την όντως επιτυχημένη επιχείρηση εξόδου στις ιδιωτικές αγορές χρήματος της Ιρλανδίας. Η ζήτηση των Ιρλανδικών ομολόγων ήταν περίπου τέσσερις φορές υψηλότερη από την προσφορά τους. Το πρόγραμμα της δήθεν ευρωπαϊκής σταθεροποίησης μας λέει ότι στη συνέχεια θα ακολουθήσει η Πορτογαλία και ήδη προβλέπεται, από τους έγκυρους οικονομικούς αναλυτές, ότι και αυτή η έξοδος θα είναι επιτυχημένη. Κανονικά και σύμφωνα με τους αρχικούς σχεδιασμούς της ΕΕ, μετά την Πορτογαλία και μέσα στο 2014 θα ακολουθούσε η Ελλάδα. Όμως τα πράγματα με την έξοδο της ελληνικής οικονομίας στις αγορές έχουν μπερδευτεί αρκετά.

Το «μαγαζί» ως κεφάλαιο...

Του Πέτρου Σταύρου, απο το Red NoteBook...

Θετικές οι πρώτες εντυπώσεις από την εφαρμογή της «λευκής νύχτας», μας λέει η ΕΣΕΕ.  Η διεύρυνση του ωραρίου των καταστημάτων το Σάββατο στις 28/12 μέχρι και τις 11 μμ ζωντάνεψε το κέντρο της Αθήνας, αν και ο τζίρος δεν ενισχύθηκε στο βαθμό που ήλπιζε η επίσημη ένωση των εμπόρων. Ο πρόεδρός της μάλιστα δήλωσε πως «το συμπέρασμα που προκύπτει και πρέπει να εξετάσουμε πολύ προσεκτικά είναι ότι πλέον το λιανεμπόριο της Αθήνας και της κάθε πόλης, πρέπει να ακολουθεί τον καταναλωτή και όχι ο καταναλωτής το λιανεμπόριο. Πρέπει να τον προσελκύει και όχι να τον περιμένει». Δηλαδή ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ μας λέει ότι υπάρχουν ακόμα κάποιοι καταναλωτές που αξίζει να «πάρει κανείς στο κατόπι», άρα υπάρχουν κάποιοι που ακόμα έχουν ορισμένα χρήματα στη τσέπη και αξίζει να τους προσελκύσει το εμπόριο για να τα ξοδέψουν. Η φράση αυτή του προέδρου των εμπόρων έχει τις σημασίες της.

Καταρχήν, σημαίνει πως η «σκληρή» άμυνα της ΕΣΕΕ απέναντι στη διεύρυνση της λειτουργίας των μαγαζιών και τις Κυριακές έχει καμφθεί:

Η ευχή του Forbes για το νέο έτος και η δική μας δέσμευση...

Πετρος Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Το περιοδικό Forbes θέλει να κλείσει και αυτό με μια χριστουγεννιάτικη ιστορία «ελπίδας» για το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα το έτος 2014. Το πρόσφατο editorial του μέσα από τη γενίκευση των γνωστών σχημάτων-κατηγοριών του κεϋνσιανού κρατισμού και του κομμουνιστικού-σοβιετοποιημένου παραγωγικού συστήματος που χρησιμοποιούν οι νεοφιλελευθεροι απανταχού της γης, θέλει να μας υποδείξει τον πραγματικό υπαίτιο όλων των δεινών που γνώρισε ο δυτικός κόσμος τον 19ο και 20ο αιώνα.

Η αλόγιστη σπατάλη του κράτους, η πεποίθηση ότι η ποσότητα του χρήματος μπορεί να αυξηθεί κατά το δοκούν, οδήγησε σε μια αίσθηση παντοδυναμίας τους δημόσιους φορείς πολιτικής, ακόμα, θα μπορούσε να πει κανείς, οδήγησε και στους δύο παγκόσμιους πολέμους καθώς και στην επικράτηση των αυταρχικών καθεστώτων φασιστικού, κομμουνιστικού  και ναζιστικού τύπου.  Από την κριτική του Forbes δεν γλυτώνει ούτε η Fed με τις πολιτικές ποσοτικής χαλάρωσης που ακολουθεί εδώ και λίγα χρόνια. Και δω, στο σημείο αυτό,  βρίσκεται η χριστουγεννιάτικη ευχή του περιοδικού: το νέο έτος να βρει την Fed στα «καλά της», για να διορθώσει τη στρεβλή αντίληψη των προηγούμενων χρόνων, και με τις εντελώς αντίθετες πολιτικές (το γνωστό tapering), να περιορίσει την ποσότητα χρήματος που κυκλοφορεί στην αγορά.

Προϋπολογισμός χωρίς ζήτηση....

 του Πετρου Σταυρου, απο τα Ενθεματα...

Υπάρχουν πολλοί και ενδιαφέροντες τρόποι να προσεγγίσει κανείς τον κρατικό προϋπολογισμό. Ένας από τους πιο  συνηθισμένους, και χρήσιμους, είναι να εστιαστεί σε εκείνα που ο προϋπολογισμός διακηρύσσει ότι θα κάνει, αλλά είναι εξαιρετικά αμφίβολο, για να μην πούμε αδύνατον, ότι θα  πετύχει. Ωστόσο, στο σημείωμα αυτό δεν θα σταθώ στις προβλέψεις του προϋπολογισμού  για τον ρυθμό ανάπτυξης (0,6%), την κάμψη της ανεργίας (στο 26% από 27%) ή την επίτευξη των πρωτογενών πλεονασμάτων στα οποία ισχυρίζεται ότι στοχεύει. Ήδη, αρκετοί έχουν δείξει το ανεδαφικό  όλων των παραπάνω. Έτσι, θα εστιάσω την προσοχή μου και  θα σχολιάσω με  συντομία εκείνο που πιστεύω πως είναι όντως πραγματοποιήσιμο από όσα λένε τα κείμενα του προϋπολογισμού του 2014 και συνιστούν συγκεκριμένη πολιτική με μεγάλη δραστικότητα. Μένω σε δύο σημεία.

Η κατάργηση της ζήτησης. Σύμφωνα με τον προϋπολογισμό, ο ρυθμός ανάπτυξης θα προκύψει από την αύξηση των εξαγωγών και των επενδύσεων, ενώ η δημόσια και η ιδιωτική ζήτηση θα συνεχίσουν να μειώνονται. Στο σημείο αυτό, περιγράφεται με τα λόγια του οικονομολογικού mainstreaming η διαπίστωση του Μαρξ στα Grundrisse: ο καπιταλιστής βλέπει τους εργαζόμενους των άλλων καπιταλιστών ως καταναλωτές, και μόνο τους δικούς του εργαζόμενους ως εργάτες που του κοστίζουν. Έτσι, και το κυβερνητικό επιτελείο βλέπει με όρους «ανταγωνιστικότητας» τους άλλους λαούς ως δυνητικούς καταναλωτές των ελληνικών προϊόντων, ενώ τους εγχώριους εργαζόμενους ως κόστος παραγωγής.

Για το φάρμακο και τον προϋπολογισμό: Δύο σημειώσεις...

Του Πέτρου Σταύρου, Red NoteBook...

Πρώτη σημείωση: Το φάρμακο ως εμπόρευμα

Υπάρχουν εμπορεύματα και εμπορεύματα. Υπάρχουν τα απλά εμπορεύματα, όπως είναι τα μακαρόνια, όπου ο καταναλωτής τα κρίνει με σχετικά απλά ποιοτικά κριτήρια και αν δεν του αρέσουν αλλάζει μάρκα. Τα φάρμακα, όμως, και ειδικά εκείνα που σχετίζονται με χρόνιες ασθένειες, δεν είναι απλά αλλά σύνθετα εμπορεύματα, με τα οποία ο ασθενής είναι «δεμένος» και δεν τα αποχωρίζεται εύκολα για άλλη μάρκα. Σύνθετο αγαθό είναι και όλο το σύστημα υπηρεσιών υγείας. Διότι για να αλλάξει κάτι στο κόστος παραγωγής των υπηρεσιών υγείας, αλλά και στο επίπεδο της ποιότητας των παρεχόμενων ιατρικών υπηρεσιών, απαιτείται η παρέμβαση της πολιτικής (ως επιλογή, ως ιεράρχηση και ως σχεδιασμός) και όχι της αγοράς.

Για την κοινωνία, λοιπόν, σημασία δεν έχει μόνο η παραγωγή ποιοτικών γενοσήμων, αλλά και το τι κάνεις με τα λεφτά που εξοικονομείς από την φαρμακευτική δαπάνη. Οι πόροι αυτοί θα επιστρέψουν στην υγεία για καλύτερες νοσοκομειακές υπηρεσίες, για περισσότερη προληπτική ιατρική, για καλύτερη φροντίδα ή θα πάνε άλλου; Γιατί με το να μειώνεις τη δημόσια φαρμακευτική δαπάνη δεν σημαίνει αυτόματα ότι χτυπάς τις πολυεθνικές, αν δεν ενισχύσεις παράλληλα και το συνολικό σύστημα δημόσιας υγείας.

Η κυβέρνηση, η τρόικα και το σημείο «βρασμού» της κοινωνίας...

Του Πέτρου Σταύρου, απο το Red NoteBook...

«Για πρώτη φορά», λένε τα φιλικά προς την κυβέρνηση ΜΜΕ, δηλαδή σχεδόν όλα, πως «γίνεται διαπραγμάτευση με την τρόικα». Λοιπόν ναι, θα συμφωνήσουμε. «Κόντρες» γίνονται, αλλά δεν είναι της διαπραγμάτευσης. Είναι οι «κόντρες» της νέας τροπής που παίρνουν οι αντιφάσεις του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Ίσως ακούγεται υπερβολικό αλλά δεν είναι. H κυβέρνηση αυτή δεν μπορεί να διαπραγματευτεί διότι η παραμικρή διαπραγμάτευση ανοίγει την «όρεξη» των  από κάτω και αυτό δεν το θέλει. Ας δούμε περί τίνος πρόκειται, λοιπόν.

Στην πραγματικότητα, η διένεξη ΔΝΤ και Γερμανίας βρίσκεται καθ’ οδόν προς την οριστική διευθέτησή της. Το ελληνικό χρέος θα θεωρηθεί διαχειρίσιμο και μακροπρόθεσμα βιώσιμο. Το ΔΝΤ θα πάρει πίσω τα κεφάλαιά του στο ακέραιο, αρκεί να έχουμε διαδικασίες παραγωγής σημαντικών πρωτογενών πλεονασμάτων από τους ελληνικούς προϋπολογισμούς της επόμενης δεκαετίας. Ουσιαστικά, αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν γίνουν πολλές και σημαντικές απολύσεις στο δημόσιο, δραστικές περικοπές των συντάξεων -και όχι μόνο εφάπαξ περικοπές δημοσίων δαπανών.

Burgernomics. Ένα άλλο νόημα της ευημερίας...

Του Πέτρου Σταύρου, Red NoteBook...

Από την μία έχουμε ένα πλήρως παγκοσμιοποιημένο προϊόν, ένα Big Mac burger που δεν διαφέρει στα χαρακτηριστικά του, στη γεύση του, στο τρόπο παρασκευής του και στη τεχνολογία που το παράγει, είτε πουλιέται στη κεντρική πλατεία του Τόκιο είτε στην πλατεία Συντάγματος. Από την άλλη, έχουμε την ευρωζώνη όπου το τοπικό νόμισμα της Ελλάδας είναι το ίδιο με το τοπικό νόμισμα της Γερμανίας δηλαδή το ευρώ. Ας δούμε λίγο τις τιμές του Big Mac στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου και στις χώρες - πυλώνες της ευρωζώνης δηλαδή την Γερμανία και την Γαλλία. Η βάση δεδομένων για τις τιμές του Βig Mac είναι του περιοδικού Economist που εισήγαγε και τον σχετικό δείκτη (Big Mac index) ως ένα δείκτη που με ευφάνταστο τρόπο προσπαθεί να εντοπίσει μια άλλη διάσταση της συναλλαγματικής ισοτιμίας στη βάση της αγοραστικής δύναμης (δες και εδώ).

Καταρχήν να πούμε ότι σήμερα, το φθηνότερο Big Mac στην ευρωζώνη μπορεί να το αγοράσει κανείς στη πλατεία Συντάγματος (2,6 €) ενώ τον Ιούλιο του 2011 το φθηνότερο Big Mac μπορούσε να το αγοράσει στην Εσθονία (2,2 €) την στιγμή που στην Ελλάδα στοίχιζε 3,4 €. Σήμερα στην Εσθονία το Big Mac έχει 2,7€.

Ας ρίξουμε όμως μια πιο προσεκτική ματιά στα δεδομένα των τιμών. Στη Γερμανία , σήμερα, το Big Mac στοιχίζει 3,64€, στη Γαλλία 3,9 €, στην Ιρλανδία 3,46€, στην Ιταλία 3,75€, στην Πορτογαλία 2,95€ και στην Ισπανία 3,5€. Με τη σύγκριση των τιμών αυτών μπορούμε να πούμε ότι με βάση το δείκτη Big Mac, το ελληνικό ευρώ είναι υποτιμημένο σε σχέση με το γερμανικό ευρώ κατά 29%, το ιρλανδικό ευρώ κατά 5%, το πορτογαλικό ευρώ κατά 19% και το ισπανικό κατά 4%. Αντίθετα το γαλλικό ευρώ είναι υπερτιμημένο σε σχέση με το γερμανικό κατά 7% ενώ το ιταλικό κατά 3%.

Τον Ιούλιο του 2011, πάλι με βάση τον Big Mac δείκτη, το ελληνικό ευρώ ήταν υποτιμημένο σε σχέση με το γερμανικό μόνο κατά 4%, και το πορτογαλικό κατά 15%. Αντίθετα, το ιρλανδικό ευρώ ήταν υπερτιμημένο κατά 11%, το γαλλικό κατά 3%, το ιταλικό κατά 3% και το ισπανικό επίσης κατά 3%.

Συμπέρασμα: Η διαδικασία εσωτερικής υποτίμησης καταγράφεται, σύμφωνα με το δείκτη Big Mac, ως ιδιαίτερα επιτυχημένη στην Ελλάδα (προσαρμογή στη διετία 2011 – 2013 κατά 25%) και κατόπιν στην Ιρλανδία (προσαρμογή 16%). Ακολουθούν με μικρότερες προσαρμογές η Ισπανία (7%) και η Πορτογαλία (5%). Στην Ιταλία οι τιμές παραμένουν σταθερές (καμία επίπτωση της πολιτικής εσωτερικής υποτίμησης) ενώ στη Γαλλία οι τιμές συνεχίζουν και ανεβαίνουν σε σχέση πάντα με την Γερμανία.

Έχουμε και λέμε λοιπόν. Ως χώρα εφαρμόζουμε την αποτελεσματικότερη πολιτική εσωτερικής υποτίμησης στον νότο της Ευρώπης, διαθέτουμε το φθηνότερο Big Mac στην ευρωζώνη, εκμεταλλευόμαστε με τον αποτελεσματικότερο τρόπο την εργατική τάξη και διαλύουμε την κοινωνία στο σύνολο της με τον πιο γρήγορο ρυθμό που θα ήταν ποτέ δυνατόν. Για να ξέρουμε τι χάνουμε και τι κερδίζουμε.

Στο εγγύς μέλλον, θα διαθέτουμε και τα φθηνότερα I pad! Είναι σίγουρο αυτό και με κάθε βεβαιότητα ειπωμένο. 

Mini δουλειές για mini ανάγκες. Το απόλυτο failure story...

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Ενδιαφέρον! Βρέθηκε μορφή εργασίας που αντί να βοηθάει στην αντιμετώπιση της ανεργίας θα βοηθήσει τις στατιστικές και θα ρίξει την ανεργία 2% με 4% κάτω.

Πρόκειται για «φρούτο» της γερμανικής αγοράς εργασίας που σκέφτονται να το μεταφέρουν και εδώ. Λίγες ώρες εργασία για 350 ευρώ αφορολόγητα και χωρίς εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία. Φαντάζει αποτελεσματικό και ευέλικτο - αλλά δεν είναι.

Στην πραγματικότητα είναι το απόλυτο failure story. Οι επιχειρηματίες που θα χρησιμοποιήσουν την εργασία αυτού του είδους έχουν επιχειρήσεις στο εσωτερικό των οποίων η εργασία έχει αποκοπεί από κάθε απελευθερωτικό περιεχόμενο (απελευθέρωση από τις βασικές ανάγκες, από την στήριξη της οικογένειας, από τον καταναγκασμό, από τον τυχαίο παράγοντα, από μια «στραβή» κ.λπ). Ποιος είναι ο ορίζοντας μιας τέτοιας επιχείρησης; Τι περιμένει ο επιχειρηματίας να συμβεί; Να αυξηθεί η ζήτηση σε τέτοιο βαθμό για το προϊόν του ώστε να δώσει σημαντικές αυξήσεις για να φαίνεται η επιχείρηση του ανθρώπινη; Όχι σε αυτήν τη ζωή.

Από την άλλη ο εργαζόμενος, ως φορέας της εργατικής δύναμης που αποτιμάται στα 350 ευρώ, ξέρει ήδη ότι το εισόδημά του αυτό είναι το ανώτερο δυνατό για την ζωντανή ενέργεια που πουλάει στον επιχειρηματία. Καταλαβαίνει τον συντριπτικό συσχετισμό δύναμης εναντίον του.  Όμως ο ίδιος δεν μπορεί να το δεχθεί αυτό. Η διάθεσή του για εργασία παύει να υπάρχει και «ονειρεύεται» την έξοδο από τη μισθωτή σκλαβιά. Μαζική έξοδος προς την αυτοαπασχόληση, την οιονεί επιχειρηματικότητα, το μικρεμπόριο, την απλή εμπορευματοπαραγωγή. Μπορεί να λειτουργήσει ο καπιταλισμός χωρίς αγορά μισθωτής εργασίας; Κανένας και καμία δεν θέλει πια να είναι μισθωτός και μισθωτή. Αλλά αυτό δεν γίνεται στον καπιταλισμό: θα σήμαινε την κατάρρευση του.

Ιδού ο φασίζων ανορθολογισμός των νέων μέτρων, που ακόμα και ως ανακοινώσεις, οδηγούν την ίδια την αγορά εργασίας (έχει προηγηθεί η αγορά χρήματος) σε μια κρίσιμη δυσλειτουργικότητα, κάνοντας την πολυπόθητη «ανάπτυξη» να φαντάζει ως μια πορεία προς στην κόλαση.

Το «θαύμα» του φοίνικα...

Του Πέτρου Σταύρου, Red NoteBook...

Οι οικονομίες των χωρών του νότου θα «αναγεννηθούν από τις στάχτες τους» σαν τον φοίνικα. Αυτό, λίγο πολύ, είναι το δόγμα των πολιτικών λιτότητας και της εσωτερικής υποτίμησης. Ειδικά για την Ελλάδα, ο διπλός στόχος του πρωτογενούς δημοσιονομικού πλεονάσματος (αρκετά μεγάλο ως ποσοστό του ΑΕΠ για να πληρώνονται οι τόκοι του δημοσίου χρέους) και του πλεονασματικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών επιτυγχάνεται μόνο με τις εξής μακροοικονομικές συνθήκες:

Α) Το εισόδημα (ΑΕΠ) στην Ελλάδα θα πρέπει να μειώνεται πιο γρήγορα (ύφεση) ή να αυξάνεται πιο αργά (εξαιρετικά ανεμική ανάπτυξη) από ό,τι το εισόδημα στις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, και ειδικά στην Γερμανία: ας σκεφτούμε ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις για το 2013, το γερμανικό ΑΕΠ θα μειωθεί ελαφρά. Η προηγούμενη συνθήκη θα εξασφαλίσει το ταχύ κλείσιμο της ψαλίδας του ισοζυγίου των τρεχουσών συναλλαγών και του εμπορικού ισοζυγίου. Βέβαια, δεν εισάγουμε μόνο πολυτελή αγαθά και γκατζετάκια, όπως λάθος πιστεύεται, αλλά κυρίως ενέργεια, βιομηχανικά υλικά, μηχανήματα και πρώτες ύλες, σε ποσοστό πάνω από το 65% της αξίας των εισαγωγών. Αν για μακρύ χρονικό διάστημα η ύφεση ελαχιστοποιήσει το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου μειώνοντας σημαντικά τις εισαγωγές σε ενέργεια, βιομηχανικά υλικά, κεφαλαιουχικό εξοπλισμό και πρώτες ύλες, τότε καταλαβαίνουμε ότι το παραγωγικό σύστημα μπαίνει σε παρατεταμένη κρίση αναπαραγωγής.

Β) Η διαρκής ύφεση μας οδηγεί στη δεύτερη συνθήκη, που είναι η διατήρηση ενός σημαντικού πρωτογενούς πλεονάσματος. Οι δαπάνες του δημοσίου θα πρέπει να μειώνονται ταχύτερα από τη μείωση του ΑΕΠ ή ταχύτερα από την μείωση των εσόδων (λόγω ύφεσης). Η παρατεταμένη και έντονη μείωση των δημοσίων δαπανών θα οδηγήσει σε κρίση αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης (η οποία ήδη έχει υποστεί τη δραματική μείωση των μισθών, αλλά και ένα τρομακτικό και μη αναστρέψιμο ποσοστό ανεργίας).

Στα παραπάνω ας προσθέσουμε και μια τρίτη συνθήκη που ολοκληρώνει, πιστεύουμε, την πολιτική του «θαύματος» του φοίνικα. Η τρίτη συνθήκη είναι η πολιτική της χρηματοδότησης - εκμετάλλευσης. Τι χρειάζεται η οικονομία; Πρώτα την «ανάκαμψη» του τραπεζικού τομέα με δημιουργία νέας μόχλευσης, με νέα δάνεια και κατά συνέπεια νέες καταθέσεις (διότι το δάνειο δημιουργεί καταθέσεις και βάση για νέα μόχλευση και όχι η κατάθεση δηλαδή η αποταμίευση νέα δάνεια) ή πρώτα την ανάκαμψη του μη χρηματοπιστωτικού τομέα με τις εσωτερικές του δυνάμεις (εξοικονόμηση κεφαλαίου, συγκεντροποίηση κεφαλαίου, εξαγωγές, μη καταβολές μισθών κλπ) και χωρίς τη βοήθεια του χρηματοπιστωτικού τομέα; Η απάντηση που η πολιτική της λιτότητας δίνει στο δίλημμα, με σαφήνεια και σθένος, είναι φυσικά η δεύτερη.

Αν κατά την περίοδο της ταχύτατης μόχλευσης και της πιστωτικής επέκτασης ο χρηματοπιστωτικός τομέας καθοδηγούσε το υπόλοιπο κεφάλαιο στην αναζήτηση των υψηλότερων αποδόσεων και της αποτελεσματικότερης τακτικής εκμετάλλευσης, τώρα ο μη χρηματοπιστωτικός τομέας με την πολιτική καθοδήγηση της λιτότητας επιτείνει την εκμετάλλευση στο ίδιο το επίπεδο της μονάδας παραγωγής. Τα περιστατικά τύπου Mανωλάδας δεν αποτελούν τόσο φαινόμενα τοπικής βίας και ρατσισμού, όσο φαινόμενα ενδοεπιχειρησιακής καταπίεσης και φασισμού. Φαίνεται πως η πολιτική της λιτότητας και η κατάργηση του εργατικού δικαίου έχουν καταστήσει την ίδια την επιχείρηση και την αδιαμεσολάβητη σχέση εργαζόμενου – εργοδότη, που αναπτύσσεται εντός της, ως το κατεξοχήν όπλο για την υπεράσπιση των συμφερόντων του κεφαλαίου.

Στη περίπτωση που τα πράγματα έχουν περίπου όπως περιγράφηκαν προηγουμένως, τότε αυτό σημαίνει ότι η κρίση δημόσιου χρέους έχει μετατραπεί εξολοκλήρου σε κρίση αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης και του παραγωγικού συστήματος. Αυτό σημαίνει, περαιτέρω, πως οι επόμενες συγκρούσεις (εκλογικές, ιδεολογικές και κοινωνικές) δεν θα γίνουν τόσο γύρω από τις απειλές της βίαιης εξόδου της χώρας από το ευρώ και την ευρωζώνη, αλλά κυρίως γύρω από τα διλήμματα του τι είδους συσσώρευση κεφαλαίου θέλουμε, τι είδους εργατικό δυναμικό, πόση εκμετάλλευση σηκώνει ο τράχηλος της εργατικής τάξης, ποιος επενδύει, τι καλύπτει ο μισθός, τι είναι “κοινωφελής” εργασία και τι όχι κλπ. Το ζήτημα δεν θα είναι τόσο που θα βρούμε τους πόρους, αλλά με τι είδους εργασιακές και κοινωνικές σχέσεις θα προσελκύσουμε τους επενδυτικούς πόρους. Εδώ, ο αντίπαλος θα αναγκαστεί να επιχειρηματολογήσει για το αδιανόητο: Οι επενδύσεις (που προς το παρόν τις κάνουν μόνο μεγάλα κρατικά κεφάλαια χωρών της Ανατολής) θα πρέπει να γίνουν πάνω σε κοινωνική έρημο. Ανάπτυξη ίσον εξαθλίωση!

Soviet Union of Neoliberal Europe vs Private Banking in Cyprus...

του Πετρου Σταυρου, απο το Red NoteBook...

Ποτέ ή σχεδόν ποτέ κανένας επιχειρηματίας ή καπιταλιστής του χρήματος δεν παραπονέθηκε ότι ο τουριστικός τομέας είναι υπερανεπτυγμένος ή ότι το εμπόριο και οι υπηρεσίες δεν μπορεί να είναι το 70% και το 80% μιας οικονομίας ή ότι ο ιδιωτικός τραπεζικός τομέας είναι πενταπλάσιος του “κανονικού” του μεγέθους. Αντίθετα, διαμαρτυρόταν για την υψηλή φορολογία στην επιχειρηματικότητα, τις μεγάλες εργοδοτικές εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία, τις ανελαστικές αγορές εργασίας, τους υψηλούς κατώτατους μισθούς, το τεράστιο και αναποτελεσματικό δημόσιο, την ανύπαρκτη απελευθέρωση των αγορών κλπ.

Έρχεται λοιπόν τώρα το eurogroup, το ΔΝΤ και η ΕΚΤ και λένε το αδιανόητο για “καπιταλιστικά χείλη”. Ο τραπεζικός τομέας της Κύπρου είναι “υπερδιογκωμένος”, ξεχνώντας να μας επισημάνουν ότι η εν λόγω υπερδιόγκωση προήλθε από μια συγκεκριμένη καπιταλιστική αξία, την απελευθερωμένη τραπεζική αγορά των ιδιωτικών τραπεζικών ιδρυμάτων. Αυτό ακριβώς ξένισε και τον Μεντβέγιεφ όταν επεσήμανε τη “σοβιετική” λογική πίσω από την παράλογη απαίτηση των Ευρωπαίων, θέλοντας να πει πως είναι παράξενο για θεσμούς των δυτικών οικονομιών να ενδιαφέρονται για τα μεγέθη τομέων η κλάδων της οικονομίας. Για αυτά ενδιαφερόντουσαν οι σοβιετικοί με τα πενταετή πλάνα τους και όχι οι δυτικοί με τις “ελευθερίες” οικονομίες.

Δυστυχώς θα απογοητεύσουμε τον Μεντβέγιεφ. Οι δυτικοί του eurogroup και της ΕΚΤ δεν έγιναν ξαφνικά οπαδοί και ρέκτες του σοβιετικού μοντέλου. Στο μυαλό τους έχουν δύο βασικούς λόγους που θέλουν να υπερασπίσουν. Ο πρώτος λόγος (ratio) είναι το εισόδημα (ζήτηση) των χωρών του ευρωπαϊκού νότου (ελλειμματικές χώρες) να μειώνεται ή τουλάχιστον να αυξάνεται με πιο αργούς ρυθμούς σε σχέση με το εισόδημα (ζήτηση) των χωρών του βορρά (Πλεονασματικές χώρες). Ο δεύτερος λόγος (ratio) είναι το εισόδημα (ζήτηση) της Ευρώπης συνολικά να μειώνεται ή τουλάχιστον να αυξάνεται με πιο αργούς ρυθμούς σε σχέση με το εισόδημα (ζήτηση) των άλλων καπιταλιστικών πόλων. Με την αυστηρή τήρηση αυτών των δύο λόγων, στο διηνεκές, θα τηρείται η συνθήκη του είδους της ανταγωνιστικότητας που αυτοί πιστεύουν. Είναι ηλίου φαεινότερον πως οι τραπεζικοί παράδεισοι, από κάποιο σημείο και μετά, επιφέρουν ένα τέτοιο αποτέλεσμα “ευμάρειας” που δυναμιτίζουν το νέο υπόδειγμα ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Έτσι, η ίδια η απελευθερωμένη τραπεζική αγορά μεταμορφώνεται σε διαρθρωτικό πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί.

Έτσι, οι ηγεμονικές δυνάμεις της Ευρώπης έχουν αποφασίσει με ποιο τρόπο θα ανταγωνιστούν τους άλλους καπιταλιστικούς πόλους και με ποιο τρόπο θα βγουν από την κρίση. Ο βαθμός εκμετάλλευσης της εργασίας στην Ευρώπη θα πρέπει να αυξάνεται με πιο γρήγορους ρυθμούς από ότι στις άλλες Ηπείρους και συνεπακόλουθα ο βαθμός εκμετάλλευσης της εργασίας στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου θα πρέπει να αυξάνεται πιο γρήγορα σε σχέση με την εκμετάλλευση της εργασίας στις χώρες του βορρά. Με την απόκλιση στα μεγέθη εκμετάλλευσης θα επιφέρουμε σύγκλιση στα μεγέθη της ανταγωνιστικότητας. Ακόμα και καπιταλιστικά μοντέλα ανάπτυξης και διαβίωσης που ισχύουν και εμποδίζουν την παραπάνω στρατηγική θα πρέπει με “σοβιετικό” τρόπο να παραμεριστούν.